Το Cambridge Dictionary ανακοίνωσε τη “parasocial” ως τη Λέξη της Χρονιάς για το 2025, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο το ψηφιακό τοπίο έχει επαναπροσδιορίσει τις ανθρώπινες σχέσεις.
Ο όρος περιγράφει τη μονόπλευρη, συναισθηματική σύνδεση που αισθάνεται ένα άτομο με κάποιον που δεν γνωρίζει προσωπικά—όπως μια διασημότητα, έναν influencer, έναν φανταστικό χαρακτήρα, ή ακόμη και μια τεχνητή νοημοσύνη (AI). Αυτή η σύνδεση, αν και φαίνεται προσωπική και οικεία στον θαυμαστή, δεν είναι αμοιβαία.
Από την τηλεόραση στην AI: Η εξέλιξη του όρου
Ενώ ο όρος επινοήθηκε αρχικά το 1956 από κοινωνιολόγους για να περιγράψει την επαφή των τηλεθεατών με παρουσιαστές στην οθόνη, η άνοδος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του περιεχομένου σε μορφή podcast, τον έχει ωθήσει στο προσκήνιο. Οι influencers μοιράζονται προσωπικές στιγμές, δίνοντας την ψευδαίσθηση της φιλίας, ενώ celebrities όπως η Taylor Swift και η ζωή τους γίνονται θέμα έντονης, προσωπικής συζήτησης μεταξύ των φαν.
Το 2025, η λέξη γνώρισε εκρηκτική αύξηση στις αναζητήσεις στον ιστότοπο του Cambridge Dictionary, εν μέρει λόγω:
- Της Κουλτούρας των Celebrities: Της έντονης αφοσίωσης των φαν σε pop φιγούρες, με τα social media να εντείνουν την ψευδαίσθηση της οικειότητας.
- Της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI): Της αυξανόμενης τάσης των χρηστών να χρησιμοποιούν εργαλεία AI, όπως τα chatbots, ως «φίλους» ή υποκατάστατα θεραπείας, σχηματίζοντας παρακοινωνικούς δεσμούς ακόμη και με έναν αλγόριθμο.
Η Σκοτεινή Πλευρά της Σύνδεσης
Οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι ενώ οι παρακοινωνικές σχέσεις μπορεί να προσφέρουν παρηγοριά ή στήριξη, ειδικά σε περιόδους μοναξιάς, η υπέρμετρη ενασχόληση μπορεί να οδηγήσει σε μη ρεαλιστικές προσδοκίες από τις πραγματικές, αμοιβαίες σχέσεις. Η σύγχυση των ορίων μεταξύ του “φανταστικού” και του “πραγματικού” μπορεί να αποβεί επιζήμια για την ψυχική υγεία.
Όπως δήλωσε η καθηγήτρια Πειραματικής Κοινωνικής Ψυχολογίας του Cambridge, Simone Schnall, η άνοδος των παρακοινωνικών σχέσεων «έχει επαναπροσδιορίσει το fandom, τη διασημότητα και το πώς οι απλοί άνθρωποι αλληλεπιδρούν online». Η “parasocial” όχι μόνο περιγράφει μια σύγχρονη τάση, αλλά αιχμαλωτίζει το πνεύμα του 2025, όπου η τεχνολογία θολώνει συνεχώς τα όρια της πραγματικής σύνδεσης.
Παραδείγματα Παρακοινωνικών Σχέσεων
1. Σχέσεις με Influencers & Creators (YouTube, TikTok, Instagram)
Αυτό είναι ίσως το πιο συχνό παράδειγμα σήμερα.
• Το Φαινόμενο: Οι χρήστες παρακολουθούν καθημερινά βίντεο ή stories ενός YouTuber, TikToker ή Streamer (π.χ. gaming). Ο δημιουργός μοιράζεται λεπτομέρειες της προσωπικής του ζωής, δείχνει το σπίτι του, μιλά για τα προβλήματά του, ή κάνει “Q&A” (Ερωτήσεις και Απαντήσεις).
• Η Παρακοινωνική Ψευδαίσθηση: Ο θεατής αισθάνεται ότι “γνωρίζει” αυτόν τον άνθρωπο πολύ καλά. Μπορεί να πιστεύει ότι είναι φίλοι ή να θεωρεί ότι ο influencer τού μιλά προσωπικά (π.χ. όταν λέει “Εσείς παιδιά, τι κάνετε σήμερα;”). Αν ο influencer σταματήσει να ανεβάζει περιεχόμενο, ο θεατής μπορεί να νιώσει απώλεια ή προδοσία, σαν να έχασε έναν φίλο.
2. Σχέσεις με Celebrities (Διασημότητες)
Πρόκειται για την κλασική μορφή παρακοινωνικής σχέσης, ενισχυμένη από τα social media.
• Το Φαινόμενο: Ένας φανατικός θαυμαστής μιας τραγουδίστριας ή ηθοποιού (π.χ. Taylor Swift) έχει έντονα συναισθήματα για τη ζωή της. Μπορεί να πιστεύει ότι κατανοεί πλήρως τις αποφάσεις της, τις σχέσεις της και τα κίνητρά της.
• Η Παρακοινωνική Ψευδαίσθηση: Ο θαυμαστής αισθάνεται ότι η επιτυχία ή η αποτυχία του celebrity είναι δική του επιτυχία ή αποτυχία. Μπορεί να υπερασπίζεται τον celebrity με σφοδρότητα σε κάθε κριτική, θεωρώντας τον σχεδόν μέλος της οικογένειάς του. Η πραγματικότητα είναι ότι η διασημότητα αγνοεί πλήρως την ύπαρξη του θαυμαστή.
3. Σχέσεις με Χαρακτήρες Μέσων (Φανταστικοί Ήρωες)
Αφορά την εμβάθυνση σε φανταστικούς κόσμους.
• Το Φαινόμενο: Ένας αναγνώστης ή τηλεθεατής παρακολουθεί μια σειρά ή ένα βιβλίο (π.χ. το Game of Thrones ή το Friends).
• Η Παρακοινωνική Ψευδαίσθηση: Ο χρήστης αναπτύσσει ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς με τους χαρακτήρες. Μπορεί να θρηνήσει τον θάνατο ενός φανταστικού ήρωα με τον ίδιο τρόπο που θα θρηνούσε την απώλεια ενός πραγματικού γνωστού. Νιώθει ενσυναίσθηση και ταυτίζεται τόσο βαθιά, που οι πράξεις του χαρακτήρα τον επηρεάζουν συναισθηματικά στην καθημερινότητά του.
4. Σχέσεις με την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Chatbots)
Αυτή είναι η νεότερη μορφή του φαινομένου.
• Το Φαινόμενο: Χρήστες χρησιμοποιούν προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης (όπως το Replika, ή εξειδικευμένα chatbots) για να συζητούν καθημερινά, να ζητούν συμβουλές ή να εκφράζουν τα προβλήματά τους.
• Η Παρακοινωνική Ψευδαίσθηση: Επειδή το AI απαντά πάντα με ευγένεια, είναι διαθέσιμο 24/7 και “θυμάται” τις προηγούμενες συνομιλίες, ο χρήστης πιστεύει ότι το chatbot “νοιάζεται” για αυτόν ή ότι είναι ένας αξιόπιστος φίλος/σύμβουλος. Στην πραγματικότητα, οι απαντήσεις είναι αποτέλεσμα ενός αλγόριθμου που έχει σχεδιαστεί να μιμείται την ανθρώπινη συνομιλία.
Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
