Σχέσεις

Τα Στάδια της Πρώιμης Παιδικότητάς μας Αντανακλώνται στον Τρόπο που Σχετιζόμαστε ως Ενήλικες

psychologynow team

psychologynow team

Psychologynow Team

Η σχέση ανάμεσα στο ζευγάρι περιλαμβάνει τους συμμετέχοντες αλλά και το χώρο στον οποίο έχει αναπτυχθεί η αλληλεπίδραση του ζευγαριού.


Οι Bader & Pearson μας δίνουν μια άλλη θεώρηση της σχέσης του ζευγαριού, χρησιμοποιώντας την μεταφορά της Mahler, η οποία περιγράφει την διαδικασία της ανάπτυξης του παιδιού από την συμβίωση μέχρι την εξατομίκευση (ή τον προοδευτικό ορισμό προσωπικών χαρακτηριστικών). Πιο συγκεκριμένα, η Μargaret Mahler θεωρεί πως η σχέση του παιδιού με την μητέρα εκκινεί από την φυσιολογική αυτιστική φάση (γέννηση-2 μηνών), περνά από την συμβιωτική (2-5 μηνών) για να καταλήξει στην εξατομίκευση-αποχωρισμό με τις τέσσερις φάσεις της διαφοροποίησης (6-9 μηνών), της εξάσκησης (10-16 μηνών), της επαναπροσέγγισης (17-24 μηνών) και της εδραίωσης της ατομικότητας.

Ομοίως λοιπόν, οι Bader & Pearson θεωρούν πως η σχέση περνάει από στάδια τα οποία παραλληλίζονται με τα στάδια της πρώιμης παιδικής ηλικίας που περιγράφησαν από την Mahler. Σε κάθε στάδιο όμως-που αποτελεί την βάση για το επόμενο- από αυτά, αναμένεται η επίτευξη στόχων συνεισφέροντας στην εξέλιξη του ζεύγους και σηματοδοτώντας αλλαγές στην σχέση τους. Η ακαμψία και η αδυναμία μετάβασής τους στο επόμενο στάδιο, που μπορεί να οφείλεται στον έναν, στον άλλον ή και στους δύο του ζευγαριού, καθιστά δυσκολότερο τον χειρισμό συγκρούσεων.

Ας τα δούμε όμως λίγο πιο αναλυτικά: Η έρευνα της Mahler και των συνεργατών της κινήθηκε πάνω στην θεώρηση ότι υπάρχει μία φυσιολογική και παγκόσμια ενδοψυχική διαδικασία αποχωρισμού και εξατομίκευσης, η οποία έπεται μίας φυσιολογικής αυτιστικής και μιας συμβιωτικής, προαπαιτούμενα για μια φυσιολογική διαδικασία αποχωρισμού-εξατομίκευσης. Η Mahler και οι συνεργάτες της περιέγραψαν ενδελεχώς, τα βήματα που οδηγούν το εξαρτημένο από τη μητέρα βρέφος στην εξατομίκευσή του, στην αίσθηση δηλαδή της δημιουργίας εαυτού.

 

Φάση φυσιολογικού αυτισμού

Ο όρος που επικράτησε για τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του βρέφους είναι αυτός του φυσιολογικού αυτισμού όπου το βρέφος, ασχολείται αυτιστικά σχεδόν, με την ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών του. Αρχικά, χαρακτηρίζεται από άγνοια για το πρόσωπο που του παρέχει την απαιτούμενη φροντίδα ενώ, από τον 2ο μήνα κι έπειτα, αμυδρά συνειδητοποιεί ότι η ικανοποίηση των αναγκών προέρχεται έξω από τον εαυτό, συνειδητοποίηση που ορίζει την αρχή της επόμενης φάσης.

 

Φάση της φυσιολογικής συμβίωσης

Το παιδί λειτουργεί σαν αυτό και η μητέρα του να αποτελούν μία ενότητα με κοινά όρια. Έτσι, ο όρος συμβίωση περιγράφει το πλαίσιο σωματικής και κοινωνικής βιολογικής εξάρτησης όπου το όριο που διαχωρίζει το βρέφος και την μητέρα από τον έξω κόσμο είναι κοινό ενώ το μη- λειτουργικό εγώ του βρέφους καλείται να ολοκληρωθεί μέσα από την συναισθηματική επικοινωνία του με την μητέρα-τροφό και την φροντίδα της.

 

Φάση διαφοροποίησης

Την περίοδο αυτή των 4-5 μηνών, η προσοχή του παιδιού βαθμιαία εξωστρέφεται, κάτι που σηματοδοτεί το ότι αναδύεται από την συμβιωτική του σχέση με την μητέρα, ενώ σταδιακά αρχίζει ο πειραματισμός της περιόδου αποχωρισμού-αυτονόμησης, όπου αποπειράται να απομακρυνθεί σταδιακά από την παθητική αγκαλιά της μητέρας στην συμβιωτική τροχιά μαζί της. Παιδιά τα οποία βίωσαν ευχάριστα την συμβιωτική σχέση με την μητέρα χωρίς πολλές συγκρούσεις, κορέστηκαν από αυτή και σταδιακά ανέπτυξαν αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης, επιδεικνύοντας σημάδια ενεργούς αποστασιοποίησης από το σώμα της μητέρας.

 

Εξάσκηση:

Αργότερα, στην υποφάση της εξάσκησης (7-10 μήνες και 15-16), το παιδί, μαθαίνοντας να λειτουργεί χωριστά από την μητέρα , στρέφει το ενδιαφέρον του στα αντικείμενα που του δίνει η μητέρα, όπως ένα μαλακό παιχνίδι, διατηρώντας βλεμματική επαφή μαζί της και τα ανακαλύπτει σταδιακά με τις αισθήσεις του. Ο τρόπος με τον οποίο βιώνει την πραγματικότητα μοιάζει να εξαρτάται από την στάση της μητέρας (μητέρες, για παράδειγμα, στην έρευνα της Mahler με αυξημένη την συμβιωτική τους ανάγκη έπλητταν την αυξανόμενη αυτονομία των παιδιών τους), ενώ η ενθάρρυνση της μητέρας για τα πρώτα βήματα του βρέφους και η πεποίθησή της ότι θα τα καταφέρει, μοιάζει να πυροδοτεί το αίσθημα ασφάλειας και αυτοεκτίμησης του παιδιού.

 

Επαναπροσέγγιση:

Το νήπιο πλέον με την συμβολή της κινητικής και γνωστικής ανάπτυξης (Piaget, 1936), γίνεται μια χωριστή ατομική ενότητα. Έχοντας ήδη αρχίσει να περπατά, χρησιμοποιεί την σωματική του αποστασιοποίηση από το σώμα της μητέρας, την προσεγγίζει εκ νέου για να μοιραστεί μαζί της αυτά που έχει ανακαλύψει.Διατηρώντας την αγάπη της μητέρας του, θέλει να συνεχίσει να κατακτά την ατομικότητά του, συνειδητοποιεί όμως ότι εκείνο και η μητέρα του δεν μπορούν να λειτουργήσουν πλέον ως μονάδα, αλλά και ότι η μητέρα του έχει ανάγκες, οπότε (Mahler, 1966b) ματαιωμένο, στρέφεται στην επαφή του με άλλα παιδιά. Περί τους 21 μήνες κάθε παιδί μοιάζει να βρίσκει την μέγιστη απόσταση από την μητέρα που τον βοηθά να λειτουργήσει καλύτερα έχοντας ως μέσα τη γλωσσική του ανάπτυξη που τον βοηθά να εκφράσει τις επιθυμίες του και την ταύτιση με τις καλές συμπεριφορές των γονιών του. Έχοντας φτάσει πλέον στην ηλικία των 23 μηνών, η ικανότητα του νηπίου να ανταπεξέλθει στον φυσικό αποχωρισμό από αυτήν εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ιστορία της σχέσης μητέρας-παιδιού. Παιδιά δηλαδή, στα οποία η αναπτυξιακή διαδικασία δεν έχει εξελιχθεί ομαλά, εναλλάσσουν συμπεριφορές προσκόλλησης και άρνησης.

Σταθεροποίηση της εξατομίκευσης / Έναρξη της σταθερότητας του αντικειμένου: Όσον αφορά τον εαυτό, οικοδομείται το εγώ του νηπίου, ενώ το παιδί βαθμιαία εσωτερικεύει μια σταθερή εικόνα της μητέρας που βοηθά το παιδί να λειτουργεί αυτόνομα παρά την δυσφορία που μπορεί να νιώθει κατά την απουσία της. Πρόκειται για μία πολύπλοκη διαδικασία που απαιτεί πίστη και εμπιστοσύνη, συστατικά που αποκτώνται από την ανακούφιση που παρέχει η μητέρα νωρίτερα ήδη κατά την συμβιωτική φάση. Όσο λιγότερο ικανοποιητική είναι αυτή η συμβιωτική φάση, τόσο μεγαλύτερη είναι η άρνηση του νηπίου για αυτή την διαδικασία αποχωρισμού. Διαταραχές στην αλληλεπίδραση μητέρας-παιδιού οδηγεί το νήπιο στο να μην έχει συγκροτημένη αίσθηση εαυτού.

 

Στάδια Σχέσης Ζεύγους

Συμβιωτική φάση

Η συμβιωτική σχέση λοιπόν στο ζευγάρι: αντιπροσωπεύει το συναίσθημα του έρωτα και την επιθυμία του ενός να ενώσει την ζωή του με τη ζωή του άλλου και να ελαχιστοποιήσει τις μεταξύ τους διαφορές. Είναι εκείνη η καλή περίοδος του ζευγαριού όπου αμοιβαία ο καθένας προσέχει, φροντίζει, χαρίζει απλόχερα στοργή, και νιώθει σημαντικό για τον άλλον. Από την σχέση αυτή αναπτύσσεται ένας στενότερος δεσμός μεταξύ του ζευγαριού.

 

Διαφοροποίηση

Το ζευγάρι είναι έτοιμο να αρχίσει να αναγνωρίζει διαφορές μεταξύ του εαυτού του και του άλλου. Οι σύντροφοι, αρχίζουν να εντοπίζουν συγκλίνοντα και αποκλίνοντα σημεία με το ζευγάρι τους. Ανακαλύπτει ο καθένας τα δικά του όρια ενώ μαθαίνουν σταδιακά πώς να αντιμετωπίζουν και να επιλύουν συγκρούσεις. Η μετάβαση σ’αυτό το στάδιο άλλες φορές γίνεται βαθμιαία κι άλλες φορές γίνεται αντιληπτή απ’το ζευγάρι ως μία μάχη μεταξύ τους.

 

Φάση της εξάσκησης

Κάθε σύντροφος τώρα συμμετέχει περισσότερο σε δραστηριότητες που τον διαφοροποιούν από το ζευγάρι του. Είναι προσανατολισμένος περισσότερο στον έξω κόσμο παρά σε αυτό που συμβαίνει μεταξύ τους: η αυτονομία και η ατομικότητα είναι σημαντικές, ενώ ανακαλύπτουν τους εαυτούς τους ως ξεχωριστές οντότητες με την δική τους θέση στον κόσμο. Τα μέλη του ζευγαριού έχουν ήδη διαμορφώσει μια πιο σταθερή αίσθηση της ατομικής τους ταυτότητας, οι καυγάδες όμως γίνονται πιο έντονοι οπότε το ζευγάρι καλείται να μάθει να επιλύει τις διαφορές του.

 

Επαναπροσέγγιση

Στην φάση της επαναπροσέγγισης, οι σύντροφοι έχουν ήδη διαμορφώσει μια πιο σταθερή αίσθηση της ατομικής τους ταυτότητας στον κόσμο κι έτσι αναζητούν οικειότητα με τον άλλον, η οποία εναλλάσσεται με την περαιτέρω ανεξαρτησία. Η οικειότητα δηλαδή αποτελεί επιλογή στο ζευγάρι.

 

Αμοιβαία αλληλεπίδραση

Δύο άτομα έχουν δημιουργήσει μια σχέση βαθιά και αμοιβαία με γνώμονα την ικανοποίηση από την ίδια τους την ζωή. Στην περίπτωση που και οι δύο σύντροφοι έχουν κολλήσει στην συμβιωτική φάση δεν θα αφήσουν να αναπτυχθεί η διαφοροποίηση μεταξύ τους. Θα αισθάνονται το «εμείς» περισσότερο παρά δύο «εγώ» που βρίσκονται σε μια αμοιβαία, ισότιμη σχέση.

Κλείνοντας την περιγραφή των υποφάσεων, σε κάθε παιδί, κατά την Mahler, υπάρχει μία συγκεκριμένη σωρεία χαρακτηριστικών, αντιπροσωπευτικά της βιωμένης εμπειρίας του παιδιού από μία περισσότερο ή λιγότερο ενσυναισθητική προσωπικότητα της μητέρας, ωστόσο, οι αντιδράσεις του παιδιού καθορίζονται πολλές φορές και από τυχαία γεγονότα  ή εμπειρίες οι οποίες επανέρχονται διαρκώς ως μοτίβα στην ζωή του. Έτσι και στο ζευγάρι, η πορεία που αυτό θα ακολουθήσει περνώντας από τα προαναφερθέντα στάδια, εξαρτάται από τις εμπειρίες του καθενός χωριστά αλλά και από τον χώρο που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα στο ζευγάρι.

Βιβλιογραφία:

  • Bader, P., & Pearson, E. (1988). In quest of the mythical mate: a developmental approach to diagnosis and treatment in couple therapy. N.Y: Brunner/Mazel
  • Crawley, J., & Grant, J. (2008). Couple therapy: the self in the relationship. Basic texts in Counselling and Psychotherapy Series. N.Y: Palgrave Macmillan
  • Mahler, M.S. And Furer, M. (1968). On Human Symbiosis and the Vicissitudes of Individuation. New York: International Universities Press

Συγγραφέας: Στέλλα Κοσμά, MSc Συμβουλευτικής στην Ειδική Αγωγή, την Εκπαίδευση και την Υγεία

psychologynow team

psychologynow team

Psychologynow Team


Ελάτε στον κόσμο της Ψυχολογίας!
Συμπληρώστε το email σας για να λαμβάνετε
το εβδομαδιαίο newsletter μας.

Βρείτε μας στα...

Εγγραφείτε για να λαμβάνετε το newsletter μας!