Βιβλία

«Θέλω να φύγει»: η σχέση του Irvin Yalom με τη μητέρα του μέσα από το τελευταίο του βιβλίο

psychologynow team

psychologynow team

Η Ψυχολογία είναι ο Κόσμος μας!


Αναγνώσεις άρθρου: 15801

Απόσπασμα από το τρίτο κεφάλαιο του νέου βιβλίου του Ιrvin Yalom, Becoming Myself: A Psychiatrist's Memoir, για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Σε αυτό το απόσπασμα ο Irvin Yalom διαπραγματεύεται τη σχέση με τη μητέρα του.


Έχω μία ασθενή τη Ρόουζ, η οποία τελευταία μιλούσε κυρίως για τη σχέση της με την έφηβη κόρη της, το μόνο παιδί που είχε. Η Ρόουζ βρισκόταν πολύ κοντά στο σημείο να παραιτηθεί από τη φροντίδα της κόρης της, η οποία έδειχνε ενδιαφέρον μόνο για το αλκοόλ, το σεξ και την συντροφιά άλλων «διαλυμένων» εφήβων.

Στο παρελθόν, η Ρόουζ είχε διερευνήσει τις δικές της αποτυχίες ως μητέρα και γυναίκα, τις πολλές απιστίες της, την εγκατάλειψή της οικογένειας της πριν από μερικά χρόνια για έναν άλλο άνδρα και στη συνέχεια την επιστροφή της δύο χρόνια αργότερα, όταν η σχέση της είχε πια τελειώσει. Η Ρόουζ ήταν βαριά καπνίστρια και είχε εμφανίσει ένα σοβαρό εμφύσημα που την άφηνε ανάπηρη, αλλά παρ’ όλα αυτά είχε προσπαθήσει σκληρά τα τελευταία χρόνια να εξιλεωθεί για τη συμπεριφορά της και αφιερώθηκε ξανά στην κόρη της. Ωστόσο, τίποτα δεν λειτούργησε.

Πρότεινα πολλές φορές να έρθουν για οικογενειακή θεραπεία, αλλά η κόρη αρνιόταν και τώρα η Ρόουζ είχε φτάσει σε ένα κρίσιμο σημείο: κάθε βήχας και κάθε επίσκεψη στον πνευμονολόγο της, της υπενθύμιζε ότι οι ημέρες της ήταν περιορισμένες. Ήθελε μόνο ανακούφιση: «Θέλω να φύγει», μου είπε. Μετράει τις ημέρες έως ότου η κόρη της θα αποφοίτησει από το γυμνάσιο και θα έφευγε από το σπίτι για το κολλέγιο, για μια δουλειά, για οτιδήποτε. Δεν ενδιαφέρεται πλέον ποια πορεία θα πάρει η κόρη της. Ξανά και ξανά ψιθύριζε στον εαυτό της και σε μένα: «Θέλω να φύγει».

Η σχέση μου με τη μητέρα μου ήταν μια ανοιχτή πληγή για όλη μου τη ζωή και παρ’ όλα αυτά, παραδόξως, η εικόνα της περνά μέσα από το μυαλό μου σχεδόν καθημερινά. Κάνω ό,τι μπορώ στην ψυχοθεραπεία μου για να φέρνω τις οικογένειες μαζί, να θεραπεύσω τις ρωγμές μεταξύ αδελφών και μεταξύ των παιδιών και των γονέων. Αλλά είχα κουραστεί από τη δουλειά μου με τη Ρόουζ και έχασα κάθε ελπίδα για αυτή την οικογένεια.

Σε προηγούμενες συνεδρίες προσπάθησα να προβλέψω το μέλλον της αν διακόψει κάθε σχέση με την κόρη της. Δεν θα αισθανόταν ένοχη και μόνη; Αλλά αυτό δεν ήταν καθόλου εφικτό και τώρα τέλειωνε ο χρόνος της: ήξερα ότι η Ρόουζ δεν είχε πολύ χρόνο να ζήσει. Αφού παρέπεμψα την κόρη της σε έναν εξαιρετικό θεραπευτή, είχα σε θεραπεία τώρα μόνο τη Ρόουζ και έμεινα εξ ολοκλήρου στο πλευρό της. Πολλές φορές είπε: Τρεις ακόμη μήνες μέχρι να αποφοιτήσει από το γυμνάσιο. Και τότε έφυγε. Θέλω να φύγει. Θέλω να φύγει. Άρχισα να ελπίζω ότι θα εκπληρωθεί η επιθυμία της.

Καθώς έκανα ποδήλατο αργότερα εκείνη την ημέρα, επαναλάμβανα σιωπηλά τα λόγια της Ρόουζ: Θέλω να φύγει. Θέλω να φύγει... και πολύ σύντομα σκέφτηκα τη μητέρα μου, βλέποντας τον κόσμο μέσα από τα μάτια της, ίσως για πρώτη φορά. Φαντάστηκα να σκέφτεται και να λέει παρόμοια λόγια για μένα. Και τώρα που το σκέφτηκα, δεν θυμήθηκα κανένα μητρικό μοιρολόι όταν έφυγα τελικά και άφησα μόνιμα το σπίτι μου για την Ιατρική σχολή στη Βοστώνη.

Θυμάμαι την αποχαιρετιστήρια σκηνή: η μητέρα μου στο μπροστινό σκαλοπάτι του σπιτιού, αποχαιρετώντας με καθώς οδηγούσα το γεμάτο Chevrolet μου και στη συνέχεια, όταν εξαφανίστηκα από την οπτική της γωνία, να μπαίνει μέσα στο σπίτι. Φαντάζομαι να κλείνει την μπροστινή πόρτα και να εκπνέει βαθιά. Στη συνέχεια, δύο ή τρία λεπτά αργότερα, να στέκεται όρθια, να χαμογελάει πλατιά και να προσκαλεί τον πατέρα μου να την χορέψει σε ένα εορταστικό χορό "Hava Nagila".

Ναι, η μητέρα μου είχε ένα καλό λόγο να αισθάνεται ανακουφισμένη όταν εγώ, είκοσι δύο ετών, έφυγα από το σπίτι για πάντα. Διατάραζα την ειρήνη της. Ποτέ δεν έλεγε μια θετική λέξη για μένα και εγώ αντιδρούσα το ίδιο. Καθώς κάνω ποδήλατο σε ένα μεγάλο λόφο, το μυαλό μου στριφογυρίζει σε εκείνη τη νύχτα όταν ήμουν δεκατεσσάρων και ο πατέρας μου, τότε ηλικίας σαράντα έξι ετών, ξύπνησε τη νύχτα με έντονο θωρακικό πόνο.

Εκείνες τις μέρες, οι γιατροί έκαναν κατ’ οίκον επισκέψεις και η μητέρα μου τηλεφώνησε γρήγορα στον οικογενειακό γιατρό μας, Δρ. Μάντσεστερ. Μέσα στην ησυχία της νύχτας, εμείς οι τρεις - ο πατέρας μου, η μητέρα μου και εγώ - περιμέναμε με άγχος να φτάσει ο γιατρός. (Η αδελφή μου η Τζιν, επτά χρόνια μεγαλύτερη, είχε ήδη φύγει από το σπίτι για κολλέγιο).

Κάθε φορά που η μητέρα μου ήταν απογοητευμένη, επανερχόταν στην πρωτόγονη σκέψη της: αν συμβεί κάτι κακό, πρέπει να υπάρχει κάποιος για να τον κατηγορήσει. Και αυτός ο κάποιος ήμουν εγώ. Πολλές φορές εκείνο το βράδυ, καθώς ο πατέρας μου πονούσε πολύ, μου φώναζε: Εσύ τον σκότωσες! Με έκανε να καταλαβαίνω ότι η απραξία μου, η έλλειψη σεβασμού, η αναταραχή που προκαλούσα μέσα στο σπίτι - όλα αυτά – τον είχαν κάνει έτσι.

Χρόνια αργότερα, όταν βρισκόμουν σε ψυχοθεραπεία, η περιγραφή μου αυτού του γεγονότος οδήγησε σε μια σπάνια, στιγμιαία έκρηξη τρυφερότητας την Olive Smith, την υπερορθόδοξη ψυχαναλύτριά μου. Αφού κάνει ένα ‘τσκ τσκ τσκ’ με τη γλώσσα της, σκύβει προς το μέρος μου και λέει: Πόσο τρομερό, πόσο φοβερό έπρεπε να ήταν για σένα. Ήταν μία άκαμπτη ψυχαναλυτική εκπαιδεύτρια, σε ένα άκαμπτο ινστιτούτο, που αξιολογούσε την ερμηνεία ως την μοναδική αποτελεσματική δράση του αναλυτή. Από τις προσεγμένες, πυκνές και προσεκτικά διατυπωμένες ερμηνείες της, δεν θυμάμαι ούτε μία. Αλλά εκείνη τη στιγμή, απλώνοντας το χέρι της σε μένα, με αυτόν τον ζεστό τρόπο –τη σκέφτομαι ακόμα και τώρα, σχεδόν εξήντα χρόνια αργότερα.

Τον σκότωσες, τον σκότωσες. Ακόμα ακούω τη φωνή της μητέρας μου. Θυμάμαι να σκύβω, να παραλύω από το φόβο και από την αγωνία. Ήθελα να της απαντήσω ουρλιάζοντας Δεν είναι νεκρός! Σκάσε, ηλίθια.

Συνέχισε να σκουπίζει το φρύδι του πατέρα μου και να φιλά το κεφάλι του καθώς καθόμουν στο πάτωμα, σκυμένος σε μια γωνία μέχρι τελικά, τελικά, περίπου στις 3 π.μ., άκουσα την μεγάλη Buick του Δρ. Μάντσεστερ να πατάει τα φθινοπωρινά φύλλα του δρόμου και πετάχτηκα κάτω, περνώντας τρία σκαλιά κάθε φορά, για να ανοίξω την πόρτα. Μου άρεσε πάρα πολύ ο Δρ. Μάντσεστερ και η οικεία ματιά του μεγάλου στρογγυλού χαμογελαστού του προσώπου, διέλυσε τον πανικό μου.

Έβαλε το χέρι στο κεφάλι μου, διαπέρασε τα μαλλιά μου, καθησύχασε τη μητέρα μου, έκανε στον πατέρα μου μία ένεση (πιθανώς μορφίνη), στήριξε το στηθοσκόπιο στο στήθος του πατέρα μου και μετά με άφησε να ακούσω καθώς μιλούσε: Βλέπεις Σόνι, η καρδιά του χτυπάει δυνατά και κανονικά σαν ρολόι. Μην ανησυχείς. Θα γίνει καλά.

Εκείνο το βράδυ, που είδα ότι ο πατέρας μου έφτασε κοντά στον θάνατο, ένιωσα, όπως ποτέ πριν, την ηφαιστειακή οργή της μητέρας μου και πήρα μια αυτοπροστατευτική απόφαση: να της κλείσω την πόρτα. Έπρεπε να βγω από αυτή την οικογένεια. Για τα επόμενα δύο έως τρία χρόνια μετά βίας μιλούσα μαζί της, ζούσαμε σαν ξένοι στο ίδιο σπίτι. Και, κυρίως, θυμάμαι την βαθιά μου ανακούφιση στην είσοδο του Δρ. Μάντσεστερ στο σπίτι μας. Κανείς δεν μου έδωσε ποτέ ένα τέτοιο δώρο. Τότε ήταν που αποφάσισα να γίνω σαν αυτόν. Θα ήμουν γιατρός και θα έδινα σε άλλους την ανακούφιση που μου είχε προσφέρει.

Ο πατέρας μου ανέκαμψε σταδιακά και παρ’ όλο που είχε και στη συνέχεια τον πόνο στο στήθος με σχεδόν κάθε κίνηση, ακόμη και όταν περπατούσε ένα τετράγωνο και αμέσως έπινε ένα δίσκιο νιτρογλυκερίνης, έζησε άλλα είκοσι τρία χρόνια. Ο πατέρας μου ήταν ένας ευγενής, γενναιόδωρος άνθρωπος, του οποίου το μόνο λάθος, πίστευα, ήταν η έλλειψη θάρρους του να αντιστέκεται στη μητέρα μου.

Η σχέση μου με τη μητέρα μου ήταν μια ανοιχτή πληγή σε όλη μου τη ζωή και παρ’ όλα αυτά, παραδόξως, η εικόνα της περνά μέσα από το μυαλό μου σχεδόν καθημερινά. Βλέπω το πρόσωπό της: ήταν πάντα σε ένταση, ποτέ δεν χαμογελούσε, ποτέ δεν ήταν χαρούμενη. Ήταν μια έξυπνη γυναίκα και παρ’ όλο που εργάστηκε σκληρά κάθε μέρα της ζωής της, είχε πάντα ένα κενό μέσα της και σπάνια μετέδιδε μια ευχάριστη, θετική σκέψη.

Αλλά σήμερα, στις ποδηλατικές βόλτες μου, τη σκέφτομαι με διαφορετικό τρόπο: σκέφτομαι πόσο λίγη ευχαρίστηση θα έπρεπε να της είχα δώσει, όταν ζούσαμε μαζί. Είμαι ευγνώμων που έγινα πιο συμπονετικός γιος τα επόμενα χρόνια.

Διαβάστε ακόμη‘Becoming Myself: A Psychiatrist's Memoir’: η γέννηση της ενσυναίσθησης | Irvin Yalom


Πηγή: Becoming Myself: A Psychiatrist's Memoir – Irvin Yalom

Γραφτείτε στο newsletter μας. Ελάτε στον Κόσμο της Ψυχολογίας.

Το Psychologynow.gr είναι το επιστημονικό site της Ψυχολογίας στην Ελλάδα. Με συνέπεια, εγκυρότητα και αξιοπιστία το Psychologynow.gr είναι ένας πυρήνας ψυχολογίας που έχει στόχο να ενημερώσει, να υποστηρίξει και να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη σε θέματα ψυχικής υγείας.

Επικοινωνία: info@psychologynow.gr

Ελάτε στον κόσμο της Ψυχολογίας!
Συμπληρώστε το email σας για να λαμβάνετε
το εβδομαδιαίο newsletter μας.

Βρείτε μας στα...

Εγγραφείτε για να λαμβάνετε το newsletter μας!