Η «Ψύχωση της ΤΝ» στο μικροσκόπιο: μύθος των Media ή πραγματική απειλή;

Είναι η «Ψύχωση της Τεχνητής Νοημοσύνης» μια νέα κλινική απειλή ή απλώς ένα κατασκεύασμα των media; Ο Dr. John Torous αναλύει πώς τα chatbots επηρεάζουν την ψυχική υγεία, διαχωρίζοντας τον μύθο από την πραγματικότητα.

Ο John Torous ειδικεύεται στη θεραπεία της ψύχωσης. Έτσι, όταν άρχισε να διαβάζει στις ειδήσεις για την «AI ψύχωση», περίμενε να δει ένα κύμα ασθενών στην κλινική του. Αλλά το κύμα δεν ήρθε ποτέ.

Είναι πάντα ενδιαφέρον όταν αυτά που διαβάζεις δεν ταιριάζουν με όσα βλέπεις στην πράξη, λέει ο Torous, αναπληρωτής καθηγητής ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και διευθυντής του τμήματος Ψηφιακής Ψυχιατρικής στο BIDMC. Βλέπουμε στον λαϊκό τύπο ότι οι άνθρωποι ανησυχούν για την “AI ψύχωση”, αλλά αυτό που βλέπουμε στα επείγοντα και στα εξωτερικά ιατρεία φαίνεται πολύ διαφορετικό.

Ο Torous είναι συν-συγγραφέας ενός άρθρου στο The Lancet Digital Health που προτείνει μια λειτουργική τυπολογία των ψυχωσικών φαινομένων που σχετίζονται με τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs). Ο ίδιος και οι συνεργάτες του προτείνουν ότι ο όρος «AI ψύχωση», που δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση αλλά ετικέτα των ΜΜΕ, μπορεί στην πραγματικότητα να αναφέρεται σε αρκετά διαφορετικά φαινόμενα.

Η τυπολογία της ΤΝ στην ψύχωση

Η ομάδα δημιούργησε μια τυπολογία βασισμένη στον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης στις παραληρητικές ιδέες ενός ασθενούς, ως: καταλύτης, ενισχυτής, συν-συγγραφέας ή αντικείμενο.

Πώς η ΤΝ διαφέρει από την τηλεόραση ή το ραδιόφωνο; 

Δεν είναι σπάνιο οι άνθρωποι να έχουν παραισθήσεις ότι το ραδιόφωνο ή η τηλεόραση τους μιλάνε. Μπορώ όμως να πείσω κάποιον ότι η τηλεόραση δεν του μιλάει· είναι ένα μονόδρομο μέσο. Αυτό που κάνει την ΤΝ πιο περίπλοκη είναι ότι όντως σου μιλάει και η αίσθηση είναι πολύ αληθινή. Η ΤΝ μπορεί να επικυρώσει παράλογες σκέψεις μέσω της κολακείας, να εκφράσει ερωτική έλξη και να παγιδεύσει ανθρώπους σε συνομιλίες που διαρκούν μέρες ή εβδομάδες.

Ποια είναι η γνώμη σας για τα δημοσιεύματα περί AI ψύχωσης; 

Θα συνιστούσα προσοχή. Συχνά λείπει το ιατρικό πλαίσιο, όπως το οικογενειακό ιστορικό σχιζοφρένειας. Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η ΤΝ φαίνεται να είναι ο καταλύτης, συχνά βλέπουμε ανθρώπους να κάνουν υπερβολική χρήση, να μένουν άγρυπνοι όλη νύχτα και να απομονώνονται κοινωνικά, πράγματα που μπορούν να ωθήσουν κάποιον στην ψύχωση αν έχει γενετική προδιάθεση.

Οι 4 Ρόλοι της Τεχνητής Νοημοσύνης

1. Ως Καταλύτης: Το LLM πυροδοτεί ψυχωσικά συμπτώματα σε ένα άτομο χωρίς προηγούμενο ιστορικό. Αυτή θα ήταν η «πραγματική» μορφή AI ψύχωσης. Είναι εξαιρετικά σπάνια και δύσκολο να αποδειχθεί.
2. Ως Ενισχυτής: Το LLM επιδεινώνει υπάρχοντα ψυχιατρικά συμπτώματα σε ασθενείς με τεκμηριωμένο ιστορικό ψύχωσης ή παραληρημάτων.
3. Ως Συν-συγγραφέας: Το LLM ενθαρρύνει τον χρήστη να προβεί σε επικίνδυνες ενέργειες μέσω αφηγημάτων που εξελίσσονται. Παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση εφήβου το 2021 που εισέβαλε στο Κάστρο του Ουίνδσορ, με ένα chatbot να ενισχύει το σχέδιό του.
4. Ως Αντικείμενο: Το LLM γίνεται το επίκεντρο ενός παραληρηματικού συστήματος πεποιθήσεων. Κάποιος μπορεί να του αποδώσει συνειδητότητα ή υπερφυσικές δυνάμεις.

Πώς βοηθά αυτό τους κλινικούς γιατρούς; 

Υπάρχει μια συναίνεση στον κλάδο μου ότι δεν βλέπουμε ανθρώπους να έρχονται στο νοσοκομείο λέγοντας «η ΤΝ το προκάλεσε αυτό». Φαίνεται πιο συνηθισμένο η AI να είναι ο συν-συγγραφέας ή το αντικείμενο προϋπαρχόντων παραληρημάτων.

Αν ένας άνθρωπος που αναπτύσσει σχιζοφρένεια αρχίσει να πιστεύει ότι το chatbot έχει υπερφυσικές δυνάμεις, το chatbot είναι το αντικείμενο. Ακόμα και αν το αφαιρέσουμε, ο άνθρωπος πιθανότατα θα συνεχίσει να νοσεί. Αντίθετα, αν ένα chatbot κρατά κάποιον άγρυπνο όλη νύχτα με ένα ψεύτικο ρομάντζο, οδηγώντας τον σε στέρηση ύπνου και ψύχωση, τότε λειτουργεί ως ενισχυτής.

Στόχος μας είναι να σταματήσουμε να ρωτάμε «είναι αυτό ΤΝ ψύχωση;» και να αρχίσουμε να ρωτάμε «είναι η ΤΝ ο καταλύτης εδώ ή όχι;».

Έρευνα: Matthew Flathers et al, Beyond artificial intelligence psychosis: a functional typology of large language model-associated psychotic phenomena, The Lancet Digital Health (2026). DOI: 10.1016/j.landig.2025.100974

Η ομάδα του PsychologyNow