Νέα μελέτη σε νέους ενήλικες αποκαλύπτει ότι η μείωση της χρήσης των social media για μία μόλις εβδομάδα οδήγησε σε σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων άγχους, κατάθλιψης και αϋπνίας.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό JAMA Network Open, αναφέρει πολλά υποσχόμενα οφέλη ψυχικής υγείας για 295 συμμετέχοντες, οι οποίοι μείωσαν τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για μία εβδομάδα.
Η ομάδα αποτελούνταν από νέους ενήλικες ηλικίας 18 έως 24 ετών – την ηλικιακή ομάδα που συνδέεται συχνότερα με την υψηλότερη χρήση social media, καθώς και με αυξημένο κίνδυνο προβλημάτων ψυχικής υγείας.
Παρόλο που πολλές αυτοαναφορές έχουν εμφανιστεί στο διαδίκτυο υποδεικνύοντας ότι η μείωση της χρήσης των social media είναι ευεργετική, η επιστημονική σύνδεση μεταξύ της χρήσης τους και της ψυχικής υγείας των νέων εξακολουθεί να συζητείται, με προηγούμενες μελέτες να δείχνουν ανάμεικτα αποτελέσματα.
Μέτρηση της Χρήσης Social Media με Ψηφιακή Φαινοτυπία
Προηγούμενες έρευνες για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης βασίζονταν συχνά σε αυτοαναφερόμενες εκτιμήσεις (όπως ο χρόνος οθόνης ή οι συνήθειες επικοινωνίας), αλλά αυτού του είδους οι αυτοαναφορές μπορούν να είναι μεροληπτικές, οδηγώντας σε αναξιόπιστα αποτελέσματα.
Τα αντικειμενικά δεδομένα σε πραγματικό χρόνο σχετικά με τη χρήση των social media μπορούν να παρέχουν μια πολύ πιο ρεαλιστική εικόνα του αντίκτυπου στην ψυχική υγεία.
Για να μειώσει τη μεροληψία, η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε μια μέθοδο που αναφέρεται ως «ψηφιακή φαινοτυπία», όπου οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν παθητικά τη χρήση των εφαρμογών τους, το GPS, το επιταχυνσιόμετρο και την κατάσταση της οθόνης μέσω των smartphones τους και ανέφεραν αυτά τα δεδομένα στην ομάδα.
Η αρχική αξιολόγηση περιλάμβανε μια περίοδο συλλογής δεδομένων δύο εβδομάδων πριν από τη μείωση της χρήσης. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες συνέλεξαν και ανέφεραν τα δεδομένα τους κατά τη διάρκεια μιας εβδομαδιαίας περιόδου στην οποία επιχείρησαν την «αποτοξίνωση social media».
Τους δόθηκε η οδηγία να περιορίσουν τη δραστηριότητα σε Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok και X (πρώην Twitter). Καθ’ όλη τη διάρκεια της τριών εβδομάδων, όλοι οι συμμετέχοντες έκαναν καθημερινές αυτοαναφορές ψυχικής υγείας σε πραγματικό χρόνο με αξιολογήσεις οικολογικής στιγμιαίας μέτρησης (Ecological Momentary Assessments – EMA).
Βελτιώσεις – Ειδικά για την Προβληματική Χρήση
Κατά μέσο όρο, η εβδομαδιαία αποτοξίνωση social media οδήγησε σε:
- Μείωση 16,1% στο άγχος
- Μείωση 24,8% στην κατάθλιψη
- Μείωση 14,5% στα συμπτώματα αϋπνίας
σύμφωνα με τις αυτοαναφερόμενες μετρήσεις ψυχικής υγείας της ομάδας. Ενώ το 6,2% των συμμετεχόντων δεν χρησιμοποίησε καθόλου social media κατά τη διάρκεια της αποτοξίνωσης, ο μέσος όρος χρήσης μειώθηκε από 1,9 ώρες την ημέρα σε 0,5 ώρες.
Ωστόσο, υπήρξε μεγάλη διακύμανση στη βελτίωση. Οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι η προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως η εθιστική χρήση και η αρνητική κοινωνική σύγκριση, βρέθηκε να συνδέεται σημαντικά με χειρότερα αποτελέσματα ψυχικής υγείας. Όσοι είχαν εξαρχής προβληματική χρήση βίωσαν συνολικά μεγαλύτερες βελτιώσεις με τον περιορισμό της χρήσης.
Η ομάδα γράφει: «Εικάζουμε ότι οι βελτιώσεις που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια της αποτοξίνωσης σχετίστηκαν περισσότερο με τη μείωση των ευκαιριών για προβληματική ενασχόληση, όπως η αρνητική κοινωνική σύγκριση και η εθιστική χρήση, παρά με τη μείωση του συνολικού χρόνου οθόνης». Αυτό συνάδει με τα ευρήματά τους που έδειξαν λιγότερο ισχυρές συσχετίσεις μεταξύ του αντικειμενικού χρόνου οθόνης και των αποτελεσμάτων ψυχικής υγείας.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η μελέτη δεν βρήκε σημαντική αλλαγή στην αναφερόμενη μοναξιά κατά τη διάρκεια της περιόδου αποτοξίνωσης. Οι συγγραφείς της μελέτης αποδίδουν αυτό το γεγονός στο ότι τα social media συχνά διαδραματίζουν ρόλο στην κοινωνική σύνδεση και την κοινότητα.
Μεροληψία στα Αποτελέσματα;
Αν και η μεροληψία στον τρόπο αναφοράς της χρήσης εφαρμογών περιορίστηκε, η μελέτη δεν ήταν απρόσβλητη από άλλες μορφές μεροληψίας. Η κυριότερη ήταν η αυτοεπιλογή στην ομάδα αποτοξίνωσης. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν εθελοντικά συμμετοχή στη μελέτη και πιθανότατα γνώριζαν το αναμενόμενο αποτέλεσμα εκ των προτέρων. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεροληπτικά αποτελέσματα. Επιπλέον, η μελέτη δεν περιλάμβανε μακροπρόθεσμη παρακολούθηση ή τυχαιοποιημένη ομάδα ελέγχου.
Οι συγγραφείς της μελέτης γνωρίζουν καλά τους περιορισμούς, αλλά λένε ότι τα αποτελέσματα είναι χρήσιμα και υποδεικνύουν ότι ο περιορισμός των social media θα μπορούσε να είναι ένα ευεργετικό μέρος της θεραπείας ψυχικής υγείας.
Οι συγγραφείς καταλήγουν: «Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η μείωση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για 1 εβδομάδα μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα ψυχικής υγείας σε νέους ενήλικες. Ωστόσο, η ανθεκτικότητα αυτών των θεραπευτικών αποτελεσμάτων και οι συσχετίσεις τους με τη συμπεριφορά απαιτούν περαιτέρω διερεύνηση».
Έρευνα: Elombe Calvert et al, Social Media Detox and Youth Mental Health, JAMA Network Open (2025). DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2025.45245
Απόδοση – Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
