Καθυστέρηση λόγου: οι επιπτώσεις στη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού

Όταν ένα παιδί αργεί να μιλήσει, η πρώτη σκέψη των γονέων πηγαίνει στον λόγο: πόσες λέξεις λέει, αν συνδυάζει φράσεις, αν τον καταλαβαίνουν οι άλλοι. Αυτό που συχνά περνάει απαρατήρητο είναι το τι συμβαίνει παράλληλα στον συναισθηματικό κόσμο του παιδιού.

Ο λόγος και τα συναισθήματα δεν αναπτύσσονται σε παράλληλες γραμμές που δεν τέμνονται. Αναπτύσσονται μαζί, επηρεάζουν το ένα το άλλο, και όταν ο λόγος καθυστερεί, η συναισθηματική ισορροπία του παιδιού το αισθάνεται.

Η γέφυρα που δυσκολεύεται να χτιστεί

Σκεφτείτε τον λόγο ως τη γέφυρα ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού και στον κόσμο γύρω του. Μέσα από αυτή τη γέφυρα, το παιδί μεταφέρει ανάγκες, επιθυμίες, φόβους, χαρές. Όταν η γέφυρα αυτή δυσκολεύεται να χτιστεί, αυτά τα συναισθήματα δεν εξαφανίζονται, απλώς δεν έχουν διέξοδο.

Τι βιώνει το παιδί που δεν μπορεί να εκφραστεί

Ματαίωση και εκνευρισμός. Το παιδί βιώνει συναισθήματα, ανάγκες και επιθυμίες, ακόμη κι αν δεν μπορεί πάντα να κατανοήσει ή να οργανώσει αυτό που νιώθει. Δεν έχει όμως ακόμα τις λέξεις για να το εκφράσει. Αυτό το χάσμα ανάμεσα στο «νιώθω» και στο «μπορώ να πω» είναι βαθιά απογοητευτικό. Το αποτέλεσμα συχνά εκδηλώνεται με έντονα ξεσπάσματα, κλάμα ή επιθετικότητα, όχι γιατί το παιδί “κάνει μούτρα”, αλλά γιατί αυτός είναι ο μόνος τρόπος που έχει διαθέσιμο.

Κοινωνική απόσυρση. Στο παιχνίδι με άλλα παιδιά, ο λόγος παίζει κεντρικό ρόλο, στους κανόνες, στις ιδέες, στη διαπραγμάτευση. Ένα παιδί που δυσκολεύεται να συμμετέχει σε αυτή τη γλωσσική ανταλλαγή μπορεί σταδιακά να επιλέξει να αποσυρθεί. Να παίζει μόνο του, να μένει στο περιθώριο. Όχι γιατί δεν θέλει παρέα, αλλά γιατί η παρέα έχει γίνει ‘δύσκολη’.

Διστακτικότητα και χαμηλή αυτοπεποίθηση. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι η επικοινωνία του διαφέρει από αυτή των συνομηλίκων του. Αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να το κάνει πιο επιφυλακτικό: να διστάζει να ξεκινήσει μια συζήτηση, να αποφεύγει νέες δραστηριότητες και κοινωνικές ομάδες, να αποσύρεται πριν καν δοκιμάσει.

Δυσκολία στη συναισθηματική ρύθμιση. Υπάρχει κάτι πολύ ουσιαστικό που κάνουν οι λέξεις: βοηθούν το παιδί να «ονομάσει» αυτό που νιώθει. «Φοβάμαι.» «Ζηλεύω.» «Πονάω.»«Πεινάω.» Αυτή η ικανότητα να δίνουμε όνομα στα συναισθήματα είναι το πρώτο βήμα για να τα διαχειριστούμε. Όταν λείπει, η ένταση δεν εξαφανίζεται , συσσωρεύεται.

Δεν είναι «συμπεριφορικό πρόβλημα»

Πολλοί γονείς περιγράφουν ένα παιδί με καθυστέρηση λόγου ως «νευρικό», «δύσκολο» ή «επιθετικό». Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι αυτές οι συμπεριφορές συχνά δεν είναι πρωτογενείς, είναι απόκριση σε μια επικοινωνιακή δυσκολία που το παιδί δεν έχει άλλο τρόπο να εκφράσει.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται υποστήριξη. Σημαίνει ότι η σωστή υποστήριξη ξεκινά από το να κατανοήσουμε τη ρίζα, και όχι μόνο την έκφραση.

Τι μπορείτε να κάνετε ως γονέας

Το πιο σημαντικό πράγμα είναι να παραμείνετε μια ασφαλής, υπομονετική παρουσία που δεν πιέζει, αλλά ανταποκρίνεται. Να κατονομάζετε εσείς τα συναισθήματα που βλέπετε: «Βλέπω ότι θύμωσες. Ήθελες να πάρεις το παιχνίδι.» Αυτές οι απλές προτάσεις δίνουν στο παιδί το μοντέλο που χρειάζεται.

Αν παρατηρείτε συχνά τις παραπάνω δυσκολίες, είναι σημαντικό να γίνει έγκαιρα μια αξιολόγηση από λογοθεραπευτή. Πίσω από τα ξεσπάσματα ή την απόσυρση, συχνά υπάρχει η δυσκολία του παιδιού να εκφράσει στην καθημερινότητά του βασικές ανάγκες, επιθυμίες και συναισθήματα. Μια σωστή αξιολόγηση μπορεί να δώσει σαφέστερη εικόνα και την κατάλληλη κατεύθυνση για υποστήριξη.

Βιβλιογραφία

• Irwin, J. R., Carter, A. S., & Briggs-Gowan, M. J. (2002). The social-emotional development of “late-talking” toddlers. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 41(11), 1324–1332.
• Rescorla, L., Ross, G. S., & McClure, S. (2007). Language delay and behavioral/emotional problems in toddlers: Findings from two developmental clinics. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 50(4), 1063–1078.