Η σωματική τιμωρία είναι μια αναποτελεσματική πράξη θεσμοθετημένης κακοποίησης παιδιών. Η νευροβιολογία και η ψυχολογία αποδεικνύουν γιατί αυτή η βάναυση παράδοση πρέπει να σταματήσει άμεσα, για χάρη της μάθησης και της ψυχικής υγείας.
Κατά τη δεκαετία του 1970, σε σχολείο της Νότιας Αφρικής, η «παράδοση» της σωματικής τιμωρίας (γνωστή ως «το ξύλο»), μια πρακτική που εισήχθη από το βικτοριανό αγγλικό μοντέλο, ήταν δημοφιλής σε ορισμένους εκπαιδευτικούς. Οι δάσκαλοι αυτοί θεωρούνταν τρόμος.
Θυμάμαι ακόμα την ταπείνωση: κάποτε, ενώ ήμουν σταλμένος στο γραφείο του διευθυντή, μου ζητήθηκε να βάλω το κεφάλι μου κάτω από ένα τραπέζι για να δεχτώ δύο χτυπήματα. Έκλαψα, όχι τόσο από τον σωματικό πόνο, όσο από τη βαθιά ταπείνωση που βίωσα.
Η σωματική τιμωρία είναι θεσμοθετημένη κακοποίηση παιδιών. Παρόλο που έχει απαγορευτεί σε πολλές χώρες, σύμφωνα με στοιχεία του 2019, μόνο 53 χώρες την έχουν απαγορεύσει επίσημα. Το γεγονός ότι σε χώρες όπως η Κένυα υπάρχει πίεση για την επαναφορά της, μετά από αναταραχές μαθητών, δείχνει ότι η συζήτηση παραμένει επίκαιρη.
Πολλοί ενήλικες εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η σωματική τιμωρία είναι μια καλή ιδέα. Ωστόσο, η επιστήμη είναι σαφής: είναι μια αναποτελεσματική πρακτική που προκαλεί πόνο και ψυχική ζημιά.
4 Λόγοι που η σωματική τιμωρία δεν λειτουργεί
1. Μάθηση και Εγκέφαλος (Νευροβιολογία)
Η νευροβιολογία μάς λέει ότι η μάθηση είναι ένα συναισθηματικό ζήτημα. Η επιτυχία με την οποία θα επεξεργαστεί ο εγκέφαλος νέες πληροφορίες εξαρτάται από τη συναισθηματική κατάσταση του μαθητή.
Όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση φόβου ή πανικού (είτε λόγω ενός δυσάρεστου γεγονότος, είτε λόγω της απειλής τιμωρίας), ο εγκέφαλος εισέρχεται σε λειτουργία «μάχης ή φυγής». Σε αυτή την κατάσταση:
Ο εγκέφαλος αδυνατεί να ενσωματώσει τις πληροφορίες σε βάθος.
Δεν επιτρέπει την πνευματική επέκταση σε ανώτερες δεξιότητες σκέψης, όπως η σύνθεση, η δημιουργικότητα ή η αξιολόγηση.
Εάν οι μαθητές φοβούνται μήπως χτυπηθούν, αποσπώνται από την ανησυχία και δεν είναι σε θέση να αφομοιώσουν αρμονικά τη νέα γνώση.
2. Κλιμάκωση της Βίας
Είναι αλήθεια ότι η συμπεριφορά μπορεί να ρυθμιστεί μέσω της τιμωρίας. Ο ψυχολόγος B.F. Skinner έδειξε τη δεκαετία του 1940 ότι, εάν κάποιος τιμωρηθεί ως αποτρεπτικό μέσο, μπορεί με τον καιρό να σταματήσει την ανεπιθύμητη ενέργεια.
Ωστόσο: Αυτή είναι απλώς ρύθμιση συμπεριφοράς, όχι μάθηση.
Εάν ο στόχος είναι η ρύθμιση, οι βίαιες τιμωρίες δεν είναι απαραίτητες, καθώς άλλες, πιο ανθρώπινες αποτρεπτικές μέθοδοι, είναι εξίσου αποτελεσματικές.
Όταν η τιμωρία είναι σωματική, η μόνη οδός κλιμάκωσης είναι να γίνονται τα χτυπήματα όλο και πιο σοβαρά. Αυτό οδηγεί σε ένα εφιαλτικό σενάριο όπου ο πεισματάρης μαθητής δέχεται ολοένα και πιο βάναυσα χτυπήματα, προκαλώντας μεγαλύτερη σωματική και ψυχική ζημιά.
3. Πρότυπα Ρόλων (Role Models)
Οι μαθητές βλέπουν τους ενήλικες, ιδιαίτερα τους εκπαιδευτικούς, ως πρότυπα. Οι αξίες, η γλώσσα και η συμπεριφορά του δασκάλου στέλνουν ένα μήνυμα για το τι είναι φυσιολογικό και αποδεκτό στην κοινωνία.
Εάν η σωματική τιμωρία είναι κανόνας, το μήνυμα που λαμβάνουν τα παιδιά είναι ότι η βία είναι αποδεκτή. Αυτή η πρακτική μοντελοποιεί ένα βάναυσο όραμα της κοινωνίας και μπορεί να οδηγήσει τους νέους να χτυπούν άλλους νέους.
Μια μελέτη του 2014 στη Βραζιλία διαπίστωσε θετική συσχέτιση μεταξύ περιστατικών εκφοβισμού και βίαιων πειθαρχικών μεθόδων. Εάν τα σχολεία επιθυμούν να μοντελοποιήσουν την ειρήνη και τον σεβασμό, τότε η θετική πειθαρχία και οι πρακτικές αποκαταστατικής δικαιοσύνης είναι πολύ πιο πιθανό να επηρεάσουν την αλλαγή.
4. Μακροπρόθεσμη Ψυχολογική Βλάβη
Οι μακροπρόθεσμες ψυχολογικές συνέπειες της σωματικής τιμωρίας οδηγούν σε ψυχολογική κακοπροσαρμογή. Αυτές οι επιπτώσεις μπορεί να εκδηλωθούν έμμεσα ή πολλά χρόνια μετά την εμπειρία, καθώς το χτύπημα των παιδιών στα σχολεία μπορεί να αφήσει ουλές ζωής.
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και το απλό χαστούκι μπορεί να έχει σοβαρές νευρολογικές επιπτώσεις στους νέους, παρόμοιες με αυτές που υφίστανται μετά από σοβαρή κακομεταχείριση.
Η ποιότητα της έρευνας, όπως δημοσιεύτηκε στο The Lancet, δείχνει πειστικά ότι, ανεξαρτήτως φύλου, φυλής και στυλ ανατροφής, η σωματική τιμωρία δεν βελτιώνει τη συμπεριφορά, αλλά την επιδεινώνει.
Το βασικό πρόβλημα, από ψυχολογική άποψη, είναι ότι η σωματική τιμωρία δεν διδάσκει αυτορρύθμιση. Διδάσκει μόνο την αποφυγή του πόνου και του ενήλικα που την επιβάλλει. Αυτό οδηγεί σε:
- Διαταραχή της εκτελεστικής λειτουργίας: Η χρόνια έκθεση στον φόβο (όπως περιγράφεται στην ενότητα του εγκεφάλου) διαταράσσει τους μετωπιαίους λοβούς, περιορίζοντας την ικανότητα του παιδιού να σχεδιάζει, να ελέγχει τις παρορμήσεις του και να επιλύει προβλήματα.
- Αύξηση των Δυσμενών Παιδικών Εμπειριών (ΔΠΕ): Η σωματική τιμωρία στα σχολεία προστίθεται στη λίστα των δυσμενών παιδικών εμπειριών, οι οποίες έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν τον κίνδυνο χρόνιων σωματικών και ψυχικών ασθενειών στην ενήλικη ζωή.
Αν τα σχολεία επιθυμούν να δημιουργήσουν υπεύθυνους και προσαρμοσμένους ενήλικες, πρέπει να υιοθετήσουν μοντέλα θετικής πειθαρχίας και ενεργητικής ακρόασης, ώστε οι μαθητές να μάθουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, αντί να τα καταστέλλουν μέσω του φόβου.
Απόδοση – Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811