Τα ψέματα πονάνε. Η αλήθεια θεραπεύει. Δες γιατί λέμε ψέματα και πώς μπορείς να προστατευτείς συναισθηματικά.
Κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι λέμε ένα έως δύο ψέματα την ημέρα, συνήθως «λευκά» ψέματα που στόχο έχουν να προστατέψουν τις σχέσεις μας, όπως δείχνουν έρευνες. Άλλες μελέτες ανεβάζουν αυτόν τον αριθμό ακόμη περισσότερο, εκτιμώντας ότι το 59% των ενηλίκων λέει τουλάχιστον ένα (και μέχρι πέντε) ψέματα κάθε μέρα. Κάποια στοιχεία δείχνουν επίσης ότι οι άντρες ψεύδονται συχνότερα από τις γυναίκες.
Φυσικά, δεν είναι όλα τα ψέματα ίδια. Άλλο να «γλυκαίνεις» την αλήθεια για ένα κακό κούρεμα, κι άλλο να κρύβεις μια εξωσυζυγική σχέση. Όμως το συναίσθημα της προδοσίας είναι ισχυρό ανεξάρτητα από το μέγεθος του ψέματος.
Γιατί λέμε ψέματα;
Το ψέμα είναι μια σύνθετη κοινωνική συμπεριφορά με πολλαπλά κίνητρα. Σύμφωνα με τους ψυχοθεραπευτές, τα ψέματα εκτείνονται από εντελώς ακίνδυνα μέχρι καταστροφικά.
Μια βασική κατηγοριοποίηση τα χωρίζει σε δύο τύπους:
1. Ψέματα που προστατεύουν τη σχέση (prosocial)
Είναι τα γνωστά «λευκά ψέματα», όπως το να πεις σε μια φίλη πως σου αρέσει το δώρο της ακόμη κι αν δεν είναι αλήθεια. Στόχος: να προστατευθούν τα συναισθήματα του άλλου.
2. Ψέματα που προστατεύουν τον εαυτό (antisocial)
Εδώ συναντάμε ψέματα που χειραγωγούν, αποκρύπτουν ή καλύπτουν συμπεριφορές. Παράδειγμα: να επινοήσεις μια ιστορία για να κρύψεις οτιδήποτε αισθάνεσαι ότι σε «εκθέτει».
Αυτά τα ψέματα συνήθως πλήττουν τις σχέσεις, ακόμη κι αν δεν αποκαλυφθούν άμεσα και συχνά οδηγούν το άτομο που ψεύδεται στο να πιστεύει ότι «όλοι οι άλλοι κάνουν το ίδιο».
3. Παθολογικό ή καταναγκαστικό ψέμα
Πέντε ή περισσότερα ψέματα την ημέρα θεωρούνται παθολογικά. Συχνά σχετίζονται με διαταραχές προσωπικότητας, αλλά μπορεί να υπάρχουν και από μόνα τους. Υπολογίζεται ότι εμφανίζονται στο 8%–13% του πληθυσμού.
11 Τρόποι να Αντιμετωπίσεις τα Ψέματα
Αν νιώθεις ότι κάποιος σου είπε ψέματα, είναι φυσιολογικό να πληγωθείς ή να θυμώσεις. Πριν όμως κατηγορήσεις ή συγκρουστείς, οι ειδικοί προτείνουν:
1. Σκέψου ποιος είναι το άτομο αυτό
Η πρόθεση παίζει ρόλο. Ένας κοντινός άνθρωπος που σε στηρίζει γενικά, ίσως αξίζει μια πιο ήπια προσέγγιση από έναν συνάδελφο που συχνά σε υπονομεύει.
2. Κοίτα πρώτα μέσα σου
Πώς θα αντιδρούσες αν σου έλεγαν την αλήθεια;
Αν αντιδράς έντονα σε κάθε δυσάρεστη αλήθεια, οι άλλοι ίσως αρχίσουν να αποκρύπτουν πράγματα για να αποφύγουν τη σύγκρουση.
3. Κατέγραψε τα γεγονότα
Αν νιώθεις ότι κάποιος σε «τρελαίνει» ή διαστρεβλώνει την πραγματικότητα (gaslighting), η καταγραφή βοηθά να παραμείνεις προσγειωμένος στην αλήθεια σου.
4. Σκέψου πριν αντιπαρατεθείς
Οργάνωσε τι θέλεις να πεις. Η ένταση μπορεί να σε κάνει να χαθείς στο συναίσθημα.
5. Εξάσκησε τη συμπόνια
Ίσως υπάρχει παρεξήγηση. Δώσε χώρο στο άλλο άτομο να εξηγήσει.
6. Μείνε ψύχραιμος
Ακόμη και αν το ψέμα είναι σημαντικό, το να χάσεις τον έλεγχό σου σπάνια βοηθά.
7. Μίλησε για τα όριά σου
Τα όρια δεν είναι «απαγορεύσεις». Είναι ξεκάθαροι κανόνες για το τι σημαίνει σεβασμός για εσένα και τι συνέπειες έχει η παραβίασή τους.
8. Άφησε χώρο για να επουλωθείς
Από ένα μικρό ψεματάκι μέχρι μια σοβαρή προδοσία, χρειάζεται χρόνος για να επεξεργαστείς τα συναισθήματά σου.
9. Συζήτα το με έναν ψυχοθεραπευτή
Η θεραπεία δεν είναι λύση «τελευταίας στιγμής». Μπορεί να βοηθήσει να ξεκαθαρίσεις σκέψεις και συναισθήματα μόνος σου ή με το / τη σύντροφό σου.
10. Δώσε την ευκαιρία να ξαναχτιστεί η εμπιστοσύνη
Η εμπιστοσύνη δεν επιστρέφει από τη μία μέρα στην άλλη. Αν όμως υπάρχει πραγματική ανάληψη ευθύνης από το άλλο άτομο, η σχέση μπορεί να επουλωθεί. Αν όχι, ίσως χρειαστεί απόσταση.
11. Έχε ρεαλιστικές προσδοκίες
Κάποιοι άνθρωποι θα συνεχίσουν να λένε ψέματα. Αναγνώρισε τι μπορείς να περιμένεις από αυτούς και τι όχι.
Το να ανακαλύπτεις ένα ψέμα είναι επίπονο. Πριν αντιδράσεις, προσπάθησε να καταλάβεις τι κρύβεται πίσω από αυτό και να προσεγγίσεις την κατάσταση με καθαρό μυαλό.
Με ειλικρίνεια, όρια και ανοιχτή επικοινωνία, πολλές σχέσεις μπορούν να επανέλθουν, αν αυτό είναι κάτι που θέλεις.
Με πληροφορίες από Everyday Health.
