Όταν τα ζευγάρια σιωπούν

Η συναισθηματική απόσταση στις σχέσεις είναι μια συνθήκη που πολλά ζευγάρια ή άτομα βιώνουν αλλά δυσκολεύονται να το εκφράσουν ή ακόμα και να το παραδεχτούν στον εαυτό τους.

Μπορεί να ζουν στο ίδιο σπίτι αλλά να νιώθουν σαν «ξένοι». Μπορεί να μην υπάρχουν συγκρούσεις αλλά δεν υπάρχουν και αγκαλιές. Δεν υπάρχουν εντάσεις αλλά ούτε και σύνδεση.

Συχνά η σιωπή αυτή δεν είναι ήρεμη. Είναι γεμάτη ένταση. Όταν τα ζευγάρια σταματούν να μιλούν, δεν σημαίνει απαραίτητα πως δεν έχουν τίποτα να πουν — μπορεί να σημαίνει πως υπάρχουν πολλά που δεν ειπώθηκαν, πολλά που φοβούνται να εκφράσουν, ή ακόμη και πως κουράστηκαν να προσπαθούν.

Πώς ξεκινά αυτή η σιωπή;

Τα ζευγάρια που δε μιλάνε προέρχονται συνήθως είτε από οικογένειες που είχαν συχνούς τσακωμούς και αδιέξοδες επικοινωνίες είτε από οικογένειες που εφήρμοζαν την ίδια τακτική, να μη μιλάνε και να αποφεύγουν τις συζητήσεις και τις εντάσεις.

Οι συμμετρικές σχέσεις σε ένα ζευγάρι που αφορούν στην ισοτιμία, τη δικαιοσύνη και τον αμοιβαίο σεβασμό μπορεί να οδηγήσουν σε εντάσεις και ανταγωνισμό που μπορεί να εκφραστεί μέσα από ματαιώσεις, απογοητεύσεις, από στιγμές που κάποιος ένιωσε ότι δεν ακούστηκε, ότι απορρίφθηκε, ή ότι δεν υπήρχε χώρος για τα συναισθήματά του.

Στις συμπληρωματικές σχέσεις όπου δυο άνθρωποι αλληλοσυμπληρώνονται και εξισορροπούν τα δυνατά και αδύνατα σημεία ο ένας του άλλου, όταν δημιουργηθεί μια ανισορροπία σε αυτή τη δυναμική ή όταν δεν υπάρχει αναγνώριση και εκτίμηση για το τι προσφέρει ο καθένας μπορεί να οδηγήσει το ζευγάρι σε ρήξη που μπορεί σταδιακά να οδηγήσει σε μια παγωμάρα και μετά στη σιωπή.

Η σιωπή λοιπόν μπορεί να εμφανιστεί με διάφορους τρόπους:

• Ο ένας αποφεύγει το διάλογο για οτιδήποτε προσωπικό.
• Ο άλλος αντιδρά μονολεκτικά ή με ουδετερότητα.
• Η καθημερινή επικοινωνία περιορίζεται σε πρακτικά ζητήματα («πήρες το παιδί;», «έβαλες πλυντήριο;»)

Συνέπειες

• Οι άνθρωποι που ζουν στη σιωπή να έχουν παράλληλες ζωές όπου ζουν για την καθημερινότητα και τα πρακτικά κομμάτια της σχέσης ή της οικογένειας. Η σιωπή μπορεί να εκφράζεται μέσω τριγωνοποίησης και εμπλοκής των παιδιών ή τρίτων ατόμων (τρίτο άτομο στη σχέση, εμπλοκή στενών συγγενών κτλ).
• Το ζευγάρι να ζητάει τη βοήθεια των παιδιών αντί να ζητήσει τη βοήθεια του/της συντρόφου. Πολλές φορές τα παιδιά αρχίζουν να τσακώνονται μεταξύ τους , ουσιαστικά κάνουν αυτό που δεν κάνει το ζευγάρι και έτσι εκτονώνεται η περιρρέουσα ένταση.
• Τα ζευγάρια να επικεντρώνονται στα παιδιά για να μην ακουμπήσουν τα δικά τους θέματα, οι ρόλοι καθίστανται γονικοί και το συντροφικό κομμάτι μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Δουλεύουν πάρα πολλές ώρες, αποφεύγουν να είναι στο σπίτι τα Σ/κα, αποφεύγουν να περνάνε χρόνο μαζί. Η εστίαση είναι στο γονικό ρόλο.

Τι υπάρχει πίσω από τη σιωπή;

Μερικά ζευγάρια λένε: «Δεν μαλώνουμε πια, άρα είμαστε καλά». Αλλά η απουσία σύγκρουσης δεν σημαίνει απαραίτητα και αρμονία.

Η αποφυγή της σύγκρουσης μπορεί να σημαίνει και αποφυγή της σχέσης. Όταν δεν μιλάμε, δεν μαθαίνουμε τι πραγματικά συμβαίνει στον άλλον. Δεν έχουμε πρόσβαση στον εσωτερικό του κόσμο.

Κάτω από τη σιωπή υπάρχει πάντα κάτι. Μπορεί να είναι φόβος — για σύγκρουση, για απόρριψη, για εγκατάλειψη. Μπορεί να είναι θυμός — για παλιές πληγές που δεν θεραπεύτηκαν. Ή βιωμένη  ματαίωση μέσα στη σχέση —  ότι «δεν έχει πια νόημα να μιλάω γιατί δεν με ακούς».

Για πολλούς ανθρώπους, η σιωπή γίνεται άμυνα. Προτιμούν να σωπάσουν παρά να εκτεθούν. Προτιμούν να αποφύγουν την κατά μέτωπο σύγκρουση, παρά να ρισκάρουν να πληγωθούν ξανά. Πολλοί άνθρωποι έχουν συνδέσει την οριοθέτηση ή την έκφραση των προσωπικών τους αναγκών με τη σύγκρουση και την ένταση λόγω ίσως τραυματικών δικών τους εμπειριών από τις οικογένειες αναφοράς.

Πώς μπορεί να σπάσει η σιωπή;

• Το ζευγάρι χρειάζεται να αρχίσει σταδιακά να μιλάει χρησιμοποιώντας δεξιότητες όπως η κατανόηση, η ενσυναίσθηση, η ανανγνώριση του πώς επηρεάζει το πρόβλημα τη σιωπής άλλους τομείς της ζωής τους κι αν αυτό το θέλουν να συμβαίνει.
• Ξεκινήστε να μιλάτε ακόμα και για τα πρακτικά θέματα της καθημερινότητας που σας δυσκολεύουν χρησιμοποιώντας το πρώτο ενικό, τι σας λειτουργεί εσάς καλύτερα με κυρίαρχη αίσθηση να ακούσετε και να κατανοήσετε την άλλη μεριά και να βρεθεί μια λειτουργική λύση.
• Σχεδιάστε πράγματα ως ζευγάρι, επιδιώξτε να βγαίνετε οι δυο σας για να επανακτήσετε την οικειότητα που έχει χαθεί, μιλήστε για άσχετα πράγματα ίσως στην αρχή και μετά ανοίξτε διόδους επικοινωνίας.

Δυστυχώς για κάποια ζευγάρια ίσως είναι ήδη αργά. Για επιτυχή εφαρμογή αυτών των βημάτων σε μια σχέση απαραίτητη είναι η παρέμβαση ενός ειδικού αλλά και η αμοιβαία επιθυμία των συντρόφων να προσπαθήσουν για μια καινούργια αρχή. Εκεί έρχεται η ψυχοθεραπεία ζεύγους να βοηθήσει.

Αυτό που χρειάζεται είναι ένας ασφαλής χώρος για να μπορέσουν και οι δύο να εκφραστούν. Στην θεραπεία δημιουργείται ένας ουδέτερος, προστατευμένος χώρος για να εκφραστούν δύσκολα συναισθήματα και ο κάθε σύντροφος έχει τη δυνατότητα να ακουστεί χωρίς επίκριση.

Σταδιακά, αναγνωρίζονται οι παλιές πληγές και επανέρχεται η διάθεση για σύνδεση.Ακόμα κι αν έχει περάσει καιρός, η σιωπή δεν είναι αμετάκλητη.

Αρκεί η πρόθεση και των δύο να ξανακοιτάξουν ο ένας τον άλλον. Να προσπαθήσουν να ξαναβρούν λέξεις που να γεφυρώνουν, όχι να πληγώνουν.