Εγκλωβισμένοι σε μια «μελλοντική φαντασίωση»: Ανακαλύψτε τους τέσσερις ψυχολογικούς μηχανισμούς που μας ωθούν να ερωτευόμαστε τις προοπτικές ενός συντρόφου αντί για την πραγματική του συμπεριφορά, παγιδεύοντάς μας σε μη ικανοποιητικές σχέσεις.
Πολλοί άνθρωποι έρχονται στη θεραπεία περιγράφοντας ένα γνώριμο προβληματικό μοτίβο στην ερωτική τους ζωή. Μπορεί να λένε πράγματα όπως:
«Όλα ήταν τόσο ελπιδοφόρα στην αρχή! Δεν ξέρω τι συνέβη».
«Δεν είδα αυτά τα προειδοποιητικά σημάδια όταν αρχίσαμε να βγαίνουμε».
«Υποσχέθηκε ότι θα αλλάξει και τον/την πίστεψα».
Όλες αυτές οι δηλώσεις απηχούν το ίδιο συναίσθημα: κάποιοι άνθρωποι παραμένουν σε σχέσεις όχι επειδή η σχέση είναι σταθερά καλή, αλλά επειδή αισθάνονται ότι είναι κοντά στο να γίνει καλή. Ωστόσο, αυτό που αποτυγχάνουν να καταλάβουν είναι ότι όταν κάποιος ερωτεύεται αυτό που ένας άλλος «θα μπορούσε να είναι», συχνά συνδέεται με μια μελλοντική φαντασίωση παρά με την παρούσα πραγματικότητα.
Ψυχολογικά, αυτό το μοτίβο δεν αφορά την αφέλεια ή τον παραλογισμό. Αφορά περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την προσκόλληση, την επιβράβευση και το νόημα όταν αντιμετωπίζει την αβεβαιότητα. Η έρευνα υποδηλώνει ότι η έλξη προς το «δυνητικό» και όχι προς τη συμπεριφορά καθοδηγείται συχνά από προβλέψιμους γνωστικούς και συναισθηματικούς μηχανισμούς.
Ακολουθούν οι τέσσερις διαδικασίες που κρύβονται πίσω από αυτό το μοτίβο:
1. Ο εγκέφαλος υπερεκτιμά το ανεκπλήρωτο δυναμικό
Τα ανθρώπινα συστήματα κινήτρων είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην προσμονή. Στην πραγματικότητα, η ντοπαμίνη (ο νευροδιαβιβαστής του «κινήτρου») εκκρίνεται συχνά εντονότερα κατά την προσμονή μιας ανταμοιβής παρά κατά την ίδια την ανταμοιβή.
Στο ερωτικό πλαίσιο, η ιδέα του ποιος θα μπορούσε να γίνει κάποιος μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερο ενθουσιασμό από αυτό που είναι σταθερά. Αυτό ενισχύεται από τη διαλείπουσα ενίσχυση: εάν ένας σύντροφος ανταποκρίνεται στο «δυναμικό» του μόνο πότε-πότε, η προσκόλλησή σας μπορεί να αυξηθεί περισσότερο από ό,τι αν το έκανε συνέχεια. Αυτός ο απρόβλεπτος κύκλος κρατά τον εγκέφαλο σε εγρήγορση, περιμένοντας την επόμενη «ανταμοιβή».
2. Τα παιδικά αποτυπώματα μετατρέπουν την ασυνέπεια σε αγάπη
Η έρευνα για την προσκόλληση εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι. Άτομα με αγχώδη προσκόλληση τείνουν να εστιάζουν σε ενδείξεις πιθανής εγγύτητας παρά σε αξιόπιστη ανταπόκριση. Η ελπίδα γίνεται στρατηγική ρύθμισης: η πεποίθηση ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν κάνει τη σχέση υποφερτή στο παρόν, ακόμη και όταν οι ανάγκες δεν ικανοποιούνται.
3. Οι γνωστικές προκαταλήψεις βαφτίζουν το δυναμικό ως «απόδειξη αγάπης»
Η πλάνη του βυθισμένου κόστους: Μας ωθεί να συνεχίζουμε να επενδύουμε σε καταστάσεις όπου έχουμε ήδη δαπανήσει πολύ χρόνο και συναίσθημα, παρά τα πτωχά αποτελέσματα.
Η προκατάληψη της αισιοδοξίας: Μας οδηγεί να υπερεκτιμούμε την πιθανότητα θετικής αλλαγής και να υποτιμούμε την πιθανότητα ότι τα τρέχοντα μοτίβα (αθετημένες υποσχέσεις, ασυνέπεια) θα επιμείνουν.
Η προκατάληψη της επιβεβαίωσης: Ενισχύει την επιλεκτική προσοχή σε στιγμές που υποστηρίζουν την πίστη μας ότι η αλλαγή έρχεται, ενώ τα αντίθετα στοιχεία ελαχιστοποιούνται.
4. Η συναισθηματική εργασία γίνεται υποκατάστατο της αγάπης
Συχνά δημιουργείται ένα παράδοξο: όσο περισσότερη δουλειά κάνει κάποιος για να κρατήσει τη σχέση ενωμένη, τόσο πιο σημαντική του φαίνεται. Η δική του προσπάθεια γίνεται «απόδειξη» βάθους.
Με την πάροδο του χρόνου, μπορεί να εξισώσει την αγάπη με την υπομονή, την αντοχή και τη διαχείριση του άλλου. Αυτό που φαίνεται ως «δέσμευση», στην πραγματικότητα μπορεί να είναι η εγκατάλειψη του εαυτού.
Γιατί η συμπεριφορά είναι ο καλύτερος δείκτης αγάπης
Από ψυχολογική σκοπιά, η συμπεριφορά είναι ο μόνος έγκυρος δείκτης της σχεσιακής ικανότητας. Η επιστήμη των σχέσεων δείχνει σταθερά ότι τα πρότυπα ανταπόκρισης, αξιοπιστίας και συναισθηματικής διαθεσιμότητας προβλέπουν την ικανοποίηση πολύ ισχυρότερα από τις προθέσεις ή τις λεκτικές δεσμεύσεις.
Η αλλαγή είναι δυνατή, αλλά μόνο όταν υπάρχει εσωτερικό κίνητρο και συνέπεια στην πράξη. Για κάποιους, το να είναι «εκείνοι που πιστεύουν στο καλό των άλλων» γίνεται μέρος της ταυτότητάς τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εγκατάλειψη της ελπίδας για το «δυνητικό» του άλλου μοιάζει με εγκατάλειψη του ίδιου τους του εαυτού.
Ωστόσο, η εστίαση στο δυναμικό οδηγεί αναπόφευκτα στη χρόνια μη ικανοποίηση και τη συναισθηματική εξάντληση.
Η ομάδα του PsychologyNow
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811