Στην κοινωνία όπου η θετική σκέψη θεωρείται κανόνας, η έννοια της «αμυντικής απαισιοδοξίας» προκαλεί έκπληξη. Ωστόσο, η στρατηγική χρήση της αρνητικής σκέψης μπορεί να λειτουργήσει προσαρμοστικά, προσφέροντας πλεονεκτήματα σε ανθρώπους με υψηλό άγχος.
Σίγουρα στην Αμερικανική κοινωνία, η έννοια της θετικής δύναμης της αρνητικής σκέψης θα ακουγόταν ως μια πρόταση σχεδόν αιρετική. Ωστόσο η αμυντική απαισιοδοξία (defensive pessimism) ειδικά σε άτομα που παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα άγχους ενδέχεται να λειτουργεί περισσότερο ως στρατηγική προσαρμογής, παρά ως εμπόδιο στη ζωή τους.
Μολονότι οι έρευνες δείχνουν πως το να είμαστε αισιόδοξοι για τη ζωή, μας κάνει να αισθανόμαστε καλύτερα και να προσπαθούμε περισσότερο, η αρνητική σκέψη – όταν χρησιμοποιείται στρατηγικά – μπορεί να έχει πλεονεκτήματα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός πως οι άνθρωποι είναι τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους, αντιμετωπίζουν διαφορετικά προβλήματα και έχουν διαφορετικές προσωπικότητες, πράγμα που σημαίνει πως δεν μπορούμε να τους «στριμώξουμε» όλους σε ένα ενιαίο πλαίσιο.
Για παράδειγμα, όταν ανησυχούμε για μια μελλοντική κατάσταση και προσπαθώντας την ίδια στιγμή να τη δούμε με μια θετική ματιά, ενδέχεται να παραμελήσουμε πιθανούς κινδύνους. Αυτό κατά συνέπεια μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένες πιθανότητες αρνητικής έκβασης, καθώς δε θα έχουμε προετοιμαστεί επαρκώς για πιθανά προβλήματα. Μπορεί αντίστοιχα οι έρευνες περί απαισιοδοξίας να δείχνουν πως άτομα με αρνητικό τρόπο σκέψης, είναι πιο πιθανό να είναι άρρωστα, αποτυχημένα και καταθλιπτικά, στην κλινική πράξη ωστόσο φαίνεται το αντίθετο, και αυτό διότι τα συγκεκριμένα άτομα τείνουν να είναι επιτυχημένα στη ζωή τους καθώς μετατρέπουν το άγχος τους σε δράση.
Με λίγα λόγια, το να είναι κάποιος ανήσυχος, πέραν του ότι οδηγείται σε μια κατάσταση δράσης, βγαίνει ταυτόχρονα από τη ζώνη άνεσής του – comfort zone στην Αγγλική γλώσσα- και από το να ελπίζει απλά σε ένα θετικό αποτέλεσμα, δρα και αντιμετωπίζει τον κόσμο και τους φόβους του έχοντας ενεργή επαφή με την πραγματικότητα. Η απαισιοδοξία και η αισιοδοξία δεν συνιστούν δυο άκρα μιας κλίμακας, αντιθέτως, αποτελούν δυο ξεχωριστές ψυχολογικές διαστάσεις που μπορεί να συνυπάρχουν στο ίδιο άτομο.
Ο στόχος, επομένως, δεν είναι να αποδεχτούμε απλώς τη διαφορετικότητα αλλά να καταλάβουμε τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν στην καθημερινότητα του ατόμου.
Σε ορισμένες μελέτες έχει βρεθεί πως το επίπεδο της απαισιοδοξίας συνδέθηκε με χρόνια υψηλή πίεση, σε αυτή την περίπτωση, η ενδεδειγμένη παρέμβαση δε θα ήταν η ενίσχυση της αισιοδοξίας, αλλά η μείωση της υπερβολικής απαισιοδοξίας για να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής του ατόμου.
Από την άλλη πλευρά, τα άτομα μπορεί να είναι αισιόδοξα σε ορισμένους τομείς της ζωής τους και να είναι απαισιόδοξα σε άλλους, που σημαίνει πως οι τάσεις μας δεν είναι στατικές ούτε απόλυτες. Αντιθέτως, η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί στοιχείο χαρακτηρολογικής στρατηγικής- μια συνειδητή ή ασυνείδητη προσαρμογή σε διαφορετικά περιβάλλοντα και στόχους.
Επιπλέον, όταν εξηγούμε ένα θετικό ή αρνητικό γεγονός, δεν αρκεί να ξέρουμε αν είμαστε αισιόδοξοι ή απαισιόδοξοι. Σημασία έχει το πώς αποδίδουμε την αιτία του γεγονότος: σε εσωτερικά ή εξωτερικά αίτια, σε σταθερούς ή παροδικούς παράγοντες. Οι ερμηνείες αυτές αντανακλούν την αντίληψή μας για το παρελθόν και διαμορφώνουν τις προσδοκίες μας για το μέλλον.
Και η αμυντική απαισιοδοξία αλλά και στρατηγική αισιοδοξία λειτουργούν ως απάντηση σε διάφορες προκλήσεις της ζωής. Η πρώτη βοηθά τα άτομα να αντιμετωπίσουν το άγχος τους, ανακτώντας με αυτόν το τρόπο να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους. Η δεύτερη, αντίστοιχα, απομακρύνει το άγχος και προστατεύει την αυτοεκτίμηση του ατόμου.
Ωστόσο, όταν ένα άτομο είναι διαρκώς αρνητικό και απαισιόδοξο, μπορεί να καταλήξει να φαντάζει «πληκτικό και χωρίς ενδιαφέρον» και αυτό διότι Ορισμένοι άνθρωποι, φοβούμενοι την ένταση θετικών συναισθημάτων, αδρανοποιούνται μπροστά στην προοπτική της χαράς, καθώς αυτή μπορεί να προκαλεί συναισθηματική σύγχυση. Οι αγχώδεις άνθρωποι συχνά «φοβούνται το δάσος» αντί να φοβούνται ένα συγκεκριμένο δέντρο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αμυντική στρατηγική μπορεί να τους βοηθήσει να πλησιάσουν το δάσος και να αντιμετωπίσουν τα δέντρα – τους φόβους- το κάθε ένα ξεχωριστά.
Τελικά, ακόμα και ο πιο θετικός άνθρωπος θα βρεθεί κάποια στιγμή στη θέση να ανεχτεί —ή και να ακούσει προσεκτικά— αυτόν που αποκαλείται ενοχλητική «Κασσάνδρα», άλλωστε οι φωνές που προειδοποιούν, δεν είναι πάντα αρνητικές.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811