Τελείωσαν οι διακοπές… και τώρα;

Πόσοι λαμβάνουμε την άδεια μας το καλοκαίρι και πόσοι καταφέρνουμε να φύγουμε για διακοπές είναι ένα ερώτημα που μας απασχολεί κάθε καλοκαίρι. Παρότι η άδεια από την εργασία συχνά παρουσιάζεται ως μια περίοδος ξεκούρασης, διασκέδασης και ανεμελιάς, στην πραγματικότητα αποτελεί κάτι περισσότερο.

Είναι μια σημαντική ευκαιρία αποκατάστασης από τις απαιτήσεις της εργασίας. Αποκατάσταση από την εργασία, εννοούμε την επάνοδο του ατόμου σε μια κατάσταση, κατά την οποία διαθέτει τους απαραίτητους σωματικούς και ψυχικούς πόρους ώστε να μπορεί να επιστρέψει στην εργασία του (Sinvaletal., 2021).

Οι έρευνες γύρω από την «αποκατάσταση από την εργασία» δείχνουν ότι ο ελεύθερος χρόνος, τα διαλείμματα, τα Σαββατοκύριακα και οι διακοπές μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της ευεξίας, του κινήτρου και της εργασιακής λειτουργικότητας (Sonnentagetal., 2022). Επιπλέον, οι διακοπές μπορούν να παρέχουν σωματική και πνευματική ανάπαυση και χαλάρωση, να προσφέρουν χώρο για προσωπική ανάπτυξη και ενασχόληση με προσωπικά και κοινωνικά ενδιαφέροντα και επιπλέον να λειτουργήσουν ως μορφή ενίσχυσης του κοινωνικού κύρους (Richards, 1999).

Ποιότητα ζωής και ευημερία

Η επιδίωξη της ποιότητας ζωής είναι ένα βασικό μέλημα και στόχος για όλους τους ανθρώπους. Παρόλο που δεν υπάρχει καθολικός ορισμός για την Ποιότητα Ζωής, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την ορίζει ως «την αντίληψη του ατόμου για τη θέση του στη ζωή, στο πλαίσιο του πολιτισμού και των συστημάτων αξιών στα οποία ζει, και σε σχέση με τους στόχους, τις προσδοκίες, τα πρότυπα και τις ανησυχίες του» (WHO, 2012). Η ευημερία (well-being) είναι μια πολυδιάστατη έννοια, χωρίς ενιαίο ορισμό, που χρησιμοποιείται σε διάφορα επιστημονικά πεδία για να περιγράψει μια κατάσταση ευεξίας, υγείας και ευτυχίας. Σύμφωνα με το CDC η ευημερία περιλαμβάνει «την παρουσία θετικών συναισθημάτων, την απουσία αρνητικών συναισθημάτων, την ικανοποίηση από τη ζωή, την αίσθηση ολοκλήρωσης και την θετική λειτουργικότητα» (CDC, 2022).

Τι συμβαίνει όταν αποσυνδεόμαστε από τη δουλειά;

Η έρευνα στον τομέα της επαγγελματικής υγείας έχει καταδείξει επανειλημμένα τις δυσμενείς επιπτώσεις του εργασιακού άγχους στην υγεία και την ευεξία των ατόμων. Η απογευματινή και η εντός Σαββατοκύριακου αποδέσμευση από την δουλειά δεν βοηθάει τον εργαζόμενο να αναρρώσει επαρκώς από το εργασιακό στρες (de Bloom et. al., 2010). Η απομάκρυνση από τον χώρο εργασίας δεν προϋποθέτει απαραίτητα και απομάκρυνση από το στρες της εργασίας. Ας αναρωτηθούμε…. πόσοι από εμάς, ενώ έχουμε κλείσει τον υπολογιστή, έχουμε αφήσει πίσω το γραφείο και βρισκόμαστε σε μια παραλία το μυαλό μας εξακολουθεί να βρίσκεται στη δουλειά;

Η ψυχολογική αποσύνδεση από την εργασία αναφέρεται στην ικανότητα νοητικής απομάκρυνσης από τις εργασιακές απαιτήσεις στον ελεύθερο χρόνο. Σύμφωνα με τους Sonnentag & Fritz (2015) η έλλειψη ψυχολογικής αποστασιοποίησης συνδέεται με υψηλότερη επιβάρυνση και χαμηλότερη ατομική ευεξία, ενώ ο φόρτος εργασίας αποτελεί σημαντικό στρεσογόνο παράγοντα.

Με λίγα λόγια… δεν αρκεί μόνο να φύγουμε από τη δουλειά. Χρειάζεται να μάθουμε να την αφήνουμε πίσω μας.

Οι διακοπές τελικά βοηθάνε;

Η επαρκής ανάρρωση από το επαγγελματικό στρες προσφέρει θετική  επίδραση στην υγεία και ευεξία του ατόμου. Η ανάρρωση, η οποία πραγματοποιείται στην διάρκεια του ελεύθερου χρόνου, περιγράφεται ως η διαδικασία χαλάρωσης και αποκατάστασης από την καταπόνηση που προκαλούν οι εργασιακοί στρεσογόνοι παράγοντες. Οι διακοπές που προσφέρουν ένα διάλειμμα από την εργασία μειώνουν τα συμπτώματα συναισθηματικής εξάντλησης και κατάθλιψης (Thomsen et al., 2026).

Οι de Bloom et al. (2009) διαπίστωσαν ότι οι διακοπές συνδέονται με μικρή αλλά θετική βελτίωση σε δείκτες υγείας και ευεξίας και ταυτόχρονα παρατήρησαν ότι τα παράπονα για την υγεία και την εξάντληση βελτιώθηκαν περισσότερο σε σχέση με την ικανοποίηση από την ζωή. Παράλληλα, οι Thomsen et al. (2025) αναφέρουν ότι οι διακοπές βελτιώνουν τους δείκτες ψυχικής υγείας, παρέχοντας ανακούφιση από το εργασιακό άγχος.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας των Yu et al. (2021) τα άτομα που είχαν πιο ποιοτικές τουριστικές εμπειρίες κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα τόσο ηδονικής όσο και ευδαιμονικής ευημερίας. Τα θετικά συναισθήματα των τουριστών ήταν σχετικά υψηλά κατά τη διάρκεια των διακοπών τους, με τα άτομα που βίωσαν πιο ιδανικές τουριστικές εμπειρίες να παρουσιάζουν υψηλότερο επίπεδο θετικών συναισθημάτων. Από την άλλη πλευρά τα αρνητικά συναισθήματα των τουριστών ήταν σχετικά περιορισμένα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, με τα άτομα που είχαν βιώσει βέλτιστες τουριστικές εμπειρίες να αναφέρουν λιγότερα αρνητικά συναισθήματα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.

Η φυσική απουσία από την εργασία δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που συνδέεται με την υγεία και την ευεξία των εργαζομένων. Εμπειρίες όπως η χαλάρωση, η ενασχόληση με παθητικές δραστηριότητες, ο ύπνος, η ευχαρίστηση που αντλείται από τις δραστηριότητες, η απόλαυση της στιγμής,  η αίσθηση ελέγχου του ελεύθερου χρόνου, οι κοινωνικές δραστηριότητες και η ψυχολογική αποσύνδεση από την εργασία επηρεάζουν θετικά την υγεία και την ευεξία (de Bloom et al., 2013).

Χρειάζεται να αναφερθεί ότι παρόλο που η περίοδος πριν την έναρξη των διακοπών αυξάνει την ευεξία του ατόμου λόγω της προσμονής, ωστόσο χαρακτηρίζεται ως αρκετά στρεσογόνος, καθώς η προετοιμασία για τις διακοπές, το ταξίδι προς τον προορισμό και το κλείσιμο εργασιακών εκκρεμοτήτων για το διάστημα της απουσίας προκαλεί άγχος (de Bloom et al., 2010).

Πόσο κρατούν τα οφέλη των διακοπών;

Εδώ βρίσκεται ένα από τα παράδοξα της επιστροφής στην εργασία μετά από τις διακοπές.

Παρόλο, που τα ευεργετικά οφέλη των διακοπών είναι μεγάλα, παραμένει ακόμα αδιευκρίνιστο πόσο διαρκούν. Σύμφωνα με τις περισσότερες μέχρι στιγμής επιστημονικές έρευνες που μελετήθηκαν, φαίνεται  ότι χρειαζόμαστε αρκετές ημέρες για να χαλαρώσουμε και να βγούμε από τον ρυθμό της εργασίας, ωστόσο χρειάζονται πολύ λιγότερες ημέρες για να επανέλθουμε στον προηγούμενο ρυθμό. Χαρακτηριστικά είναι τα αποτελέσματα μελέτης εργαζομένων που έκαναν καλοκαιρινές διακοπές διάρκειας κατά μέσο όρο 23 ημερών, στα οποία βρέθηκε ότι η υγεία και η ευεξία αυξήθηκαν γρήγορα κατά τη διάρκεια της άδειας και κορυφώθηκαν περίπου την όγδοη ημέρα (de Bloom et al., 2013). Στην συνέχεια, μόλις μέσα στην πρώτη εβδομάδα της επιστροφής στην εργασία, τα επίπεδα της υγείας και της ευεξίας είχαν επιστρέψει περίπου στα πρότερα επίπεδα (de Bloom et al., 2013).

Σύμφωνα με την μετα-ανάλυση των de Bloom et al. (2009), φαίνεται ότι τα οφέλη από τις διακοπές φθίνουν 2 έως 4 εβδομάδες μετά την επιστροφή. Παρόμοια είναι και τα ευρήματα των Yu et al. (2021) στα οποία προκύπτει ότι η ευημερία των τουριστών μειώθηκε μετά τις διακοπές, με την ηδονική ευημερία να φθίνει ταχύτερα από την ευδαιμονική, αφήνοντας όμως ένα «παράθυρο» στις βέλτιστες τουριστικές εμπειρίες να μπορούν να λειτουργήσουν ως επιβραδυντής της πτώσης.

Διαφοροποιημένα φαίνονται τα αποτελέσματα των Strauss-Blesche et al. (2000) στα οποία παρατηρείται ότι 3 μέρες μετά τις διακοπές, τα σωματικά ενοχλήματα, ο ύπνος και η διάθεση είχαν βελτιωθεί σε σύγκριση με την περίοδο πριν από τις διακοπές. Πέντε εβδομάδες μετά την επιστροφή στην εργασία αναφέρθηκαν λιγότερα σωματικά ενοχλήματα σε σχέση με την περίοδο πριν τις διακοπές. Παρόμοια είναι και τα αποτελέσματα της μετα-ανάλυσης των Grant et al. (2025), που αποκαλύπτουν ότι οι διακοπές ασκούν σημαντική επίδραση στην ευεξία, η οποία δεν εξασθενεί τόσο γρήγορα.

Τα ευρήματα αυτά δεν σημαίνουν ότι οι διακοπές «δεν ήταν αρκετές» ή ότι δεν καταφέραμε να ξεκουραστούμε. Μας επιβεβαιώνουν περισσότερο ότι η επιστροφή στις ίδιες εργασιακές απαιτήσεις μπορεί να επαναφέρει γρήγορα μέρος της προηγούμενης επιβάρυνσης.

Τι γίνεται με την επαγγελματική εξουθένωση;

Το burnout «αποτελεί ένα διακριτό “επαγγελματικό φαινόμενο” και όχι μια ιατρική πάθηση, το οποίο περιλαμβάνει συναισθηματική εξάντληση, σωματική κόπωση και γνωστική εξουθένωση» (Khammissa et al., 2022). Η οδηγία 93/104/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 4ης Νοεμβρίου 2003, για την διασφάλιση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων ορίζει στο κεφάλαιο 2, άρθρ. 7 ότι: «τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να παρέχεται σε όλους τους εργαζομένους ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών διάρκειας τουλάχιστον τεσσάρων εβδομάδων» (European Commission, 2003). Πιο απλά, η άδεια με αποδοχές από την εργασία αποτελεί νόμιμο δικαίωμα του εργαζόμενου, θεσπισμένο από τις κυβερνήσεις των χωρών ως μέριμνα για την διατήρηση της εργασιακής απόδοσης και της υγείας τους (Strauss-Blasche et al., 2000).

Η περίοδος των διακοπών μπορεί να λειτουργήσει ως ανάπαυλα που επιτρέπει στους εργαζόμενους να ανακάμψουν από την εργασία (de Bloom et al., 2013). Σε μελέτη της Etzion (2003), εργαζόμενοι που πήραν στους καλοκαιρινούς μήνες την ετήσια άδεια τους, παρουσίασαν μείωση στο αντιλαμβανόμενο εργασιακό στρες και στην επαγγελματική εξουθένωση μετά την επιστροφή τους. Ωστόσο, τρεις εβδομάδες αργότερα το εργασιακό στρες είχε επιστρέψει στα αρχικά επίπεδα, αλλά το burnout παρέμενε χαμηλό (Etzion, 2003). Αντίστοιχα ήταν και τα αποτελέσματα του οιονεί πειράματος των Westman & Eden (1997) σε 76 υπαλλήλους στο οποίο παρατηρήθηκε μείωση της επαγγελματικής εξουθένωσης κατά τη διάρκεια των διακοπών και εν μέρει επιστροφή της προς τα επίπεδα προ των διακοπών τρεις ημέρες μετά την επιστροφή και πλήρως τρεις εβδομάδες μετά.

Σε καμία από τις έρευνες που μελετήθηκαν δεν προέκυψε να μεταβάλλεται σημαντικά το μέσο επίπεδο ικανοποίησης από την ζωή κατά τη διάρκεια των διακοπών, αποτέλεσμα που μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι ένα ταξίδι δεν αποτελεί ένα τόσο σημαντικό γεγονός, ώστε να μπορεί να αλλάξει δραματικά το επίπεδο ικανοποίησης από τη ζωή. Το εύρημα αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, γιατί δείχνει ότι η άδεια μπορεί να προσφέρει πραγματική ανακούφιση για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να αλλάξει τις συνθήκες που δημιουργούν το εργασιακό στρες. Όταν επιστρέψουμε στο ίδιο ακριβώς περιβάλλον, με τις ίδιες καθημερινές υποχρεώσεις με τον ίδιο φόρτο εργασίες, τις ίδιες απαιτήσεις, το ίδιο εξαντλητικό ωράριο, τα ίδια όρια που δεν τηρούνται και τις ίδιες συνθήκες που μας εξαντλούν, είναι λογικό να επανέλθει η ρουτίνα και η επιβάρυνση που είχαμε πριν την άδεια (Nawijn et al., 2010).

Μπορούμε να κάνουμε την επιστροφή λίγο πιο ομαλή;

Είναι πολύ σημαντικό να δημιουργούμε μικρές περιόδους αποσύνδεσης μέσα στην καθημερινότητα. Να αφήνουμε τη δουλειά έξω από τον ελεύθερο χρόνο μας όσο είναι δυνατόν. Να προστατεύουμε τα Σαββατοκύριακα και τα απογεύματα μας.

Ένας περίπατος. Ένα γεύμα με ανθρώπους που αγαπάμε. Ένα βιβλίο. Ένα απόγευμα χωρίς να κάνουμε τίποτα! Σύμφωνα με τους Sonnentag et al. (2021), τα απογεύματα που απαιτούν λιγότερη πνευματική προσπάθεια, συνδέονται με καλύτερο ύπνο και με την αίσθηση αναζωογόνησης την επόμενη μέρα. Επιπροσθέτως, η εκπαίδευση στη διαχείριση του άγχους, οι παρεμβάσεις που αφορούν τον φόρτο εργασίας και τα διαλείμματα στην εργασία, η διατήρηση των ορίων μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής μπορούν να βελτιώσουν την αποκατάσταση από την εργασία.

Ο προγραμματισμός τακτικών αποδράσεων μέσα στην χρονιά και όχι μόνο η πραγματοποίηση μίας απόδρασης μία φορά τον χρόνο, μπορεί να προσφέρει περισσότερη ευτυχία και ευημερία (Nawijn et al., 2010; Speth et al., 2023). Χαρακτηριστικά είναι τα αποτελέσματα της έρευνας των de Bloom et al., 2010, στα οποία εργαζόμενοι που είχαν κάνει διακοπές για χειμερινά σπορ περίπου μίας εβδομάδας αισθάνονταν πιο ικανοποιημένοι, είχαν πιο θετική διάθεση, ένιωθαν πιο υγιείς, με λιγότερη ένταση και περισσότερη ενέργεια κατά τη διάρκεια των διακοπών σε σύγκριση με μια τυπική εβδομάδα εργασίας πριν από αυτές.

Αυτό που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι ότι η άδεια δεν είναι ανταμοιβή επειδή «δουλέψαμε αρκετά» ή «σκληρά». Δεν είναι μια πολυτέλεια που πρέπει να διεκδικήσουμε μία φορά τον χρόνο. Είναι μια θεσπισμένη περίοδος για την προστασία της ασφάλειας, της ευεξίας, της υγείας και της λειτουργικότητας των εργαζομένων (Sonnentag et al., 2022).

Συμπερασματικά, οι διακοπές συμβάλλουν στην ποιότητα ζωής του ατόμου επιτρέποντας του να ασχοληθεί με διάφορα ενδιαφέροντα και παρέχοντας του την ευκαιρία για κοινωνική αλληλεπίδραση, προσωπική ανάπτυξη και διαμόρφωση της ατομικής του ταυτότητας. Ωστόσο, παρότι οι διακοπές βελτιώνουν την υγεία και την διάθεσή για κάποιο διάστημα, δεν αποτελούν από μόνες τους το μοναδικό συμβάν που θα φέρει ικανοποίηση στην ζωή μας όταν η καθημερινότητά μας παραμένει τόσο εξαντλητική.

Άρα το ερώτημα που χρειάζεται να θέτουμε στον εαυτό μας είναι:

«Τι κάνω στην καθημερινότητά μου ώστε να μπορώ να ανακτώ τις δυνάμεις μου;»

Βιβλιογραφία:

• CDC (2022). Well-Being Concepts. Ανακτήθηκε στις 20/8/2026 από https://archive.cdc.gov/www_cdc_gov/hrqol/wellbeing.htm
• De Bloom, J., Geurtsa, S., A., E.,  Toon W. Tarisa, T., W., Sonnentaga, S., de Weertha, C.,  A.J. Kompier, M., A., J. (2010). Effects of vacation from work on health and well-being: Lots of fun, quickly gone. Work & Stress. 22, pp., 196-216
• De Bloom, J., Geurts, S., A., E., Kompier, M., A., J. (2013).Vacation (after-) effects on employee health and well-being, and the role of vacation activities, experiences and sleep. Journal of Happiness Studies, 14, p.p., 613–633, DOI 10.1007/s10902-012-9345-3
• Etzion, D. (2003). Annual vacation: duration of relief from job stressors and burnout. Anxiety, Stress, and Coping. 16(2), pp. 213-226.  https://doi.org/10.1080/10615806.2003.10382974
• European Commission (2003). Οδηγία 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας. Ανακτήθηκε στις 25/8/2026 από https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32003L0088
• Grant, R.S., Buchanan, B.E., Shockley, K.M. (2025). I need a vacation: a meta-analysis of vacation and employee well-being. J Appl Psychol. 110(7):887–905. 10.1037/apl0001262
• Khammissa, R.,A.,G., Nemutandani, S., Feller, G., Lemmer, J., Feller, L. (2022). Burnout phenomenon: neurophysiological factors, clinical features, and aspects of management. J Int Med Res. 50(9).doi: 10.1177/03000605221106428
• Nawijn, J.,Miquelle.,Marchand, A., Veenhoven,R., Vingerhoets, Ad., J. (2010). Vacationers Happier, but Most not Happier After a Holiday. Applied Research Quality Life.5., pp., 35–47. DOI 10.1007/s11482-009-9091-9
• Richards, G., W. (1999). Vacations and the Quality of Life: Patterns and Structures. Journal of Business Research.44(3).https://doi.org/10.1016/S0148-2963(97)00200-2
• Sinval, J., Veldhoven, M., Oksanen, T., Azevedo, L.,F., Atallah, Á.,N., Melnik, T., Marôco, J. (2021).Interventions for improving recovery from work. Cochrane Database of Systematic reviews (12). doi: 10.1002/14651858.
• Sonnentag, S., Cheng, B., H., Parker, S., L. (2022). Recovery from Work: Advancing the FieldToward the Future. Annual Review of Organizational Psychology andOrganizational Behavior. 9, pp., 33–60. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-012420-091355
• Speth, F., Wendsche, J., Wegge, J. (2023). We continue to recover through vacation! Meta-analysis of vacation effects on well-being and its fade-out. European Psychologist, 28(4), 274–287. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000518
• Strauss-Blasche, G., Ekmekcioglu, C., Marktl, W. (2000). Does vacation enable recuperation? Changes in well-being associated with time away from work. Occupation Medicine. 50(3), pp., 167-172. Doi. 10.1093/occmed/50.3.167
• Thomsen.A, Syrek C, BrücknerHA, de Bloom J, Janneck M, Domin M, Reins., J.A, Lehr, D. (2026). Effectiveness of the mobile application Holidaily in reducing work-related rumination when returning to work after vacation: a randomized controlled trial. Frontiers in Digital Health 8.doi:10.3389/fdgth.2026.1698339
• Westman, M., & Eden, D. (1997). Effects of a respite from work on burnout: Vacation relief and fade-out. Journal of Applied Psychology, 82(4), 516–527. https://doi.org/10.1037/0021-9010.82.4.516
• Yu.J, Smale, B., Xiao, H. (2021).Examining the change in wellbeing following a holiday.Tourism Management. Vol.,87. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2021.104367