Σχέσεις δυο ταχυτήτων – Δεν λύνονται όλα στις διακοπές

Γιατί ο κοινός χρόνος το καλοκαίρι άλλοτε αποκαλύπτει και άλλοτε θεραπεύει τις δυσκολίες ενός ζευγαριού.

Κάθε καλοκαίρι,  ζευγάρια φεύγουν για διακοπές κουβαλώντας μια σιωπηλή, σχεδόν ασυνείδητη προσδοκία: ότι η αλλαγή σκηνικού θα φέρει και αλλαγή στη σχέση. Ότι ο χρόνος μακριά από τη δουλειά, τις υποχρεώσεις και τη ρουτίνα θα λειτουργήσει σαν ένα είδος αυτόματης επιδιόρθωσης, ότι θα ξαναβρούν «αυτό που είχαν».

Η κλινική εμπειρία και η βιβλιογραφία της θεραπείας ζεύγους δείχνουν κάτι πιο σύνθετο από ένα απλό «ναι» ή «όχι»: οι διακοπές δεν λύνουν πάντα όσα δεν λειτουργούν στην καθημερινότητα, αλλά δεν είναι επίσης απλώς μια συνθήκη που «αποκαλύπτει προβλήματα».

Για κάποια ζευγάρια, ο κοινός χρόνος χωρίς τους συνήθεις περισπασμούς λειτουργεί πράγματι θεραπευτικά, τους επιτρέπει να θυμηθούν ποιοι είναι και ποιοι θέλουν να είναι, μαζί. Για άλλα, ο ίδιος ακριβώς χρόνος φέρνει στην επιφάνεια όσα η καθημερινότητα κρατούσε καλυμμένα.

Το ερώτημα δεν είναι αν οι διακοπές «κάνουν καλό» ή «κάνουν κακό» σε μια σχέση, αλλά τι ακριβώς αποκαλύπτουν  και πώς το ζευγάρι επιλέγει να το διαχειριστεί.

Ο μύθος της «διόρθωσης»

Η ιδέα ότι μια αλλαγή περιβάλλοντος αρκεί για να θεραπεύσει μια σχέση βασίζεται εν μέρει σε κάτι πραγματικό: την ανθρώπινη τάση για ιδεαλισμό μέσα σε στενές σχέσεις. Η κοινωνική ψυχολόγος Sandra Murray και οι συνεργάτες της έδειξαν, σε μια σειρά ερευνών που έχει γίνει σημείο αναφοράς στο πεδίο, ότι η ήπια εξιδανίκευση του συντρόφου δηλαδή η τάση να τον βλέπουμε ελαφρώς πιο θετικά απ’ ό,τι βλέπει ο ίδιος τον εαυτό του συνδέεται με μεγαλύτερη ικανοποίηση, εμπιστοσύνη και σταθερότητα στη σχέση (Murray, Holmes & Griffin, 1996).

Οι διακοπές, με τον τρόπο που διαμορφώνονται χαλαρός χρόνος, ευχάριστες εμπειρίες, απουσία καθημερινών εντάσεων ευνοούν ακριβώς αυτή τη διάθεση εξιδανίκευσης. Δημιουργούν, δηλαδή, ιδανικές συνθήκες για να αναβιώσει προσωρινά η αίσθηση της αρχικής έλξης.

Το πρόβλημα δεν είναι η εξιδανίκευση αυτή καθαυτή· είναι η προσδοκία ότι θα διαρκέσει από μόνη της, χωρίς αλλαγή στους ήδη υπάρχοντες  τρόπους επικοινωνίας του ζευγαριού. Η ίδια έρευνα που δείχνει τα οφέλη της ήπιας εξιδανίκευσης δείχνει επίσης ότι αυτή λειτουργεί προστατευτικά μόνο όταν συνοδεύεται από πραγματική επίγνωση των δυσκολιών όχι όταν τις υποκαθιστά.

Συχνά υπάρχει ο φόβος «τώρα που είμαστε καλά μαζί, ας μην ανοίξω θέμα και χαλάσω την ατμόσφαιρα». Όταν υπάρχει μια κοινή προσδοκία των διακοπών και μια κοινή κούραση από την καθημερινότητα μπαίνουν στην άκρη δυσκολίες με την ελπίδα ότι η αλλαγή και η αναζωογόνηση των διακοπών θα επαναφέρει την σχέση όπου επιθυμεί ο καθένας χωρίς καμία αλλαγή στην συμπεριφορά την ίδια.

Δεν είναι πάντα αποφυγή: όταν ο κοινός χρόνος αναζωογονεί

Θα ήταν ανακριβές, όμως, να αντιμετωπίσουμε κάθε καλοκαιρινή «καλή περίοδο» ενός ζευγαριού ως απλή αποφυγή προβλημάτων. Η έρευνα του John Gottman, πέρα από τη γνωστή αναλογία θετικών-αρνητικών αλληλεπιδράσεων, εντόπισε τρεις διαφορετικούς αλλά εξίσου λειτουργικούς και σταθερούς τύπους ζευγαριών: τα «επικυρωτικά» (validating), τα «ευμετάβλητα» (volatile) και τα «αποφευκτικά συγκρούσεων» (conflict-avoiding) (Gottman, 1994). Τα ζευγάρια που αποφεύγουν συστηματικά τη σύγκρουση δεν είναι αναγκαστικά δυσλειτουργικά· πολλά από αυτά διατηρούν σταθερές, ικανοποιητικές σχέσεις εστιάζοντας σε κοινές αξίες και θετικές εμπειρίες αντί σε επεξεργασία κάθε διαφωνίας. Για τέτοια ζευγάρια, ένα καλοκαίρι γεμάτο ευχάριστες κοινές στιγμές δεν είναι ψευδαίσθηση προς αποδόμηση  είναι μια αυθεντική, λειτουργική έκφραση του πώς η σχέση τους πραγματικά λειτουργεί καλύτερα.

Υπάρχει, επιπλέον, ένα ισχυρό ερευνητικό εύρημα που εξηγεί γιατί το καλοκαίρι μπορεί να επαναφέρει πράγματι κάτι αυθεντικό στη σχέση: το μοντέλο της αυτο-διεύρυνσης (self-expansion model) του Arthur Aron. Σύμφωνα με αυτό, η ικανοποίηση στις πρώτες φάσεις μιας σχέσης προκύπτει σε μεγάλο βαθμό από την αίσθηση διεύρυνσης του εαυτού μέσα από τον άλλον και αυτή η αίσθηση τείνει να φθίνει με τον καιρό καθώς οι σύντροφοι εξοικειώνονται. Η έρευνα του Aron και των συνεργατών του έδειξε πειραματικά ότι ζευγάρια που συμμετέχουν μαζί σε νέες, συναρπαστικές δραστηριότητες ακριβώς το είδος εμπειριών που προσφέρουν συχνά οι διακοπές, αναφέρουν μετρήσιμα υψηλότερη ικανοποίηση σχέσης, τόσο άμεσα όσο και μήνες αργότερα (Aron, Norman, Aron, McKenna & Heyman, 2000).

Οι διακοπές, με αυτή την έννοια, δεν λειτουργούν απλώς ως απόδραση από τα προβλήματα, αλλά ως γνήσια ευκαιρία επανασύνδεσης με το ποιοι είναι οι δύο σύντροφοι εκτός ρόλων και ρουτίνας και ποιοι θέλουν να είναι μαζί.

Η σχέση δύο ταχυτήτων: ρουτίνα και διακοπές

Πολλά ζευγάρια περιγράφουν, συχνά με έκπληξη, ότι «γίνονται άλλοι άνθρωποι» στις διακοπές, ουσιαστικά βιώνουν δυο διαφορετικές σχέσεις η μια της καθημερινότητας με το σεξ του σαββατόβραδου, κουβέντες για τα πρακτικά, χωρίς ιδιαίτερη τρυφερότητα ή σύνδεση και χωρίς ανάγκη για διασκέδαση μιας που η κούραση της ρουτίνας επικρατεί. Από την άλλη η σχέση των διακοπών που στο καλό σενάριο θυμίζει κάτι από την αρχή της γνωριμίας χωρίς αυτό να είναι απόλυτο καθώς υπάρχει και η πιθανότητα των τσακωμών και της σιωπηλής απογοήτευσης που δεν οδηγεί σε λύσεις.

Τι δεν κάνει η αλλαγή του σκηνικού

• Δεν λύνει ένα νησί διαφωνίες ούτε η χαλαρή διάθεση όσα δεν έχουν ειπωθεί
• Όσο αναβάλλεται μια κουβέντα τόσο πιο κουραστική γίνεται η καθημερινότητα
• επιβαρύνεται το ταξίδι με προσδοκίες επίλυσης αντί για πραγματική χαλάρωση
• Δεν είναι η σχέση των διακοπών η αληθινή και της καθημερινότητας η ψεύτικη και οι δύο είναι πραγματικές απλώς λειτουργούν με διαφορετικούς όρους

Τελικά

Οι διακοπές είναι πολύτιμος χρόνος για ένα ζευγάρι  όχι όμως επειδή διορθώνουν από μόνες τους, αλλά επειδή προσφέρουν σπάνιο χώρο για να συνδεθούν οι σύντροφοι συνειδητά, με ό,τι καλό ή λιγότερο καλό που ήδη υπάρχει.

Η διαφορά ανάμεσα σε ένα ταξίδι που αφήνει μια πικρή γεύση και σε ένα ταξίδι που αφήνει μια γλυκιά, δεν είναι ο προορισμός είναι το αν μιλήσατε πριν φύγετε, όχι μόνο αφού φτάσατε και το αν κρατά κανείς τελικά τα όμορφα των διακοπών με έναν τρόπο στην καθημερινότητα.