«Το μυαλό μου είναι συνέχεια γεμάτο». Αν σου είναι οικεία αυτή η φράση, ίσως βιώνεις το νοητικό φορτίο. Ανακάλυψε τι είναι, γιατί επιβαρύνει συχνά τις γυναίκες και πώς μπορεί να μοιραστεί πιο ισότιμα. Διάβασε το άρθρο.
«Το μυαλό μου είναι συνέχεια γεμάτο», λέει η Stacie Matthias, μητέρα τριών παιδιών. «Πηγαίνω για ύπνο έχοντας στο μυαλό μου μια λίστα με όλα όσα πρέπει να κάνω».
Μιλά για την έννοια του «νοητικού φορτίου», το βάρος του να σχεδιάζεις, να οργανώνεις, να θυμάσαι και να προβλέπεις όλα όσα χρειάζονται για να λειτουργεί ένα νοικοκυριό.
Σε αυτές τις υποχρεώσεις περιλαμβάνονται το να θυμάσαι τις σχολικές εκδρομές, να ελέγχεις τις ενημερώσεις στις ομάδες γονέων στο Viber, να παρατηρείς ποια σημεία του σπιτιού χρειάζονται καθάρισμα, να παρακολουθείς πόσο κοιμούνται τα παιδιά, να προγραμματίζεις ραντεβού με γιατρούς και να αγοράζεις σχολικές στολές.
Σύμφωνα με ακαδημαϊκούς, πρόκειται για μια μορφή εργασίας που στα ετεροφυλόφιλα ζευγάρια αναλαμβάνουν δυσανάλογα οι γυναίκες και ιδιαίτερα οι μητέρες, παράλληλα με το μεγαλύτερο μέρος των πρακτικών εργασιών του νοικοκυριού.
Φυσικά, κάθε σχέση και κάθε νοικοκυριό είναι διαφορετικά, όμως οι μελέτες δείχνουν σαφή μοτίβα.
Τα παιδιά στο Ηνωμένο Βασίλειο μόλις επέστρεψαν στο σχολείο μετά τις καλοκαιρινές διακοπές και η Stacie, 37 ετών, από το Stockport, λέει ότι τον Σεπτέμβριο το μυαλό της συχνά μοιάζει ιδιαίτερα φορτωμένο.
«Είναι αυτή η αίσθηση ότι πάντα υπάρχει κάτι που πρέπει να θυμηθείς, να οργανώσεις ή για το οποίο πρέπει να ανησυχήσεις, που κάνει αυτή την εποχή του χρόνου ιδιαίτερα απαιτητική», λέει.
Για τη Stacie, αυτή η λίστα ευθυνών κάνει το μυαλό της να μοιάζει με μια λεκάνη γεμάτη νερό και πιάτα, η οποία γεμίζει συνεχώς μέσα στη μέρα.
«Αν δεν υπάρχει κάποιος να σε βοηθήσει να απομακρύνεις αυτά τα πιάτα και τα τηγάνια, μέχρι το τέλος της ημέρας το νερό ξεχειλίζει», λέει, «και βρίσκεσαι στο σημείο να μην αντέχεις άλλο».
Σε μια έρευνα σχετικά με το νοητικό φορτίο, στην οποία συμμετείχαν 3.000 γονείς από τις ΗΠΑ, ακαδημαϊκοί από το University of Bath και το University of Melbourne διαπίστωσαν ότι οι μητέρες αναλάμβαναν το 71% των οικιακών εργασιών που απαιτούσαν νοητική προσπάθεια, όπως το να θυμούνται πότε πρέπει να πλυθούν τα σεντόνια και οι πετσέτες ή μέχρι πότε πρέπει να καταναλωθούν τα τρόφιμα που βρίσκονται στο ψυγείο.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι οι πατέρες αναλάμβαναν πολλές από τις εργασίες που οι ερευνητές χαρακτήρισαν «επεισοδιακές», δηλαδή πράγματα που συμβαίνουν λιγότερο συχνά, όπως το να θυμούνται πότε πρέπει να γίνει το επόμενο σέρβις του αυτοκινήτου.
Η καθηγήτρια Leah Ruppanner από το University of Melbourne περιγράφει το νοητικό φορτίο ως κάτι αόρατο, διαρκές και χωρίς όρια. «Δεν παίρνεις τα πιάτα σου μαζί σου στη δουλειά, αλλά παίρνεις το νοητικό φορτίο μαζί σου παντού», λέει.
Το νοητικό φορτίο είναι ένα δημοφιλές θέμα σε φόρουμ όπως το Reddit και το Mumsnet, όπου γυναίκες αναζητούν συμβουλές για το πώς να μιλήσουν στους συντρόφους τους σχετικά με την εξάντληση που προκαλεί η προσπάθεια να διαχειριστούν τόσες διαφορετικές ευθύνες ταυτόχρονα.
Μητέρες δήλωσαν στο BBC News ότι συχνά προστίθενται στις ομάδες Viber του σχολείου, όπου οι γονείς συζητούν για πράγματα όπως ημέρες χωρίς σχολική στολή, σχολικές εκδρομές, γενέθλια και αντικείμενα που έχουν χαθεί, ως ο «γονέας εξ ορισμού», ενώ οι σύντροφοί τους δεν συμμετέχουν ποτέ.
Η Sophia, 35 ετών, μητέρα τριών παιδιών στο Portsmouth, πληρώνει για τις σχολικές εκδρομές και κάνει τις παραγγελίες για τα γεύματα των παιδιών της μέσω της εφαρμογής του σχολείου στο κινητό της, όμως λέει ότι ο σύζυγός της δεν την έχει κατεβάσει ποτέ.
Η Sophia λέει ότι προσπάθησε πολλές φορές να εξηγήσει στον σύζυγό της την έννοια του νοητικού φορτίου, αλλά αισθάνεται ότι εκείνος δεν την κατάλαβε και υποβάθμισε τις ανησυχίες της θεωρώντας ότι πρόκειται για «γρήγορες δουλειές».
«Είναι γρήγορες δουλειές αν μπορούσες απλώς να κάνεις τη δουλειά», λέει η Sophia, «αλλά πρέπει να σχεδιάσω τη δουλειά, πρέπει να προβλέψω τη δουλειά, πρέπει να βρίσκομαι συνεχώς δέκα βήματα μπροστά».
Ο Sam Berry, υποδιευθυντής σχολείου, δημιουργός περιεχομένου και παντρεμένος πατέρας δύο παιδιών στο Λονδίνο, λέει ότι όταν η σύζυγός του ανέφερε για πρώτη φορά την έννοια του νοητικού φορτίου, μετά τη γέννηση του μεγαλύτερου παιδιού τους, εκείνος «δεν το καταλάβαινε πραγματικά» και ήταν «λίγο αμυντικός», επειδή πίστευε ότι έκανε πολλά – άλλαζε πάνες, τάιζε το μωρό και άλλα.
Τη ρωτούσε τι μπορούσε να κάνει για να βοηθήσει, όμως λέει ότι ακόμη κι αυτό μεταφέρει το βάρος στον άλλο άνθρωπο, ο οποίος πρέπει να σκεφτεί τι χρειάζεται να γίνει.
Όπως εξηγεί η Stacie: «Πάντα λέω στον σύντροφό μου: “Αν πρέπει να σου ζητήσω να κάνεις κάτι, αυτό απλώς προσθέτει στο δικό μου νοητικό φορτίο”».
Χρειάστηκαν μερικοί μήνες συζητήσεων και ακρόασης για να καταλάβει ο Sam ότι το ζήτημα δεν αφορούσε μόνο την ολοκλήρωση μιας εργασίας, αλλά και όλη τη σκέψη που απαιτείται γύρω από αυτήν όχι μόνο το να μαγειρέψεις το βραδινό, αλλά και το να ξέρεις τι τρόφιμα υπάρχουν στο σπίτι, να σχεδιάσεις το γεύμα και να κάνεις τα ψώνια.
Η κλινική ψυχολόγος Natasha Wallace λέει ότι κάποιες γυναίκες απευθύνονται σε εκείνη επειδή αισθάνονται στρες από την πίεση που νιώθουν να οργανώνουν το νοικοκυριό τους.
«Συχνά, για εκείνες, δεν υπάρχει ένας τεράστιος παράγοντας στρες», λέει. «Είναι όταν συνειδητοποιούν ότι έχουν εκατοντάδες μικρές απαιτήσεις πάνω τους και ότι ο εγκέφαλος και το σώμα τους απλώς δεν μπορούν να χαλαρώσουν».
Πολλές γυναίκες λειτουργούν στον αυτόματο πιλότο, προσθέτει, και έτσι συχνά δεν αντιλαμβάνονται την έκταση του γνωστικού φορτίου που κουβαλούν. Αυτό το συνεχές, χαμηλού επιπέδου στρες μπορεί να επηρεάσει το νευρικό σύστημα. Με τη σειρά του, αυτό μπορεί να προκαλέσει κακό ύπνο, ευερεθιστότητα και κόπωση από τη συνεχή λήψη αποφάσεων, λέει.
Μια έρευνα διαπίστωσε ότι οι άνδρες που κέρδιζαν περισσότερα χρήματα αναλάμβαναν λιγότερη σωματική και γνωστική εργασία που σχετιζόταν με το νοικοκυριό. Όταν, όμως, αυξάνονταν τα εισοδήματα των γυναικών, εκείνες έκαναν λιγότερες σωματικές οικιακές εργασίες, αλλά συνέχιζαν να αναλαμβάνουν την ίδια ποσότητα γνωστικής εργασίας.
Οι γυναίκες πολύ σπάνια αισθάνονται ότι είναι πραγματικά επιλογή τους να αποστασιοποιηθούν από την οικογενειακή ζωή. Έτσι, η επιλογή που μένει είναι αν θα επιβραδύνουν την επαγγελματική τους πορεία, αν θα εργαστούν με μερική απασχόληση ή αν θα σταματήσουν να εργάζονται και θα μείνουν στο σπίτι – και όλο και περισσότερες γυναίκες παίρνουν αυτή την απόφαση, λέει η Cleare.
«Αν μειώσεις το οικιακό φορτίο, αν μειώσεις το νοητικό φορτίο, δημιουργείς ενέργεια, διαθέσιμη ικανότητα και ενδιαφέρον, ώστε να μπορείς να αποδίδεις περισσότερο και καλύτερα στη δουλειά».
Γιατί υπάρχει αυτή η ανισότητα;
Πολλές από τις γυναίκες που μίλησαν στο BBC δήλωσαν ότι πιστεύουν πως η ανισότητα ξεκινά με την άδεια μητρότητας.
Η Wallace λέει ότι επειδή οι γυναίκες συνήθως παίρνουν πολύ μεγαλύτερη άδεια μητρότητας από την άδεια πατρότητας που παίρνουν οι πατέρες, γίνονται πολύ νωρίς ο «γονέας εξ ορισμού».
«Αν γίνεις ο άνθρωπος που ξέρει τα πάντα, ξέρει πού βρίσκεται το καθετί και έχει κάνει τα πάντα στο παρελθόν, όλοι αρχίζουν να απευθύνονται σε εσένα για τα πάντα», λέει. «Έτσι, παραμένεις αυτό το κεντρικό πρόσωπο ακόμη κι όταν επιστρέψεις στη δουλειά».
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι μητέρες μπορούν να πάρουν έως και 52 εβδομάδες νόμιμης άδειας μητρότητας, από τις οποίες οι 39 μπορούν να είναι αμειβόμενες, ενώ οι πατέρες μπορούν να πάρουν έως και δύο εβδομάδες άδειας με τη νόμιμη αμοιβή πατρότητας. Οι γονείς μπορούν επίσης να κάνουν χρήση της κοινής γονικής άδειας.
Ορισμένοι εργοδότες προσφέρουν επιπλέον γονική άδεια στους εργαζομένους τους, όμως οι περισσότεροι άνθρωποι αμείβονται λιγότερο όταν βρίσκονται σε άδεια μητρότητας ή πατρότητας, γεγονός που επηρεάζει το πόση άδεια παίρνουν πολλοί πατέρες.
Η Cleare λέει ότι οι χώροι εργασίας μπορούν να βοηθήσουν δίνοντας το παράδειγμα πατέρων που παίρνουν άδεια πατρότητας και όχι απλώς προσφέροντάς την, θέτοντας σαφείς προσδοκίες σχετικά με το πότε οι εργαζόμενοι είναι διαθέσιμοι και υποστηρίζοντας τις συζητήσεις για την επαγγελματική πορεία των γυναικών.
Μπορεί επίσης να έχει να κάνει με τους ρόλους που θεωρούνται παραδοσιακοί.
Ο Zach Watson, παντρεμένος πατέρας τριών παιδιών στις ΗΠΑ σχετικά με τον επιμερισμό του νοητικού φορτίου, λέει ότι ο παππούς του μπορεί να μην είχε μαγειρέψει ποτέ ένα γεύμα κατά τη διάρκεια του έγγαμου βίου του, ενώ ο πατέρας του έκανε ελάχιστα.
Στα πρώτα πέντε χρόνια του γάμου του, η σύζυγός του μαγείρευε τις περισσότερες φορές. Όταν εκείνος προσφερόταν να μαγειρέψει, τη ρωτούσε τι ήθελε, μια ερώτηση που στην πραγματικότητα μπορούσε να προσθέσει στο δικό της νοητικό φορτίο.
Έμαθε ότι μπορούσε να της προτείνει επιλογές για το βραδινό, έχοντας ήδη ελέγξει το ψυγείο, και να της δίνει μια προκαθορισμένη επιλογή αν εκείνη ήθελε να απαλλαγεί εντελώς από τη λήψη της απόφασης. Και αν χρειαζόταν βοήθεια, αντί να ρωτήσει απλώς «Πού είναι η κέτσαπ;», μπορούσε να εξηγήσει πού είχε ήδη ψάξει.
Ο Sam Berry λέει ότι, ενώ κάποιοι άνδρες δεν ενδιαφέρονται, υπάρχει μια μεγάλη ομάδα, το διαδικτυακό του κοινό, που «είναι πραγματικά καλοί σύζυγοι, πραγματικά καλοί μπαμπάδες, προσπαθούν όσο μπορούν και θέλουν να κάνουν το καλύτερο που μπορούν, αλλά απλώς δεν το έχουν αντιληφθεί ή δεν έχουν τη γλώσσα για να το εκφράσουν».
Πολλές γυναίκες με τις οποίες μίλησε το BBC ήθελαν οι σύντροφοί τους να αναλάβουν την πλήρη ευθύνη για συγκεκριμένες υποχρεώσεις.
Ο Sam το αποκαλεί ανάληψη μιας «κατηγορίας εργασιών», για παράδειγμα, ο μπαμπάς μπορεί να αναλάβει όλη τη σχολική γραφειοκρατία, ενώ η μαμά διαχειρίζεται το φαγητό.
Ωστόσο, λέει ότι η ισότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλα πρέπει να μοιράζονται 50/50, επειδή ο ένας σύντροφος μπορεί να εργάζεται περισσότερες ώρες και ο άλλος να απολαμβάνει περισσότερο το μαγείρεμα, αλλά ότι πρέπει να βρεθεί αυτό που λειτουργεί καλύτερα και για τους δύο.
Και αν παραδοσιακά είσαι εσύ αυτός που κρατά το μεγαλύτερο μέρος του νοητικού φορτίου, ίσως χρειαστεί να αποδεχτείς ότι ο σύντροφός σου μπορεί να κάνει τα πράγματα με πολύ διαφορετικό τρόπο και ότι τα πράγματα μπορεί να μην εξελίσσονται πάντα ομαλά, λέει η Afua Williams, 40 ετών, μητέρα δύο παιδιών στο Λονδίνο.
Πώς να ελαφρύνεις το φορτίο
Όσοι μίλησαν στο BBC News μοιράστηκαν τις δικές τους συμβουλές για το πώς μπορεί να γίνει πιο ισότιμη η διαχείριση του νοητικού φορτίου:
– Επικοινώνησε ξεκάθαρα με τον σύντροφό σου για το πώς αισθάνεσαι και για τον αντίκτυπο που έχει πάνω σου το νοητικό φορτίο. Ο Zach το αποκαλεί «ονοματοδοσία», να κάνεις ορατή την αόρατη γνωστική και συναισθηματική εργασία. Μην κάνεις αυτές τις συζητήσεις όταν νιώθεις θυμό ή ότι κατακλύζεσαι, λέει η Wallace, γιατί τότε μπορεί να μοιάζει σαν να «κατηγορείς ή να επικρίνεις» τον άλλο άνθρωπο.
– «Δες τι μπορείς να αφήσεις από πάνω σου», λέει η Ana Catalano Weeks, συν-συγγραφέας μιας μελέτης σχετικά με το πώς το νοητικό φορτίο επηρεάζει την εργασία. Χρειάζεται πραγματικά να οργανώνεις χάρτινες κάρτες γενεθλίων για τους φίλους των παιδιών σου; Μπορείς να βάλεις σε σίγαση τις ομάδες WhatsApp των γονέων και να επικεντρωθείς μόνο στα επίσημα email του σχολείου;
– Κάνε τακτικά check-in με τον σύντροφό σου, μπορεί να είναι καθημερινά, εβδομαδιαία ή εποχιακά.
– Δημιουργήστε ένα κοινό ημερολόγιο, ώστε όλοι να γνωρίζουν για γενέθλια, σχολικές συναντήσεις και άλλες υποχρεώσεις.
– Ανέλαβε την ευθύνη μιας εργασίας από την αρχή μέχρι το τέλος, χωρίς να χρειάζεται να σου το υπενθυμίζουν, λέει η Wallace.
– Μην πέσεις στην «παγίδα της αποτελεσματικότητας», θεωρώντας ότι η λύση είναι απλώς να γίνεις πιο οργανωμένος, λέει η Cleare. Να θυμάσαι ότι αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία ως γονιός είναι οι στιγμές σύνδεσης με το παιδί σου, όχι το αν τρώει συγκεκριμένα λαχανικά. Αυτό μπορεί να σε βοηθήσει να επαναπροσδιορίσεις τις προσδοκίες σου.
Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811