Δρ. Ευτυχία Παπαγιάννη

Ο θάνατος: Μια ιστορική εξέλιξη

Ο θάνατος: Μια ιστορική εξέλιξη

Δρ. Ευτυχία Παπαγιάννη
φωτογραφία νεκροταφείου μιλά για την ιστορική εξέλιξη του θανάτου
Image credit: Jill Dimond / unsplash.com

Από την θέαση των φυσικών επιστημών ο θάνατος νοείται ως παύση της λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού. Από την άλλη οι κοινωνικές επιστήμες υποστηρίζουν ότι αυτό που προκαλεί το φόβο στους ανθρώπους δεν είναι τόσο ο βιολογικός θάνατος όσο η κοινωνική αναπαράσταση του θανάτου την οποία έχουν. Έτσι, πέρα από βιολογική κατάσταση ο θάνατος είναι μια ιστορικά και πολιτισμικά διαμορφωμένη κοινωνική κατασκευή.


Αρχικά ο θάνατος αντιμετωπίζεται ως φυσικό γεγονός, έτσι έχουμε την πρώτη μορφή θανάτου που είναι αυτή του ήρεμου, εξημερωμένου θανάτου. Εδώ κυριαρχεί η οικειότητα του μελλοθάνατου με το θάνατό του. Είναι ο ίδιος που οργανώνει την τελετή και προσδιορίζει πως θα γίνει η διαδικασία. Ο θάνατος είναι σε αυτή την περίοδο μια δημόσια τελετή, οικεία στους ζωντανούς.

Η οικειότητα αυτή απορρέει από το γεγονός πως οι ζωντανοί αποδέχονται πως ότι συμβαίνει στη φύση αργά ή γρήγορα θα συμβεί και στους ίδιους. Η τελετουργία της κηδείας δεν είναι ιδιαίτερα συγκινησιακά φορτισμένη μιας και ο νεκρός περνά σε μια άλλη διάσταση, στον κόσμο των νεκρών. Οι τάφοι παραμένουν ανοιχτοί και μαζικοί έως ότου γεμίσουν πράγμα που δεν φαίνεται να ενοχλεί τους ζωντανούς.

Στη συνέχεια εμφανίζεται ο θάνατος του εαυτού, όπου εδώ φαίνεται να εκλείπει η έννοια της συλλογικής μοίρας και εισάγεται η ιδέα της ατομικής κρίσης, γεγονός που προσδίδει και μια πιο συναισθηματική χροιά στην έννοια του θανάτου. Σε αυτή τη μεταστροφή κυρίαρχο ρόλο παίζουν η εκκλησία και το δόγμα περί Δευτέρας Παρουσίας, ως σημείο απολογισμού της μέχρι τώρα ζωής.


Διαβάστε σχετικά: Απώλεια: Όταν χάνεις κάποιον που αγαπάς


Επομένως, η διαχείριση του θανάτου από το μελλοθάνατο περνά στην οικογένειά του και την εκκλησία. Ακόμη κάνουν την εμφάνισή τους οι ατομικοί τάφοι και ο θάνατος δε λογίζεται ως μετάβαση σε έναν άλλο κόσμο, αυτό των νεκρών, αλλά ως το τελείωμα αυτής τη ζωής. Με αυτό τον τρόπο ο θάνατος επιφορτίζεται περισσότερο συγκινησιακά.

Προχωρώντας, κάνει την εμφάνισή του ο απομακρυσμένος θάνατος. Εδώ ο θάνατος από οικείο και φυσικό φαινόμενο μετατρέπεται σε αντικείμενο απαγόρευσης και ντροπής. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι συγγενείς αποκρύπτουν την αλήθεια με στόχο την προστασία της κοινωνίας από δυνατές συγκινήσεις. Οι θάνατοι είναι σιωπηλοί και κρύβονται μέσα στα νοσοκομεία. Οι έντονοι θρήνοι πολλές φορές θεωρούνται παθολογικοί και περιθωριοποιούνται.

Τέλος, έχουμε τον αστικό- κλινικό θάνατο, όπου η εξουσία πάνω στο θάνατο περνάει στους ιατρούς. Η ιατρική πλέον καθορίζει τι είναι ο θάνατος, πότε επέρχεται καθώς και τι πρέπει να γίνει ώστε να αποφευχθεί. Έχουμε μια μετατόπιση της διαχείρισης του θανάτου από τη θρησκεία στην ιατρική. Ο άνθρωπος ξαναβρήκε το στήριγμά του στην ιατρική, η οποία τον προφυλάσσει επιστημονικά. Εφόσον η αρρώστια μπορεί να νικηθεί με τη βοήθεια της ιατρικής μπορεί και ο θάνατος.


Βιβλιογραφία

  • Αλεξιάς, Γ. (2000). Λόγος περί ζωής και θανάτου: Η Ιατρική Πράξη ως Μορφή Κοινωνικής Αλληλόδρασης στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας. Ελληνικά Γράμματα.
  • Αriès, P. (1988). Δοκίμια για το Θάνατο στη Δύση. Γλάρος.
  • Αριές, Φ. (1997). Ο Άνθρωπος Ενώπιον του Θανάτου: Η Εποχή των Κοιμωμένων Ι. Εστία.
  • Kearl, M. (1987). Endings: A Sociology of Death and Dying. Oxford University Press.
Κάντε like στην σελίδα μας στο Facebook 
Ακολουθήστε μας στο Twitter 

Εγγραφείτε για να λαμβάνετε το newsletter μας!

Βρείτε μας στα...