Κάποιες φορές ξέρουμε ακριβώς τι πρέπει να κάνουμε και παρ’ όλα αυτά δεν το κάνουμε. Δεν είναι τεμπελιά ούτε αδυναμία. Υπάρχουν βαθύτεροι λόγοι που σε κρατούν πίσω και μπορείς να τους ξεπεράσεις.
Είναι πραγματικά απογοητευτικό να θέλεις να αλλάξεις, αλλά να μην μπορείς να ακολουθήσεις αυτό που έχεις αποφασίσει. Παρακάτω θα δούμε τους πιο συνηθισμένους λόγους πίσω από την αδράνεια, όπως προκύπτουν από την έρευνα και την κλινική εμπειρία με χιλιάδες θεραπευόμενους.
1. Είσαι «κολλημένος» στην αντίδραση παγώματος (freeze);
Όπως και η αντίδραση «πάλι ή φυγή», έτσι και η αντίδραση παγώματος (freeze) είναι μια ακούσια σωματική αντίδραση σε μια αντιληπτή απειλή (σωματική, κοινωνική ή άλλη), που ρυθμίζεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Όμως οι δύο αντιδράσεις διαφέρουν δραματικά.
Η αντίδραση πάλης ή φυγής ενεργοποιεί υπερβολικά το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και προκαλεί φόβο ή θυμό, οδηγώντας σε φυγή ή επιθετικότητα. Είναι σαν να πατάμε τέρμα το γκάζι.
Αντίθετα, η υπερενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού συστήματος οδηγεί στην αντίδραση παγώματος, σαν να τραβάμε το χειρόφρενο. Κλασικά συμπτώματα είναι η δυσκολία στην ομιλία ή στην κίνηση, ένα φαινόμενο που ονομάζεται «τονική ακινησία». Όταν βιώνεις πάγωμα, δεν νιώθεις απλώς μπλοκαρισμένος, είσαι μπλοκαρισμένος.
2. Χρησιμοποιείς υποστηρικτικούς πόρους;
Όποιος χτίζει κάτι σημαντικό χρειάζεται στήριξη. Όπως ένας καθεδρικός ναός απαιτεί σκαλωσιές για να υψωθεί, έτσι κι εμείς χρειαζόμαστε στήριξη όταν ξεκινάμε μια προσπάθεια. Η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι αδυναμία, είναι ρεαλισμός.
3. Χρησιμοποιείς τους σωστούς υποστηρικτικούς πόρους;
Δεν θα καρφώναμε ένα καρφί με μια σπάτουλα ούτε θα χτυπούσαμε κέικ με ένα κατσαβίδι. Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους στους οποίους απευθυνόμαστε.
Ρώτησε τον εαυτό σου τι είδους υποστήριξη χρειάζεσαι:
α. Πρακτική υποστήριξη (βοήθεια σε μια συγκεκριμένη δουλειά)
β. Συναισθηματική υποστήριξη (ενθάρρυνση ή ενσυναίσθηση)
γ. Υποστήριξη γνώσης (εξειδίκευση από επαγγελματίες ή άτομα με σχετική εμπειρία)
δ. Ανάλυση και επίλυση προβλημάτων (από ανθρώπους που θέλουν να βρίσκουν λύσεις)
4. Αξιοποιείς σωστά τη δύναμη της θέλησης;
Η αυτοπειθαρχία δεν είναι μόνο θέμα «νου», αλλά και βιολογίας. Έρευνες δείχνουν ότι διάφορες δραστηριότητες και ψυχικές καταστάσεις μειώνουν ή ενισχύουν τη ντοπαμίνη, έναν νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με τη θέληση. Αν «τραβάς» συνεχώς από τον λογαριασμό της θέλησής σου χωρίς να κάνεις «καταθέσεις», κάποια στιγμή θα μείνεις χωρίς αποθέματα.
5. Μήπως τα βήματα προς τον στόχο είναι υπερβολικά αποθαρρυντικά;
Θα ήταν υπέροχο να παίζεις κιθάρα άψογα ή να εκτελείς το τέλειο σέρβις στο τένις. Αλλά μέχρι να φτάσεις σε αυτό το επίπεδο, η πορεία μπορεί να είναι δύσκολη, κουραστική και γεμάτη λάθη. Αν η αντοχή σου είναι χαμηλή, ίσως εγκαταλείψεις.
Η λύση; Να εξασκηθείς στο να αντέχεις την προσωρινή δυσφορία. Όσο αυξάνεται η αντοχή σου, αυξάνονται και τα οφέλη.
6. Σε καταλαμβάνουν τα συναισθήματά σου;
Ίσως ήθελες πραγματικά να αποφύγεις το παγωτό ή το κρασί το βράδυ. Αλλά μετά κάτι συνέβη: ο εργοδότης σου φώναξε, το παιδί σου ξέσπασε… και οι «καλές» προθέσεις εξαφανίστηκαν.
Ο λόγος είναι βιολογικός. Το έντονο στρες ενεργοποιεί το λιμπικό σύστημα και κατακλύζει το σώμα με κορτιζόλη και αδρεναλίνη, ενώ ταυτόχρονα «κατεβάζει τον διακόπτη» του προμετωπιαίου φλοιού, της περιοχής που ελέγχει τη λογική, τον σχεδιασμό και την αυτορρύθμιση.
Τα συναισθήματα μπορεί να «παραλύσουν» την ικανότητα λήψης αποφάσεων. Αλλά δεν είσαι καταδικασμένος. Με την αναγνώριση και διαχείριση των συναισθημάτων, μπορείς να επαναφέρεις τον έλεγχο.
7. Θέλεις να αλλάξεις… αλλά ταυτόχρονα δεν θέλεις;
Οι αλλαγές σχεδόν πάντα έχουν οφέλη και κόστος. Μια προαγωγή ακούγεται υπέροχη αλλά απαιτεί περισσότερο χρόνο στο γραφείο. Ένας σύντροφός που να σου ταιριάζει πραγματικά θα ήταν υπέροχο! Αλλά μπορείς να ξαναμπείς στη διαδικασία γνωριμιών;
Αν τα μειονεκτήματα υπερβαίνουν (ή φαίνονται να υπερβαίνουν) τα οφέλη, η αμφιθυμία μπορεί να σε κρατήσει στάσιμο.
8. Πέφτεις θύμα της «τυραννίας του πρέπει»;
Είσαι σίγουρος ότι οι στόχοι σου πηγάζουν από τις δικές σου βαθύτερες αξίες; Ή μήπως είναι δανεικά «πρέπει» από γονείς, φίλους, κοινωνικά δίκτυα ή την κοινωνία;
Όταν οι εξωτερικές προσδοκίες δεν ευθυγραμμίζονται με τις εσωτερικές σου αξίες, η κινητοποίηση διαλύεται.
9. Υπάρχει κάποιο ζήτημα ψυχικής υγείας που σε μπλοκάρει;
Πολλοί άνθρωποι με κατάθλιψη κατηγορούν τον εαυτό τους για «τεμπελιά». Όμως η χαμηλή ενέργεια, η έλλειψη κινήτρου και η μειωμένη ευχαρίστηση είναι βασικά συμπτώματα της κατάθλιψης. Το να συγχέεις την κατάθλιψη με «αδράνεια» κάνει τα πράγματα χειρότερα.
Επίσης, υπάρχουν και άλλα προβλήματα ψυχικής υγείας που μπορεί να εμποδίζουν την αλλαγή και συχνά δεν βελτιώνονται χωρίς κατάλληλη υποστήριξη. Αν υποψιάζεσαι κάτι τέτοιο, μίλα με έναν ειδικό ψυχικής υγείας ή τον γιατρό σου.
Το να γνωρίζεις τι πρέπει να κάνεις δεν σημαίνει ότι μπορείς και να το εφαρμόσεις. Αν συνεχίζεις να αναβάλλεις ή αν οι προσπάθειές σου αποτυγχάνουν επανειλημμένα, δώσε στον εαυτό σου τον χρόνο να εντοπίσει την πραγματική αιτία. Η κατανόηση του εμποδίου είναι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για να το αντιμετωπίσεις.
Με πληροφορίες από Psychology Today.
