Ο πόνος δεν είναι διαγωνισμός. Δεν χρειάζεται να συγκρίνουμε για να δικαιολογήσουμε αυτό που νιώθουμε.
«Μην ανησυχείς, θα μπορούσε να είναι και χειρότερα!» Μια φράση που ακούμε συχνά όταν κάποιος περνάει μια δύσκολη κατάσταση. Ωστόσο, έχει πραγματικά κάποιο όφελος αυτή η προσέγγιση ή απλώς υποτιμά αυτά που περνάμε;
Πολλοί από εμάς έχουμε βρεθεί σε αυτή τη θέση: χάσαμε τη δουλειά μας, τελείωσε μια σχέση, απογοητευτήκαμε από κάτι και την ώρα που το συζητάμε με κάποιο κοντινό μας πρόσωπο, εκείνος/εκείνη πετάει το γνωστό: «Έλα τώρα, θα μπορούσε να είναι και χειρότερα». Το λέμε συχνά χωρίς να ξέρουμε τι άλλο να πούμε αλλά τελικά βοηθά ή απλώς κάνει τα πράγματα πιο δύσκολα;
«Θα μπορούσε να είναι χειρότερα»: τουλάχιστον δε βρέχει
Φανταστείτε: επιστρέφετε σπίτι μετά τη δουλειά και το αυτοκίνητο μένει. Περιμένετε την οδική βοήθεια μέσα στην απογοήτευση και σκέφτεστε: «Ε, τουλάχιστον δε βρέχει». Και, με έναν παράξενο τρόπο, αυτή η σκέψη σάς ανακουφίζει λίγο.
Ανεξάρτητα από το αν είναι αποτελεσματική ή όχι, η φράση αυτή έχει πέραση. Είναι στη φύση μας να συγκρίνουμε τη δική μας κατάσταση με των άλλων. Μερικές φορές, όταν ξέρουμε ότι κάποιοι άλλοι περνάνε χειρότερα, νιώθουμε λίγο καλύτερα.
Είναι σαν το μυαλό μας να ψάχνει απεγνωσμένα κάτι για να πιαστεί και να πει: «Οκ, δεν είναι και το τέλος του κόσμου».
Η ψυχολογία έχει μελετήσει αυτή την τάση. Την αναγνωρίζει ως έναν μηχανισμό προσαρμογής που χρησιμοποιούμε συχνά. Παρ’ όλα αυτά, αυτή η φράση έχει κάποιες σημαντικές “παγίδες” που αξίζει να προσέξουμε.
Όταν η παρηγοριά γίνεται υποτίμηση
Φανταστείτε πως βρίσκεστε στο ιατρείο και ο γιατρός σας ανακοινώνει ότι έχετε διαβήτη. Φοβάστε, αγχώνεστε. Κι εκείνος χαμογελά και λέει: «Μην ανησυχείτε, υπάρχουν και πολύ χειρότερες ασθένειες».
Σε αυτή την περίπτωση, αυτό που ακούτε δεν σας βοηθά. Το μόνο που καταφέρνει ο άλλος είναι να υποτιμήσει αυτό που περνάτε, συγκρίνοντάς το με κάτι άσχετο. Και αυτό συμβαίνει πιο συχνά απ’ όσο νομίζουμε.
Μια φράση που ακυρώνει το βίωμα του άλλου
Το πρόβλημα είναι ότι πολύ συχνά δεν ξέρουμε πώς να σταθούμε δίπλα σε κάποιον που περνάει δύσκολα. Κι έτσι, πετάμε φράσεις όπως «θα μπορούσε να είναι χειρότερα», που όμως μπορεί να πληγώσουν αντί να βοηθήσουν.
Εκτός από το ότι ακυρώνουμε το βίωμα του άλλου, υπάρχει και το ενδεχόμενο να του δημιουργήσουμε ενοχές: να σκεφτεί ότι δεν δικαιούται να νιώθει άσχημα αφού άλλοι περνάνε χειρότερα. Κι αυτό μόνο κακό κάνει.
Ας δούμε άλλο παράδειγμα: είχατε τροχαίο και τραυματιστήκατε ελαφρά. Κι έρχεται κάποιος και σας λέει «καλά να λες, θα μπορούσε να έχεις σκοτωθεί». Αντί να σας ανακουφίσει, αυτή η φράση μπορεί να σας γεμίσει τρόμο και να σας κάνει να φοβάστε να οδηγήσετε ξανά.
Η απόλυση δεν γίνεται λιγότερο οδυνηρή
Απολυθήκατε από τη δουλειά σας. Θα σας βοηθούσε να ακούσετε «έλα, υπάρχουν και χειρότερα»; Μάλλον όχι. Αυτό που χρειάζεστε είναι αναγνώριση της δυσκολίας που περνάτε, όχι απαξίωση.
Το ίδιο ισχύει για κάθε δύσκολη εμπειρία. Το να λέμε «θα μπορούσε να είναι χειρότερα» συχνά σημαίνει ότι δεν παίρνουμε στα σοβαρά το πώς νιώθει ο άλλος.
Η αυτο-παρηγοριά που οδηγεί σε αποσιώπηση του πόνου
Σε μια έρευνα από τις ψυχολόγους Shelley Taylor και Joan Wood στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, διαπιστώθηκε ότι πιο συχνά από το να το ακούμε από άλλους, λέμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας ότι «θα μπορούσε να είναι χειρότερα».
Όμως, σύμφωνα με την έρευνα, αυτή η στρατηγική δεν βοηθάει πάντα. Αν αυτό που περνάμε είναι σοβαρό, μπορεί να μας εμποδίζει από το να το επεξεργαστούμε ουσιαστικά.
Ας πάρουμε για παράδειγμα έναν έφηβο που υπέστη σχολικό εκφοβισμό. Μπορεί να σκέφτεται ότι «τουλάχιστον δεν με χτύπησαν» ή «κανείς δεν το έμαθε». Αντί να αναγνωρίσει τον πόνο του, προσπαθεί να τον υποβαθμίσει. Έτσι, δεν τον αντιμετωπίζει, απλώς τον καταπιέζει.
Μην υποτιμάτε τον πόνο κανενός
Συμπερασματικά, σε κάποιες περιπτώσεις η σκέψη «θα μπορούσε να είναι χειρότερα» μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση. Αλλά πρέπει να είμαστε προσεκτικοί: μην αγνοούμε ή μειώνουμε τη δυσκολία που περνάει ο άλλος.
Ο πόνος δεν είναι διαγωνισμός. Δεν χρειάζεται να συγκρίνουμε για να δικαιολογήσουμε αυτό που νιώθουμε. Ας δείξουμε κατανόηση, αποδοχή και σεβασμό. Μόνο έτσι μπορούμε πραγματικά να στηρίξουμε τον άλλον.
