Η τάση είναι η αρχή. Ο χαρακτήρας είναι η ιστορία. Η προσωπικότητα είναι η παρουσία σου στον κόσμο.
Φαντάσου ότι είσαι ένας υπολογιστής. Έχεις συγκεκριμένες εργοστασιακές ρυθμίσεις, προεγκατεστημένες εφαρμογές και μετά:
Έρχονται οι αναβαθμίσεις. Έρχεται το είδος της χρήσης. Έρχεται το ποιος σε χειρίζεται, τι εγκαθιστά, τι διαγράφει, τι καθήκοντα σου ζητά να εκτελέσεις.
Στην αρχή, λειτουργείς με το «εργοστασιακό» σου λογισμικό. Αυτό που έχεις από τη φύση σου: ο ρυθμός σου, η τάση σου, η ευαισθησία σου, το πώς αντιδρά το σύστημά σου όταν δεν προσπαθείς να είσαι κάτι, όλα αυτά είναι η πρώτη έκδοση του εαυτού σου – απλή, καθαρή, ωμή.
Μεγαλώνοντας όμως, μπαίνουν μέσα σου «προγράμματα» που δεν διάλεξες.
Προγράμματα από οικογένεια: «Μην κάνεις φασαρία», «να είσαι καλό παιδί», «μην είσαι υπερβολικός».
Προγράμματα από σχολείο: «Κάτσε ήσυχος», «διάβαζε πιο γρήγορα», «μην αμφισβητείς», «μην ξεχωρίζεις».
Προγράμματα από σχέσεις: «Μη ζητάς πολλά», «μη λες πολλά», «μη θες πολλά».
Και, κάπως έτσι, η πρώτη σου προδιάθεση αρχίζει να «παραμορφώνεται».
Δεν αλλάζει η τάση σου – αλλάζει η συμπεριφορά σου. Η «μητρική πλακέτα» σου είναι η ίδια: η ενέργειά σου, η κατεύθυνσή σου, η ευαισθησία σου.
Αλλά τα προγράμματα που «τρέχουν» πάνω της μπορεί να είναι εντελώς ξένα.
Μπορεί να έχεις Πάνω τάση και να έχεις μάθει να είσαι επιφυλακτικός, σαν να είσαι Πίσω. Μπορεί να έχεις Κάτω τάση και να πιέζεσαι να εκτελείς γρήγορα, σαν να είσαι Μπροστά.
Μπορεί να έχεις Μπροστά τάση και να σου λένε «χαλάρωσε λίγο! Νιώσ’ το πρώτα», σαν να είσαι Κάτω.
Ή μπορεί να έχεις Πίσω τάση και να αναγκάζεσαι να εκτίθεσαι, σαν να είσαι Πάνω. Καμία από αυτές τις παραμορφώσεις δεν είναι δικό σου λάθος. Είναι απλώς «ασύμβατο» λογισμικό. Κι εκεί αρχίζουν τα προβλήματα:
Κολλάς. «Κρασάρεις» χωρίς προειδοποίηση. «Τρέχεις» υπερβολικές διεργασίες στο παρασκήνιο. Δεν ξέρεις τι φταίει, αλλά νιώθεις ότι κάτι δεν πάει καλά.
Κι αυτό το «κάτι» δεν είναι εσύ, αλλά το σύστημα που προσπαθεί να τρέξει σε λειτουργία που δεν του ταιριάζει.
Η τάση είναι η αρχή. Ο χαρακτήρας είναι η ιστορία. Η προσωπικότητα είναι η παρουσία σου στον κόσμο.
Κι εμείς τώρα θα τα δούμε πιο αναλυτικά. Για να σταματήσεις να νιώθεις ενοχή για όσα είναι απλώς νευρολογικές προδιαθέσεις. Για να σταματήσεις να κατηγορείς τον εαυτό σου για τις συμπεριφορές που δημιουργήθηκαν επειδή κάποτε δεν είχες επιλογές. Ας ξεκινήσουμε.
Από την τάση στην προσωπικότητα
Η τάση σου είναι μέρος της ατομικότητας. Είναι έμφυτη και ουδέτερη. Είναι ο τρόπος που λειτουργείς όταν δεν προσπαθείς: οι φυσικές σου ρυθμίσεις, ο νευρολογικός σου βηματισμός, οι ροπές που σε κινούν προς τα πάνω, κάτω, μπροστά ή πίσω. Είναι η πρώτη ύλη σου.
Προσωπικότητα σημαίνει «το πώς το μέσα στέκεται στον έξω κόσμο». Πώς η ατομικότητά σου γίνεται σχέση, συμπεριφορά, παρουσία. Πώς μεταφράζεται σε πράξη αυτό που πρώτα γεννιέται μέσα σου.
Η διαδρομή ανάμεσα στα δύο δεν είναι τυχαία, ούτε στιγμιαία. Έχει στάδια. Κάθε στάδιο προσθέτει κάτι, αφαιρεί κάτι, μετασχηματίζει κάτι.
Τάση → Συμπεριφορά → Συνήθεια → Μοτίβο → Χαρακτήρας → Προσωπικότητα
Η τάση είναι η κατεύθυνση της ενέργειάς σου: προς τα πάνω, κάτω, μπροστά ή πίσω. Από εκεί γεννιούνται οι συμπεριφορές, δηλαδή ο τρόπος που η τάση σου συναντά τον κόσμο: πώς απαντάς, πώς κινείσαι, πώς σχετίζεσαι.
Αν μια συμπεριφορά επαναληφθεί αρκετές φορές, γίνεται συνήθεια. Κι όταν οι συνήθειες αποκτήσουν συνέχεια, σχηματίζουν μοτίβα – επαναλαμβανόμενους τρόπους αντίδρασης που μοιάζουν «δικοί σου», ακόμη κι αν δεν τους διάλεξες συνειδητά.
Με τον καιρό, αυτά τα μοτίβα χτίζουν τον χαρακτήρα. Όχι τον χαρακτήρα όπως τον περιγράφουμε κοινωνικά («καλός», «δυναμικός», «ήρεμος»), αλλά τον χαρακτήρα ως μηχανισμό: τον τρόπο που έμαθες να λειτουργείς για να προστατευτείς, να σταθείς, να επιβιώσεις.
Κι όταν όλα αυτά εμφανιστούν προς τα έξω –στον τρόπο που μιλάς, εργάζεσαι, ερωτεύεσαι, διαφωνείς, στέκεσαι σε μια σχέση ή σε μια δυσκολία–, τότε γεννιέται η προσωπικότητα. Αυτή που βλέπουν οι άλλοι. Αυτή που δείχνεις στον κόσμο.
Μια αναβάθμιση δεν σβήνει τον παλιό κώδικα. Τον εξελίσσει. Έτσι και σε εμάς: κάθε φορά που κάτι συνειδητοποιείς, μια συνήθεια που δεν σε εξυπηρετεί πια, ένα μοτίβο που κουβαλά φόβο, μια συμπεριφορά που δεν είναι δική σου αλλά δανεική, έχεις τη δυνατότητα να το ξαναγράψεις.
Γι’ αυτό λέμε:
Η ατομικότητα είναι φύση. Η προσωπικότητα είναι επιλογή.
Μπορεί να μη διάλεξες την τάση σου. Αλλά διαλέγεις πώς θα την αξιοποιήσεις. Μπορεί να μη διάλεξες τις πρώτες σου αντιδράσεις. Αλλά μπορείς να επιλέξεις τις επόμενες. Και κάπως έτσι, λίγο λίγο, η ζωή σου γίνεται λιγότερο αυτό που «έτυχε» και περισσότερο αυτό που δημιουργείς.
Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο Πάνω, κάτω, μπροστά, πίσω της Δανάης Δεληγεώργη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, στο dioptra.gr και σε όλα τα συνεργαζόμενα βιβλιοπωλεία.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811