«Η ζωή δεν είναι μαρτύριο. Απλώς εσύ τη ζεις υποφέροντας, αντί να τη χαίρεσαι, ώσπου να απαλλάξεις το μυαλό σου από τις εξαρτήσεις του και να αφεθείς να ζήσεις ελεύθερα, ό,τι κι αν συμβεί».
Οι άνεμοι του Μαρτίου άρχιζαν να καταλαγιάζουν. Πολύχρωμα ανοιξιάτικα μπουμπούκια σκορπούσαν το άρωμά τους στην ατμόσφαιρα – ακόμα και στα ντους των αποδυτηρίων, όπου ξέπλενα τον ιδρώτα και έδιωχνα την κούραση από το σώμα μου μετά τις σκληρές προπονήσεις.
Ντύθηκα στα γρήγορα, κατέβηκα τα πίσω σκαλιά του Γυμναστηρίου Χάρμον και είδα τον ουρανό πάνω από το Στάδιο Έντουαρντς να βάφεται πορτοκαλής με τις τελευταίες αναλαμπές του ήλιου. Ο δροσερός αέρας με αναζωογόνησε. Νιώθοντας χαλαρωμένος και γαληνεμένος, κατέβηκα με την ησυχία μου στην πόλη για ένα χάμπουργκερ πριν πάω στον κινηματογράφο του πανεπιστημίου. Εκείνο το βράδυ προβαλλόταν η Μεγάλη απόδραση, μια συναρπαστική ταινία με θέμα την τολμηρή απόδραση Άγγλων και Αμερικανών αιχμαλώτων πολέμου.
Όταν τελείωσε η ταινία, ανέβηκα τρέχοντας τη λεωφόρο Γιουνιβέρσιτι, με κατεύθυνση την πανεπιστημιούπολη, έστριψα αριστερά στο ξενοδοχείο Shattuck και έφτασα στο βενζινάδικο λίγα λεπτά αφότου ο Σωκράτης άρχισε τη βάρδια του. Είχε πολλή δουλειά εκείνη τη βραδιά – οπότε τον βοήθησα μέχρι λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Μπήκαμε στο γραφείο και πλύναμε τα χέρια μας. Έπειτα με ξάφνιασε επειδή άρχισε να μαγειρεύει κινέζικο – και ταυτόχρονα ξεκίνησε μια καινούρια φάση της διδασκαλίας του.
Όλα άρχισαν όταν του είπα για την ταινία.
«Πρέπει να είναι συναρπαστική ταινία», είπε ανοίγοντας τη σακούλα με τα φρέσκα λαχανικά που είχε φέρει, «και πολύ ταιριαστή μάλιστα».
«Έτσι, ε; Δηλαδή;»
«Κι εσύ, Νταν, έχεις την ανάγκη να δραπετεύσεις. Σε κρατούν φυλακισμένο οι ψευδαισθήσεις που έχεις για τον εαυτό σου και για τον κόσμο. Για να ελευθερωθείς, θα χρειαστείς πιο πολύ κουράγιο και δύναμη από οποιονδήποτε ήρωα κάποιας ταινίας».
Ένιωθα τόσο ωραία εκείνο το βράδυ, ώστε δεν μπορούσα να πάρω τον Σωκράτη καθόλου στα σοβαρά. «Δεν νιώθω φυλακισμένος – εκτός από όταν με δένεις στην καρέκλα».
Άρχισε να πλένει τα λαχανικά. Με συνοδεία τον ήχο του νερού που έτρεχε, είπε: «Δεν βλέπεις τη φυλακή, διότι τα κάγκελά της είναι αόρατα. Ένα μέρος της δουλειάς μου είναι να σου υποδείξω τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκεσαι, κι ελπίζω ότι αυτό θα είναι η πιο απογοητευτική εμπειρία της ζωής σου».
«Με υποχρέωσες, φίλε», του είπα, σοκαρισμένος από τις προθέσεις του.
«Νομίζω ότι δεν κατάλαβες». Κούνησε ένα γογγύλι προς το μέρος μου – μετά το έκοψε μέσα σε ένα μπολ. «Η απογοήτευση είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορώ να σου κάνω. Δυστυχώς, επειδή σου αρέσουν πολύ οι ψευδαισθήσεις, θεωρείς τον όρο αρνητικό. Δείχνεις συμπόνια σε κάποιον φίλο σου λέγοντας, “Αχ, τι απογοητευτική εμπειρία πρέπει να ήταν αυτή”, ενώ θα έπρεπε να πανηγυρίζεις μαζί του. Η λέξη απογοήτευση σημαίνει ετυμολογικά “ελεύθερος από τη γοητεία”, στην περίπτωσή μας, τη γοητεία των ψευδαισθήσεων. Αλλά εσύ είσαι προσκολλημένος στις ψευδαισθήσεις σου».
«Μίλα με γεγονότα», τον προκάλεσα.
«Γεγονότα», είπε αφήνοντας στην άκρη το τόφου που έκοβε σε κύβους. «Νταν, υποφέρεις. Δεν χαίρεσαι τη ζωή σου.
Οι τρόποι διασκέδασης που επιλέγεις, οι ερωτικές σχέσεις σου, ακόμα και η γυμναστική αποτελούν μέσα για να καταφέρνεις προσωρινά να μην ασχολείσαι με την υποβόσκουσα αίσθηση φόβου».
«Στάσου ένα λεπτό, Σωκράτη». Είχα εκνευριστεί. «Δηλαδή μου λες ότι η γυμναστική, οι ταινίες και το σεξ είναι άσχημα πράγματα;»
«Και βέβαια όχι. Αλλά για εσένα είναι εθισμοί και όχι απολαύσεις. Τα χρησιμοποιείς για να μη σκέφτεσαι τη χαοτική εσωτερική ζωή σου – την παρέλαση από λύπες, αγωνίες και φαντασιώσεις που πιστεύεις ότι αποτελούν το πνεύμα σου».
«Στάσου, Σωκράτη. Αυτά δεν είναι γεγονότα».
«Κι όμως, είναι, και μάλιστα επιβεβαιώνονται πολύ εύκολα, ακόμα κι αν εσύ δεν μπορείς να το καταλάβεις προς το παρόν. Εξαιτίας του ψυχαναγκασμού που έχεις να αποζητάς τη διασκέδαση και να κατορθώνεις διάφορα, αποφεύγεις να ασχοληθείς με την πηγή της δυστυχίας σου». Έκανε παύση. «Δεν νομίζω να ήθελες να το ακούσεις αυτό, έτσι δεν είναι;»
«Όχι ιδιαίτερα. Και δεν πιστεύω ότι ισχύει. Έχεις κάτι πιο ευχάριστο να μου πεις;»
«Και βέβαια», είπε παίρνοντας τα λαχανικά και αρχίζοντας πάλι να τα κόβει. «Η αλήθεια είναι ότι η ζωή σου είναι υπέροχη και ότι δεν υποφέρεις καθόλου. Δεν με έχεις ανάγκη και είσαι ήδη πολεμιστής. Πώς σου φαίνεται αυτό;»
«Πολύ καλύτερο!» είπα γελώντας. Αλλά ήξερα ότι δεν ήταν αλήθεια. «Μάλλον η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση, δεν νομίζεις;»
Ο Σωκράτης είπε, χωρίς να σηκώσει το βλέμμα του από τα λαχανικά: «Όπως το βλέπω εγώ, το δικό σου “κάπου στη μέση” είναι η κόλαση».
Πήρα αμυντική στάση και τον ρώτησα: «Είμαι εγώ ο μόνος ηλίθιος με τον οποίο ασχολείσαι ή ειδικεύεσαι στους πνευματικά καθυστερημένους;»
«Θα μπορούσες να το πεις κι αυτό», αποκρίθηκε χαμογελώντας. Έριξε σουσαμέλαιο στο γουόκ και το έβαλε στο μάτι να ζεσταθεί. «Αλλά σχεδόν όλη η ανθρωπότητα έχει το δικό σου πρόβλημα».
«Και ποιο πρόβλημα είναι αυτό;»
«Νομίζω ότι σου το εξήγησα ήδη», είπε υπομονετικά. «Αν δεν αποκτήσεις αυτό που επιθυμείς, υποφέρεις. Αν αποκτήσεις αυτό που δεν θέλεις, υποφέρεις. Ακόμα και όταν αποκτήσεις ακριβώς αυτό που θέλεις, και πάλι υποφέρεις γιατί δεν μπορείς να το κρατήσεις για πάντα. Το μυαλό σου είναι το πρόβλημά σου. Θέλει να είναι απαλλαγμένο από την αλλαγή, απαλλαγμένο από τον πόνο, απαλλαγμένο από την υποχρέωση να ζήσει και να πεθάνει. Αλλά η αλλαγή είναι νόμος, κι αυτή η πραγματικότητα δεν θα αλλάξει όσο κι αν προσποιηθείς».
«Σωκράτη, μπορείς να γίνεις πολύ καταθλιπτικός, το ξέρεις; Δεν νομίζω ότι πεινάω πια. Αν η ζωή δεν είναι τίποτε άλλο παρά μόνο μαρτύριο, τότε γιατί να μπει κανείς στον κόπο να τη ζήσει;»
«Η ζωή δεν είναι μαρτύριο. Απλώς εσύ τη ζεις υποφέροντας, αντί να τη χαίρεσαι, ώσπου να απαλλάξεις το μυαλό σου από τις εξαρτήσεις του και να αφεθείς να ζήσεις ελεύθερα, ό,τι κι αν συμβεί».
Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο Ο δρόμος του ειρηνικού πολεμιστή του Dan Millman που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα στο dioptra.gr και σε όλα τα συνεργαζόμενα βιβλιοπωλεία.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811