Το εσωτερικό παιδί και οι πεποιθήσεις του αποτελούν, θα μπορούσαμε να πούμε, το συναισθηματικό κέντρο ελέγχου της αυτοεκτίμησής μας. Πεποιθήσεις όπως «Έχω αξία» ή «Δεν αξίζω τίποτα» καθορίζουν εάν βαθιά μέσα μας νιώθουμε ευπρόσδεκτοι στον κόσμο ή όχι.
Σε τελική ανάλυση, η συναισθηματική μας κατάσταση έχει την ικανότητα να μας ανεβάζει ή να μας ρίχνει ψυχολογικά. Η βασική εμπιστοσύνη και η βασική δυσπιστία είναι βαθύτατα αισθήματα, αποθηκευμένα στη σωματική μας μνήμη. Μπορεί εμείς να μην τα αντιλαμβανόμαστε, αλλά το σώμα μας τα ανακαλεί με μεγάλη ευκολία. Ιδίως οι άνθρωποι που δεν διαθέτουν βασική εμπιστοσύνη νιώθουν με το παραμικρό ανασφαλείς και υποδεέστεροι. Λειτουργούν, δηλαδή, συνήθως με βάση το σκοτεινό παιδί τους.
Αντιθέτως, οι άνθρωποι που έχουν κυρίως θετικές πεποιθήσεις, διαθέτουν δηλαδή αίσθημα βασικής εμπιστοσύνης και σχετικά αλώβητη αυτοεκτίμηση, νιώθουν και σε ένα βαθύτερο επίπεδο ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους ως έχει. Λειτουργούν, δηλαδή, τις περισσότερες φορές με βάση το φωτεινό παιδί τους, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι δεν περνούν κι εκείνοι στιγμές ή φάσεις αυτοαμφισβήτησης ή ανασφάλειας, δηλαδή φάσεις όπου ενεργοποιείται το σκοτεινό παιδί μέσα τους. Μόνο που οι συγκεκριμένοι άνθρωποι ξεπερνούν πιο γρήγορα αυτές τις φάσεις, επειδή το φωτεινό παιδί τους, με τα όμορφα συναισθήματα και τις θετικές πεποιθήσεις του, είναι ισχυρότερο από το σκοτεινό παιδί.
Με άλλα λόγια, οι πληγές τους συνήθως γιατρεύονται ύστερα από λίγο, ενώ οι έντονα ανασφαλείς άνθρωποι κουβαλούν μέσα τους κάτι σαν μόνιμο τραύμα, που ανοίγει με την παραμικρή αφορμή. Το συνειδητό τμήμα της αυτοεκτίμησής μας είναι η νόησή μας, ο εσωτερικός ενήλικας. Έτσι, στο συνειδητό επίπεδο γνωρίζουμε, φερ’ ειπείν, ότι έχουμε πετύχει πολλά στη ζωή μας, ότι μπορούμε να είμαστε περήφανοι για τον εαυτό μας και ότι κατ’ ουσίαν είμαστε μια χαρά, έστω κι αν το σκοτεινό παιδί μας νιώθει μικρό και ασήμαντο. Όταν δουλεύουμε με τους θεραπευόμενούς μου το ζήτημα της αυτοεκτίμησής τους, αρκετοί από αυτούς μιλούν απολύτως λογικά: «Φυσικά και γνωρίζω ότι κανονικά θα έπρεπε να είμαι ικανοποιημένος με τον εαυτό μου, αλλά βαθιά μέσα μου απλώς δεν νιώθω έτσι!».
Κάποιοι άλλοι, όμως, είναι πλήρως ταυτισμένοι με το σκοτεινό παιδί τους – νιώθουν και σκέφτονται ότι είναι ανεπαρκείς. Δεν μπορούν, δηλαδή, ούτε με τη βοήθεια της ενήλικης νόησής τους να απεγκλωβιστούν από τα συναισθήματα του σκοτεινού παιδιού. Άλλοι, πάλι, ισχυρίζονται ότι δεν έχουν κανένα πρόβλημα αυτοεκτίμησης. Είναι απολύτως προσκολλημένοι στη λογική τους σκέψη και έχουν απωθήσει εντελώς το σκοτεινό παιδί μέσα τους.
Σ’ αυτή την τελευταία κατηγορία ανήκει και ο Μίχαελ. Αν τον ρωτήσεις για την αυτοεκτίμησή του, θα απαντήσει ότι δεν έχει κανένα απολύτως πρόβλημα. Έχει απωθήσει την οξυθυμία του. Η Σαμπίνε, απεναντίας, ασχολείται πάρα πολύ με τα πραγματικά και υποτιθέμενα ελαττώματά της, κι έτσι έχει επίγνωση της ασταθούς αυτοεκτίμησής της. Όλοι μας γνωρίζουμε ότι οι σκέψεις και τα συναισθήματά μας μπορεί να είναι αντιφατικά μεταξύ τους· είναι κάτι που βιώνουμε καθημερινά.
Συχνά λέμε στον εαυτό μας: «Ναι, το ξέρω ότι…, αλλά παρ’ όλα αυτά δεν καταφέρνω να το αλλάξω». Έτσι, ο ευφυής εσωτερικός ενήλικας γνωρίζει, παραδείγματος χάριν, ότι πρέπει να τρέφεται πιο υγιεινά, αλλά όταν το εσωτερικό παιδί λιγουρεύεται ένα γλυκάκι, ο ενήλικας είναι χαμένος από χέρι. Ιδίως στην περίπτωση του φαγητού ή της εξάρτησης από ουσίες είναι αφάνταστα δύσκολο να ελέγξουμε το αίσθημα της ακόρεστης επιθυμίας και να προτάξουμε τη λογική και τη δύναμη της θέλησης, δηλαδή το Ενήλικο Εγώ μας.
Επομένως, το σκοτεινό παιδί και ο εσωτερικός ενήλικας δεν έχουν πάντα την ίδια γνώμη – ούτε σε ό,τι αφορά την αυτοεκτίμηση ούτε σε άλλα θέματα. Συχνά το σκοτεινό παιδί με τα έντονα συναισθήματά του επιβάλλεται και παίρνει τα ηνία των σκέψεων, των συναισθημάτων και των πράξεών μας. Αλλά όσο πιο πολύ συνειδητοποιούμε την παρουσία και τα βιώματα του σκοτεινού παιδιού, τόσο πιο πολλές πιθανότητες έχει ο εσωτερικός μας ενήλικας να καταφέρει να ελέγξει το παιδί και να πάρει την κατάσταση στα χέρια του ή να φέρει συνειδητά στην επιφάνεια το φωτεινό παιδί.
[…]
Οι προβολές μας είναι η πραγματικότητά μας
Το μόνο που χρειάζεται να καταλάβεις είναι πως οι αρνητικές πεποιθήσεις σου δεν είναι η αλήθεια, αλλά η δική σου υποκειμενική πραγματικότητα, όπως έχει διαμορφωθεί από την –μερική έστω– αποτυχία των γονιών σου στη διαπαιδαγώγησή σου. Βλέπεις τον εαυτό σου και τους συνανθρώπους σου μέσα από το πρίσμα των πεποιθήσεών σου, κι αυτή είναι η προσωπική σου αντιληπτική διαστρέβλωση. Είναι μια προβολή της πραγματικότητας, φιλτραρισμένη μέσα από τη διαπαιδαγώγησή σου. Άρα το ζήτημα είναι να διαλύσεις αυτή την αρνητικά χρωματισμένη προβολή και να την αντικαταστήσεις με μια θετικότερη και πιο ρεαλιστική.
Για να το κατορθώσεις, θα χρειαστεί να διαχωρίσεις μέσα σου το σκοτεινό παιδί από τον λογικό και σώφρονα ενήλικα. Να πάψεις να τους επιτρέπεις να συγχέονται διαρκώς στη αντίληψή σου, όπως συνέβαινε μέχρι τώρα. Θα πρέπει, δηλαδή, να αποδεχτείς με την ενήλικη νόησή σου ότι τα βιώματα του σκοτεινού παιδιού είναι ακριβώς αυτό: βιώματα του σκοτεινού παιδιού. Με τη βοήθεια του εσωτερικού σου ενήλικα θα πρέπει να κατανοήσεις ότι, εάν οι γονείς σου συμπεριφέρονταν διαφορετικά, ή εάν είχες άλλους γονείς, θα είχες και άλλα βιώματα. Θα πρέπει να αντιληφθείς με την ενήλικη νόησή σου ότι αυτές οι απαίσιες φρασούλες δεν λένε τίποτα απολύτως για εσένα και την προσωπική σου αξία, παρά μόνο –και αποκλειστικά– για τις παιδαγωγικές συνήθειες των γονιών σου.
Αν, για παράδειγμα, έχεις την πεποίθηση πως είσαι ανεπαρκής, θα πρέπει να καταλάβεις με την ενήλικη νόησή σου ότι πρόκειται περί ανοησίας, αφού είσαι μια χαρά επαρκής, έστω κι αν έχεις κάνει λάθη στη ζωή σου. Εξάλλου, τα περισσότερα λάθη που κάνουμε στη ζωή μας απορρέουν ακριβώς από τις αρνητικές πεποιθήσεις μας. Αν έχεις την πεποίθηση ότι δεν αξίζεις τίποτα, τότε θα πρέπει επίσης να αναγνωρίσεις με την ενήλικη νόησή σου ότι πρόκειται περί χαζομάρας, αφού όλοι οι άνθρωποι έχουν αξία.
Και υπάρχει τουλάχιστον ένας άνθρωπος σ’ αυτόν τον κόσμο, για τον οποίο σημαίνεις πολλά. Το παιδί έρχεται στον κόσμο ανυποψίαστο· αν, στη συνέχεια, οι γονείς του του ενσταλάξουν, έστω και άθελά τους, την ιδέα ότι δεν έχει καμία αξία, το παιδί δεν μπορεί παρά να το πιστέψει, χωρίς το ίδιο να φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτή την πεποίθηση.
Το απόσπασμα είναι από το Το παιδί που κρύβουμε μέσα μας της Stefanie Stahl που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα στο dioptra.gr και σε όλα τα συνεργαζόμενα βιβλιοπωλεία.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811