Μια δεκαετής μελέτη αποκαλύπτει πώς η έκθεση σε οθόνες πριν από την ηλικία των 2 ετών αναδιαμορφώνει τη βιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου. Η πρόωρη εξειδίκευση των νευρωνικών δικτύων συνδέεται άμεσα με βραδύτερη λήψη αποφάσεων και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άγχους στα εφηβικά χρόνια.
Τα παιδιά που εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα χρόνου οθόνης πριν από την ηλικία των 2 ετών εμφάνισαν αλλαγές στην εγκεφαλική ανάπτυξη, οι οποίες συνδέθηκαν με βραδύτερη λήψη αποφάσεων και αυξημένο άγχος μέχρι την εφηβεία τους.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο eBioMedicine, παρακολούθησε τα ίδια παιδιά για περισσότερο από μια δεκαετία, χρησιμοποιώντας απεικονίσεις εγκεφάλου σε πολλαπλά χρονικά σημεία για να χαρτογραφήσει μια πιθανή βιολογική διαδρομή από την έκθεση σε οθόνες κατά τη βρεφική ηλικία έως την ψυχική υγεία στην εφηβεία.
Πρόκειται για την πρώτη εργασία σχετικά με τον χρόνο οθόνης που ενσωματώνει μετρήσεις άνω των 10 ετών, αναδεικνύοντας τις μακροχρόνιες συνέπειες της χρήσης οθόνης στη βρεφική ηλικία.
Είναι σημαντικό ότι η μελέτη εστιάζει στη βρεφική ηλικία, μια περίοδο όπου η ανάπτυξη του εγκεφάλου είναι ταχύτατη και ιδιαίτερα ευαίσθητη σε περιβαλλοντικές επιδράσεις. Επιπλέον, η έκθεση σε οθόνες σε αυτή την ηλικία καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις πρακτικές των γονέων, υποδεικνύοντας ένα κρίσιμο «παράθυρο» για έγκαιρη καθοδήγηση και παρέμβαση.
ACADEMY Σεμινάρια: -50% Έκπτωση για Θεραπευτές. Γίνε Καλύτερος Σήμερα!
Έκθεση σε οθόνες: Γιατί τα πρώτα δύο χρόνια έχουν σημασία
Οι ερευνητές παρακολούθησαν 168 παιδιά και πραγματοποίησαν σαρώσεις εγκεφάλου σε τρία χρονικά σημεία (ηλικίες 4,5, 6 και 7,5 ετών). Αυτό επέτρεψε την παρακολούθηση της εξέλιξης των εγκεφαλικών δικτύων σε βάθος χρόνου.
Τα παιδιά με υψηλότερο χρόνο οθόνης στη βρεφική ηλικία εμφάνισαν μια επιταχυνόμενη ωρίμανση των εγκεφαλικών δικτύων που είναι υπεύθυνα για την οπτική επεξεργασία και τον γνωστικό έλεγχο. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στην έντονη αισθητηριακή διέγερση που παρέχουν οι οθόνες.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο χρόνος οθόνης στις ηλικίες τριών και τεσσάρων ετών δεν έδειξε τα ίδια αποτελέσματα, υπογραμμίζοντας την ευαισθησία της βρεφικής ηλικίας.
Η επιταχυνόμενη ωρίμανση συμβαίνει όταν ορισμένα εγκεφαλικά δίκτυα αναπτύσσονται πολύ γρήγορα, συχνά ως απόκριση σε αντιξοότητες ή άλλα ερεθίσματα, εξηγεί ο Dr. Huang Pei, πρώτος συγγραφέας της μελέτης. «Στη φυσιολογική ανάπτυξη, τα δίκτυα γίνονται σταδιακά πιο εξειδικευμένα.
Ωστόσο, στα παιδιά με υψηλή έκθεση σε οθόνες, τα δίκτυα όρασης και γνωστικής λειτουργίας εξειδικεύτηκαν ταχύτερα, πριν προλάβουν να αναπτύξουν τις αποτελεσματικές συνδέσεις που απαιτούνται για τη σύνθετη σκέψη. Αυτό μπορεί να περιορίσει την ευελιξία και την ανθεκτικότητα, καθιστώντας το παιδί λιγότερο ικανό να προσαρμοστεί αργότερα στη ζωή του».
Αυτή η πρόωρη εξειδίκευση είχε κόστος: τα παιδιά αυτά χρειάζονταν περισσότερο χρόνο για να λάβουν αποφάσεις κατά τη διάρκεια γνωστικών δοκιμασιών στην ηλικία των 8,5 ετών. Όσα εμφάνισαν βραδύτερη λήψη αποφάσεων, ανέφεραν με τη σειρά τους υψηλότερα συμπτώματα άγχους στην ηλικία των 13 ετών.
Πώς το διάβασμα γονέα-παιδιού αντισταθμίζει τον χρόνο οθόνης
Σε μια σχετική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Psychological Medicine το 2024, η ίδια ομάδα διαπίστωσε ότι ο χρόνος οθόνης συνδέεται επίσης με αλλοιώσεις στα δίκτυα που ελέγχουν τη συναισθηματική ρύθμιση — αλλά η ανάγνωση βιβλίων από κοινού με τον γονέα μπορεί να αντισταθμίσει αυτές τις αλλαγές.
Στα παιδιά των οποίων οι γονείς τους διάβαζαν συχνά στην ηλικία των 3 ετών, η σύνδεση μεταξύ του χρόνου οθόνης στη βρεφική ηλικία και της αλλοιωμένης εγκεφαλικής ανάπτυξης ήταν σημαντικά ασθενέστερη. Οι ερευνητές προτείνουν ότι το κοινό διάβασμα παρέχει την πλούσια, διαδραστική εμπειρία που στερείται η παθητική κατανάλωση οθόνης, συμπεριλαμβανομένης της γλωσσικής έκθεσης και της συναισθηματικής σύνδεσης.
Αυτή η έρευνα μας δίνει μια βιολογική εξήγηση για το γιατί ο περιορισμός του χρόνου οθόνης στα δύο πρώτα χρόνια είναι ζωτικής σημασίας. Αλλά τονίζει επίσης τη σημασία της γονεϊκής εμπλοκής, δήλωσε η Επίκ. Καθηγήτρια Peng. Τα ευρήματα παρέχουν μια βάση τεκμηρίωσης για τις πολιτικές προσχολικής ηλικίας και τις γονεϊκές πρακτικές, συμβάλλοντας στη μεγιστοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού από τα πρώτα στάδια της ζωής.
Έρευνα: Pei Huang et al, Neurobehavioural links from infant screen time to anxiety, eBioMedicine (2025). DOI: 10.1016/j.ebiom.2025.106093
Απόδοση – Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811