Η αναζήτηση της τελειότητας

Η αναζήτηση της τελειότητας ανατροφοδοτεί έναν φαύλο κύκλο, ο οποίος ακολουθεί την εξής σειρά: Ο τέλειος γονέας αναζητά ένα τέλειο παιδί, το τέλειο παιδί στο μέλλον θα ψάχνει έναν τέλειο φίλο, έναν τέλειο σύντροφο, έναν τέλειο εργοδότη. Πρακτικά τέλειοι συνοδοιπόροι στη ζωή δεν υπάρχουν.

Μπορούμε να σκεφτούμε τις ζωές πολλών συνανθρώπων μας, των οποίων τα όνειρα, οι φιλοδοξίες, οι στόχοι και οι προσδοκίες που είχαν για τη ζωή τους δεν πήγαν όπως ακριβώς τα ονειρεύονταν. Κάποια από αυτά υλοποιήθηκαν, κάποια έμειναν στο ράφι και άλλα τελικά κατοίκησαν στην ονειρική διάσταση. Μπορούμε, επίσης, να σκεφτούμε τα παιδιά κάποιων ανθρώπων από αυτούς που αναφέραμε να παίρνουν τη σκυτάλη των ανικανοποίητων ονείρων, παλεύοντας να ολοκληρώσουν το αρχικό πλάνο των γονιών τους.

Οι γονείς, έχοντας πάντα καλές προθέσεις, προσπαθούν αδιάλειπτα να κάνουν το καλύτερο για το παιδί τους. Προσπαθούν να το τελειοποιήσουν, ώστε αργότερα να έχει ένα καλύτερο μέλλον. Για να είμαι ειλικρινής, μου φαίνεται απίθανο να βρω κάποιον τέλειο άνθρωπο στην πορεία της ζωής μου και όσο για το μέλλον που προσπαθεί να χτίσει ο γονιός για το παιδί του, μεταξύ μας, δεν είναι και πολύ ξεκάθαρο ποιανού το μέλλον είναι τελικά.

Ωστόσο, αν τελικά φανταστούμε το ιδεώδες παιδί, τότε θα πρέπει να κοιτάξουμε τριγύρω για να βρούμε τον ιδεώδη γονέα. Έναν γονέα δηλαδή που το παιδί δεν θα έχει κανένα παράπονο από αυτόν. Έναν γονέα που δεν θα κάνει ποτέ λάθος. Που δεν θα αστοχεί σε κανέναν στόχο. Που θα είναι πάντα ο καλύτερος…

Μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά πορεύονται με αυτό το δυναμικό. Δηλαδή, μέχρι κάποια ηλικία πιστεύουν ότι οι γονείς τους είναι όντως παντοδύναμοι. Οπότε, περιμένουν από τη μαμά να φιλήσει την πληγή τους και να κλείσει αυτομάτως, να φιλήσει το χτύπημα και να πάψει ο πόνος, να σταματήσει με έναν μαγικό τρόπο τη βροχή, ώστε να μπορέσουν να πάνε βόλτα. Και ναι, μέχρι κάποια ηλικία, όλα αυτά είναι θεμιτά. Και όλα αυτά πράγματι μπορεί να δημιουργούν κάποιο άγχος ή κάποια ανάγκη του γονιού να προσπαθεί να ανταποκριθεί τέλεια στην επιθυμία των παιδιών του. Ας μιλήσει μια ιστορία:

Εκείνη τη μέρα ο γιος μου –περίπου έξι ετών τότε– μου ζήτησε κάτι που ευχόμουν να μη μου ζητούσε ποτέ (και εύχομαι βέβαια να μην το ακούσει από το παιδί του κανένας άλλος «δύσμοιρος» πατέρας). Εκείνη τη μέρα λοιπόν μου έπιασε το χέρι, με κοίταξε πονηρά και μου είπε: Μπαμπά, θέλω να πάμε για ψάρεμα, τι λες;. Εκείνη τη στιγμή έχασα τη γη κάτω από τα πόδια μου. Δεν ήξερα τι να απαντήσω, μιας και η μόνη σχέση που είχα με το ψάρεμα ήταν η αλίευση του χρυσόψαρου που είχαμε στο σπίτι από τη γυάλα του. Σκέφτηκα τότε ότι ως εκείνη τη στιγμή είχα καταφέρει να ανταποκριθώ με επιτυχία σε όλα τα task που μου έβαζε ο γιος μου. Τα είχα πάει τέλεια. Με θαύμαζε όσο τίποτα.

Εκ των υστέρων, βέβαια, αντιλήφθηκα ότι άθελά μου καθοδηγούσα εγώ τον γιο μου σε πεδία που γνώριζα ότι ήμουν καλός. Τώρα όμως τι θα γινόταν με το ψάρεμα; Το σιχαινόμουν και το βαριόμουν όσο τίποτα άλλο. Έτσι, μάζεψα τα κομμάτια μου και πήγα σε ένα κατάστημα με είδη αλιείας. Εκεί, αγόρασα όλα τα σύνεργα (μια πετονιά και μερικά αγκίστρια) και εκμαίευσα διακριτικά από τον πωλητή αρκετές πληροφορίες σε σχέση με την πολύπλοκη διαδικασία.

Λίγες ώρες μετά, γιος και πατέρας περπατούσαμε χαμογελαστοί πάνω στον βραχίονα του λιμανιού. Στο σημείο εκείνο βρίσκονταν αρκετοί επίδοξοι ψαράδες, που κάθονταν αραχτοί στις σεζλόνγκ τους με τα καλάμια τους παρατεταγμένα. Δυστυχώς, εμείς δεν είχαμε καλάμι, αλλά με είχαν συμβουλέψει ότι και η πετονιά σκέτη με το αγκίστρι θα έκανε δουλειά. Όσο και αν προσπαθούσα να ξεκλέψω τις πρακτικές των συναδέλφων που ψάρευαν πιο δίπλα τόσο η αποτυχία γιγαντωνόταν. Τζίφος! Δυο τρεις φορές το αγκίστρι πιάστηκε στα βράχια κι άλλες δυο τρεις μάς έφερε σκουπίδια και σακούλες. Ο γιος μου με κοιτούσε χαμογελώντας. Του άρεσε να με βλέπει να παιδεύομαι και από την άλλη σε μένα άρεσε που τελικά η απόπειρα ψαρέματος κατέληξε σε μια διασκεδαστική αποτυχία.

Αφού ξεσπάσαμε σε σιωπηρά γέλια, μιας και δεν μπορούσαμε να ξεφωνίσουμε, αφού οι άλλοι δίπλα μας ψάρευαν, λίγο μετά κάθισα σε έναν βράχο και του είπα: Γιε μου, συγχώρεσέ με, αλλά σιχαίνομαι το ψάρεμα όσο τίποτα άλλο. Τι θα έλεγες να τα παρατήσουμε;. Εκείνος γέλασε περιπαιχτικά και συμφώνησε σιωπηρά. Μαζέψαμε όπως όπως τα παρελκόμενα του ψαρέματος και τα πετάξαμε σε έναν κοντινό κάδο. Κάπως έτσι τελείωσε η αλιευτική εμπειρία δύο επίδοξων μεγάλων ψαράδων. Αυτό που όμως είχε μεγαλύτερη αξία για μένα ήταν ότι μετά από δύο ώρες κοπιωδών αποτυχημένων προσπαθειών και ενώ είχα καθαρίσει με το αγκίστρι όλη τη θάλασσα από τα σκουπίδια, ο γιος μου φεύγοντας μου είπε: Μπαμπά, σήμερα πέρασα τέλεια, να ξέρεις! Σε ευχαριστώ, είσαι ο καλύτερος μπαμπάς...

Εκείνη τη μέρα ύστερα από την αποτυχημένη προσπάθεια να δώσω λίγη χαρά στο παιδί μου ψαρεύοντας έστω και ένα μικρό ψαράκι, αισθάνθηκα λίγος. Σαν να απέτυχα ως τέλειος πατέρας. Δεν είχα συνηθίσει τον γιο μου να με βλέπει να αποτυγχάνω σε κάτι. Ωστόσο, τη φρασούλα που μου είπε εκείνη τη μέρα δεν την είχα ξανακούσει ούτε στις πιο θριαμβευτικές επιτυχίες. Και ναι, με έκανε έστω για λίγο να νιώσω τέλειος. Η μέρα εκείνη με έμαθε ότι δεν χρειάζεται να είμαι τέλειος γονιός και με προετοίμασε για τις μελλοντικές ανεπάρκειες που θα εντόπιζε σε μένα ο γιος μου καθώς θα μεγάλωνε.

Και δυστυχώς, πριν προλάβω να ανοιγοκλείσω τα μάτια μου, ο γιος μου είχε γίνει ένα αξιοθαύμαστο παλικάρι. Έτσι, ο άλλοτε ανίκητος μπασκετμπολίστα έγινε απλώς ένας καλός αντίπαλος, ο σούπερ γνώστης σε θέματα πληροφορικής από δάσκαλος έγινε μαθητής, ο πανύψηλος γίγαντας πατέρας έγινε ένας συνηθισμένος άνθρωπος. Και εγώ ήμουν έτοιμος να αντέξω αυτή τη νέα πραγματικότητα, ενώ εκείνος ήταν έτοιμος να συνεχίσει να με θαυμάζει για αυτό που είμαι.

Η ιστοριούλα αυτή καταδεικνύει ότι αυτό που φανταζόμαστε ότι περιμένουν τα παιδιά μας δεν συμβαδίζει με αυτό που περιμένουν τα παιδιά μας από εμάς. Τα παιδιά δεν ψάχνουν τέλειους γονείς. Τα παιδιά θέλουν να έχουν δύο αρκετά καλούς γονείς. Δηλαδή, γονείς οι οποίοι δεν είναι παντογνώστες, αλλά δείχνουν προθυμία να ακούσουν και να μάθουν. Γονείς που κάνουν λάθη, αλλά είναι πρόθυμοι να τα διορθώσουν. Γονείς που προσπαθούν κι ας μην τα καταφέρνουν. Γονείς που έχουν τις καλές τους μέρες, αλλά και τις κακές τους. Γονείς που δεν μπορούν να τρέξουν γρήγορα, που δεν είναι παντοδύναμοι, που δεν είναι σούπερ ήρωες. Θέλουν γονείς που προσπαθούν να κάνουν το καλύτερο που μπορούν και ας μη φέρνουν πάντα το επιθυμητό αποτέλεσμα… Τόσο απλά.

Ο αρκετά καλός γονέας και όχι ο τέλειος γονέας βοηθά το παιδί του ώστε να αποδράσει από τη φυλακή της τελειότητας και τα κουτάκια που από μόνη της μας επιβάλλει η σύγχρονη κοινωνία. Διευκολύνει τον δρόμο και σταθεροποιεί τα συναισθήματα του παιδιού στις απογοητεύσεις. Ενισχύει την αυτοεκτίμησή του και του ανοίγει τον δρόμο που οδηγεί στο αύριο.

Αντιθέτως, ο τέλειος γονέας έχει υψηλές προσδοκίες από το παιδί και περιμένει να είναι και αυτό τέλειο. Άθελά του καλλιεργεί στο παιδί την ανάγκη να θέλει να ανταποκριθεί στα υψηλά στάνταρτ που του επιβάλλει. Έτσι, εξελίσσεται σε ένα αυστηρό και αυτοπεριοριζόμενο άτομο, το οποίο δεν επιτρέπει στον εαυτό του καμία αποτυχία και κανέναν αυθορμητισμό. Ένα άτομο που φοβάται να αποφασίσει και να επιλέξει με σταθερότητα, για να μη βρεθεί αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο της αποτυχίας. Ένα άτομο που στη σκέψη της αποτυχίας η συνακόλουθη ενοχή το οδηγεί σε συναισθηματική κατάρρευση.

Δυστυχώς, στην ανθρώπινη φύση η αποτυχία είναι ένα εγγενές χαρακτηριστικό, το οποίο ευτυχώς παράγει ατελή όντα. Η αποτυχία είναι μέρος της ζωής μας. H συνθήκη του αρκετά καλού γονέα χαρακτηρίζει έναν γονέα ο οποίος είναι κατανοητικός, ανταποκριτικός, φροντιστικός, ευάλωτος, ατελής. Έναν γονέα δηλαδή τίμιο και συμβατό με τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, ο οποίος προετοιμάζει το παιδί του ώστε να έχει στο μέλλον αρκετά καλές φιλικές σχέσεις, αρκετά καλές ερωτικές σχέσεις, αρκετά καλές εργασιακές σχέσεις. Αρκετά καλές σχέσεις ακόμα κι όταν τα πράγματα γίνονται δύσκολα και σκοτεινά.

Ουσιαστικά, η αναζήτηση της τελειότητας ανατροφοδοτεί έναν φαύλο κύκλο, ο οποίος ακολουθεί την εξής σειρά: Ο τέλειος γονέας αναζητά ένα τέλειο παιδί, το τέλειο παιδί στο μέλλον θα ψάχνει έναν τέλειο φίλο, έναν τέλειο σύντροφο, έναν τέλειο εργοδότη. Πρακτικά τέλειοι συνοδοιπόροι στη ζωή δεν υπάρχουν. Οπότε, το τέλειο παιδί θα κυνηγάει χίμαιρες και πάντα θα απογοητεύεται. Συνήθως, ο φαύλος κύκλος κλείνει με μια τεράστια απογοήτευση… Σύντομα το παιδί θα συνειδητοποιήσει ότι τελικά δεν είχε ποτέ τέλειους γονείς…

Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο Έλα να το δούμε! των ψυχοθεραπευτών Βέρα Αθανασίου και Μάκη  Μπάστα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα στο dioptra.gr και σε όλα τα συνεργαζόμενα βιβλιοπωλεία.