Μονογονεϊκότητα και τραύμα

Πίσω από την εξάντληση της μονογονεϊκότητας κρύβονται συχνά παλιές πληγές. Πώς η σχέση με το παιδί μπορεί να γίνει χώρος θεραπείας και βαθιάς σύνδεσης.

Στο θεραπευτικό δωμάτιο, πολλοί μονογονείς φτάνουν εξουθενωμένοι, όχι επειδή δεν αντέχουν, αλλά επειδή αντέχουν μόνοι για πολύ καιρό.

Η μονογονεϊκότητα συχνά περιγράφεται με πρακτικούς όρους: ευθύνες, χρόνος, οικονομική πίεση. Όμως, σε ψυχικό επίπεδο, είναι μια εμπειρία πολύ πιο σύνθετη. Για πολλούς γονείς, το να μεγαλώνουν μόνοι ένα παιδί δεν φέρνει μόνο κούραση, φέρνει στην επιφάνεια και παλιές, αδιόρατες πληγές δικές τους. Ταυτόχρονα η εμπειρία αυτή, μπορεί να γίνει και ένας χώρος βαθιάς επανόρθωσης.

Είναι γεγονός πως ο γονέας που κρατά μόνος του την καθημερινότητα δεν διαχειρίζεται απλώς το  πρόγραμμα και τις καθημερινές υποχρεώσεις. Διαχειρίζεται την απουσία στήριξης, την ευθύνη να είναι «ο σταθερός» και την ανάγκη να παραμένει συναισθηματικά διαθέσιμος ενώ ο ίδιος μπορεί να νιώθει εξαντλημένος. Συχνά βρίσκεται σε μια διαρκή εγρήγορση: να προλάβει, να προστατεύσει, να αντέξει.

Όταν ενεργοποιούνται παλιές πληγές

Η μετάβαση στη μονογονεϊκότητα, ιδιαίτερα μετά από έναν δύσκολο χωρισμό, μια απώλεια ή μια σχέση υψηλής έντασης, μπορεί να αγγίξει παλιά βιώματα εγκατάλειψης, απόρριψης ή ανασφάλειας. Όχι πάντα συνειδητά, αλλά ασυνείδητα μπορεί να βιώνονται μέσα από το σώμα και την ένταση. Το νευρικό σύστημα του γονέα μπορεί να λειτουργεί σε συνεχή επαγρύπνηση, σαν να χρειάζεται να κρατά τα πάντα όρθια μόνο του.

Σε αυτή τη συνθήκη, πολλοί γονείς βιώνουν:

• συνεχή κόπωση
• εσωτερική ένταση
• ενοχή όταν χρειάζονται χρόνο για τον εαυτό τους
• τον φόβο ότι «δεν είναι αρκετοί»

Αυτά τα συναισθήματα δεν αποτελούν ένδειξη αποτυχίας. Συχνά είναι το αποτέλεσμα μακροχρόνιας προσαρμογής σε απαιτητικές συνθήκες και της προσπάθειας να αντέξει κανείς περισσότερα από όσα θα έπρεπε να αντέχει μόνος.

Η σχέση με το παιδί ως χώρος ρύθμισης

Τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται έναν γονέα που, ακόμη κι όταν κουράζεται, παραμένει διαθέσιμος και μπορεί να επιστρέφει στη σχέση. Μέσα από αυτή τη σχέση μαθαίνουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους και να νιώθουν ασφάλεια.

Στη μονογονεϊκότητα, ο γονέας καλείται να είναι και το ασφαλές καταφύγιο και αυτός που αντέχει την καθημερινότητα. Αυτή η διπλή θέση είναι απαιτητική. Κι όμως, όταν υπάρχει συναισθηματική παρουσία, όχι τελειότητα, το παιδί μπορεί να αναπτυχθεί με ασφάλεια.

Από την ενοχή στην επίγνωση

Πολλοί μονογονείς κουβαλούν ενοχή:

«Δεν είμαι αρκετός», «Το παιδί μου έχει πληγωθεί», «Πρέπει να τα κάνω όλα σωστά».

Η κατανόηση του προσωπικού τραύματος δεν έχει στόχο να κατηγορήσει τον γονέα.

Δημιουργεί χώρο για επίγνωση. Έναν χώρο όπου μπορεί να αναγνωρίσει τι του ανήκει, τι ενεργοποιείται και τι μπορεί να αλλάξει.

Όταν ένας γονέας αρχίζει να κατανοεί τη δική του ιστορία, δεν γίνεται πιο αδύναμος. Γίνεται πιο παρών. Και αυτό από μόνο του λειτουργεί προστατευτικά για το παιδί.

Μια διαφορετική ματιά στη μονογονεϊκότητα

Η μονογονεϊκότητα μπορεί να είναι απαιτητική, αλλά δεν είναι από μόνη της τραυματική για το παιδί. Αυτό που επηρεάζει περισσότερο είναι το επίπεδο στήριξης και η ψυχική κατάσταση του γονέα.

Όταν ο γονέας βρίσκει χώρο να στηριχθεί, μέσα από θεραπεία, κοινότητα ή μια

υποστηρικτική σχέση, δημιουργεί ένα διαφορετικό συναισθηματικό περιβάλλον για το παιδί. Ένα περιβάλλον όπου υπάρχει ανθρώπινη παρουσία, όχι τελειότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η μονογονεϊκότητα δεν είναι μόνο πρόκληση. Μπορεί να γίνει και ευκαιρία για μεγαλύτερη επίγνωση, για επανόρθωση και για μια βαθύτερη, πιο αυθεντική σύνδεση με το παιδί.

Βιβλιογραφία (APA)

• Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.
• Fonagy, P., Gergely, G., Jurist, E., & Target, M. (2002). Affect regulation, mentalization, and the development of the self. Other Press.
• Siegel, D. J. (2012). The developing mind (2nd ed.). Guilford Press.
• Slade, A. (2005). Parental reflective functioning: An introduction. Attachment & Human Development, 7(3), 269–281.
• Van der Kolk, B. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.
• Neff, K., & Germer, C. (2018). The mindful self-compassion workbook. Guilford Press.
• Mikulincer, M., & Shaver, P. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
• Cozolino, L. (2017). The neuroscience of psychotherapy (3rd ed.). Norton.