«Τίποτα δεν θα μπορούσε να με είχε προετοιμάσει πλήρως». Μια φράση που ακούγεται συχνά, αλλά σπάνια αναλύεται. Η μετάβαση στη μητρότητα δεν είναι απλώς μια αλλαγή ρόλου, είναι μια ολική μεταμόρφωση του εγκεφάλου, του σώματος και της ταυτότητας.
Ο όρος Matrescence έρχεται να δώσει φωνή στη σύγχυση, την ευφορία και την πολιτική διάσταση αυτής της περιόδου, αποδεικνύοντας ότι όταν γεννιέται ένα μωρό, γεννιέται ταυτόχρονα και μια μητέρα.
Άλλαξε εντελώς τη ζωή μου. Τίποτα δεν θα μπορούσε να με είχε προετοιμάσει πλήρως. Αυτού του είδους οι φράσεις ακούγονται συχνά από γυναίκες όταν γίνονται μητέρες.
Αυτές οι περιγραφές υποδηλώνουν την πολυπλοκότητα και το βάθος της εμπειρίας. Μπορεί να είναι χαρούμενη και στρεσογόνα, εξαντλητική και ευφορική, βαθιά και πεζή. Δεν μοιάζει με καμία άλλη μετάβαση στη ζωή και, όσο κι αν προσπαθούμε, είναι δύσκολο να αποτυπωθεί με λέξεις ή σύντομες φράσεις.
Αποδεικνύεται, ωστόσο, ότι υπάρχει μια λέξη για αυτή τη διαδικασία του να γίνεσαι μητέρα: matrescence.
Πρόκειται για μια απλή αλλά ισχυρή έννοια που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τη μητρότητα. Δείτε τι σημαίνει η matrescence και πώς η έννοια αυτή μπορεί να βοηθήσει τις μητέρες και όσους τις υποστηρίζουν να πλοηγηθούν και να κατανοήσουν αυτή την περίοδο της ζωής.
Από πού προήλθε ο όρος;
Ο όρος matrescence επινοήθηκε σε ένα δοκίμιο του 1973 από την ιατρική ανθρωπολόγο Dana Raphael για να περιγράψει τη μετάβαση στη μητρότητα. Η Raphael διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι πολιτισμοί είχαν τελετές μετάβασης που αναγνώριζαν «τον χρόνο της γέννησης-της-μητέρας». Ωστόσο, οι δυτικές χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Αυστραλία, έτειναν να μην έχουν.
Αυτές οι πρακτικές, οι οποίες ποικίλλουν ανάλογα με το πολιτισμικό πλαίσιο, έχουν κάτι κοινό: αναγνωρίζουν ότι, όπως και η εφηβεία (adolescence), το να γίνεσαι μητέρα είναι μια πολύπλοκη εμπειρία που φέρνει μια περίοδο μάθησης και μεταμόρφωσης.
Η Raphael επινόησε επίσης τον όρο «patrescence», ο οποίος, αν και δεν ήταν το επίκεντρο της μελέτης της, αναγνώριζε ότι οι πατέρες και οι άλλοι γονείς περνούν επίσης μια περίοδο μετάβασης.
Χρειάστηκαν δεκαετίες, αλλά η matrescence πέρασε στη δημόσια συνείδηση το 2017 μέσα από ένα άρθρο και μια ευρέως προβαλλόμενη ομιλία TED από την αναπαραγωγική ψυχίατρο Alexandra Sacks. Από τότε, βιβλία, podcast και δημοσιεύματα στα μέσα ενημέρωσης πληθαίνουν.
Τι αλλάζει κατά τη διάρκεια της matrescence;
Το μεγαλύτερο μέρος της δημόσιας συζήτησης για τη matrescence τείνει ακόμα να επικεντρώνεται στις προκλήσεις της μητρότητας, για παράδειγμα στην επιλόχειο κατάθλιψη και το άγχος.
Όμως, υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα πολλά είδη αλλαγών που βιώνονται κατά τη matrescence, όπως οι δραματικές αλλαγές στον εγκέφαλο ή το φαινόμενο του μικροχιμαιρισμού, όπου εμβρυϊκά κύτταρα από την εγκυμοσύνη μπορούν να παραμείνουν στο σώμα της μητέρας, και αντίστροφα. Η έρευνα για αυτά τα φαινόμενα έχει σημασία όχι μόνο επιστημονική, αλλά και φιλοσοφική.
Άλλες σωματικές αλλαγές περιλαμβάνουν ισχυρές ορμονικές μεταβολές στην εγκυμοσύνη, τον τοκετό και τη λοχεία. Υπάρχει επίσης έρευνα που εξετάζει πώς η απόκτηση παιδιών και ο θηλασμός μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Μεγάλο μέρος αυτής της έρευνας είναι αναδυόμενο, κάτι που δεν προκαλεί έκπληξη δεδομένου του ιστορικού και συνεχιζόμενου ιατρικού μισογυνισμού.
Κάτι περισσότερο από σωματικές αλλαγές
Οι μητέρες μπορούν επίσης να βιώσουν σημαντικές μετατοπίσεις στην ταυτότητά τους, συμπεριλαμβανομένων αλλαγών στις προσωπικές αξίες, νέων προτεραιοτήτων ή μιας αίσθησης απώλειας για άλλα μέρη του εαυτού τους.
Οι μητέρες έρχονται επίσης αντιμέτωπες με νέες κοινωνικές δυναμικές και ομάδες ομοτίμων. Οι νέες κοινωνικές ταυτότητες της «μητέρας» ή «μαμάς» (ή οι προσδιορισμοί «εργαζόμενη μαμά» ή «μαμά στο σπίτι») εισάγουν νέες προσδοκίες, πρότυπα και ιδανικά.
Οι δυναμικές των σχέσεων με τους συντρόφους, τους φίλους και την οικογένεια μπορούν να αλλάξουν σημαντικά. Οι μητέρες μπορούν επίσης να βιώσουν μια διευρυμένη νέα σχέση με το μωρό τους, αν και αυτή μπορεί να συναισθηματικοποιηθεί υπερβολικά ή να υποβαθμιστεί από τους άλλους.
Άλλες νέες συναισθηματικές εμπειρίες, που κυμαίνονται από την έντονη αγάπη και ευγνωμοσύνη έως την «ενοχή της μαμάς» και την «οργή της μαμάς», μπορούν επίσης να προκύψουν, οδηγώντας μερικές φορές σε μητρική αμφιθυμία. Νέες αισθητηριακές εμπειρίες, όπως ο θηλασμός και η σωματική επαφή, μπορούν να οδηγήσουν τις μητέρες να αισθάνονται υπερδιεγερμένες ή «κορεσμένες από την αφή», αλλά μπορούν επίσης να φέρουν χαρά.
Οι γυναίκες αναλαμβάνουν επίσης μια νέα πολιτική και οικονομική ταυτότητα όταν γίνονται μητέρες. Το 2026, οι μητέρες συχνά αναμένεται να παραμένουν ιδανικοί εργαζόμενοι στο αμειβόμενο εργατικό δυναμικό, πλοηγώντας μερικές φορές την επιστροφή στην εργασία ενώ φροντίζουν ένα βρέφος και επιτελούν το μεγαλύτερο μέρος της κρίσιμης απλήρωτης οικιακής εργασίας και φροντίδας.
Αυτή η ισορροπία μπορεί να οδηγήσει σε μητρική εξουθένωση και αρνητικές επιπτώσεις στην ευημερία των μητέρων. Όλα αυτά συμβάλλουν στην «ποινή της μητρότητας», την καλά τεκμηριωμένη, εδραιωμένη και επίμονη οικονομική αδικία που βιώνουν οι μητέρες. Η matrescence είναι ένας όρος που βοηθά στην αποτύπωση του εύρους αυτών των εμπειριών σε όλη τους την έκταση και πολυπλοκότητα.
Η καταπίεση της «μητρότητας»
Η matrescence δεν συμβαίνει σε κενό αέρος. Όπως έδειξε το αρχικό δοκίμιο της Raphael, διαμορφώνεται από πολλούς πολιτισμικούς, οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες. Δεν είναι η ίδια για κάθε μητέρα.
Στην ορόσημο φεμινιστική μελέτη της για τη μητρότητα το 1976, η Βορειοαμερικανίδα συγγραφέας και ποιήτρια Adrienne Rich έκανε τη χρήσιμη διάκριση μεταξύ της εμπειρίας της ανατροφής και αυτού που περιέγραψε ως πατριαρχικό θεσμό της μητρότητας.
Ήταν ο θεσμός της μητρότητας, υποστήριξε η Rich, που καταπίεζε τις μητέρες, όχι η ίδια η ανατροφή. Η άλλη πλευρά αυτού του επιχειρήματος ήταν ότι μια απελευθερωτική μητρότητα ήταν δυνατή υπό διαφορετικές συνθήκες. Όταν πρόκειται για τη matrescence, ο θεσμός της μητρότητας στις δυτικές κοινωνίες, όπως η Αυστραλία, τείνει να παραγκωνίζει την εμπειρία των μητέρων, και η μετάβαση στη μητρότητα βιώνεται ακόμα σε μεγάλο βαθμό σε απομόνωση και σιωπή.
Συχνά, η εστίαση στο μωρό επισκιάζει τη σχέση μητέρας-βρέφους ή τις ανάγκες της μητέρας, με πολλές νέες μητέρες να αισθάνονται χωρίς υποστήριξη ή αόρατες.
Οι νέες μητέρες αναμένεται επίσης συχνά να ανταποκρίνονται στο ιδανικό της «καλής μητέρας», όντας απόλυτα αυτοθυσιαζόμενες ή φυσικά ικανές στη μητρότητα. Τα κοινωνικά πρότυπα μπορεί να παραβλέπουν τη μεταβατική και μεταμορφωτική περίοδο της matrescence, με τις μητέρες να πιέζονται να «επανέλθουν» είτε επιστρέφοντας στο σώμα που είχαν πριν το μωρό, είτε επιστρέφοντας αμέσως στην εργασία με την ίδια ικανότητα όπως πριν από τη γέννηση.
Αυτές οι εμπειρίες επιδεινώνονται από μια σειρά παραγόντων, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής τάξης, της φυλής, της οικογενειακής κατάστασης, του σεξουαλικού προσανατολισμού και του σταδίου ζωής, μεταξύ άλλων.
Πώς βοηθά η matrescence;
Ενώ η έννοια της matrescence έχει γίνει δημοφιλής ανάμεσα σε κάποιες μητέρες και σε όσους εργάζονται για τη μητρική ευημερία, η ευρύτερη επίγνωση του όρου και των πολλών αλλαγών που βιώνουν οι νέες μητέρες είναι σημαντική.
Για τις μητέρες, η απλή γνώση της έννοιας μπορεί να βοηθήσει κανονικοποιώντας αυτό που μπορεί να βιώνουν. Μπορεί επίσης να βοηθήσει όσες είναι έγκυες ή σκέφτονται να κάνουν παιδί να προετοιμαστούν για τη μητρότητα.
Αλλά μπορεί επίσης να μας βοηθήσει να αναγνωρίσουμε ότι το να γίνεσαι μητέρα δεν είναι απλώς θέμα πατήματος ενός διακόπτη, αλλά μια μακρά και βαθιά διαδικασία αλλαγής που απαιτεί υποστηρικτικές συνθήκες.
Για τις μεμονωμένες μητέρες και οικογένειες, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι οι φίλοι και η οικογένεια προσφέρουν φαγητό ή βοήθεια στο σπίτι (αντί να επισκέπτονται μόνο για να κρατήσουν το νέο μωρό).
Συλλογικά, σημαίνει ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της αλλαγής των πολιτισμικών αντιλήψεων και καλύτερων κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών υγείας για την υποστήριξη των μητέρων και των οικογενειών. Αυτά θα πρέπει να αναγνωρίζουν ότι όταν γεννιέται ένα μωρό, γεννιέται επίσης μια μητέρα.
Απόδοση – Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811