Το να αποκτάς ένα παιδί με έναν άλλο άνθρωπο είναι, για πολλούς, η πιο βαθιά μορφή σύνδεσης. Δημιουργείτε μαζί κάτι συγκλονιστικό: έναν νέο άνθρωπο, που θα κουβαλά για πάντα και τους δυο σας.
Κι όμως, αυτή ακριβώς η συνδημιουργία μπορεί να φέρει στην επιφάνεια τις πιο έντονες διαφωνίες. Διαφωνίες στις οποίες κανείς δεν θέλει ή δεν μπορεί να κάνει πίσω. Μπορεί να φτάσετε να συγκρούεστε με πάθος, με ένταση, με λόγια που πονάνε, όχι επειδή δεν αγαπιέστε, αλλά επειδή αγαπάτε και οι δύο βαθιά το ίδιο πρόσωπο. Και θέλετε το καλύτερο για εκείνο. Απλώς δεν συμφωνείτε πάντα στο τι είναι αυτό το «καλύτερο».
Δεν πρόκειται πια για προσωπικές προτιμήσεις ή πρακτικές διευκολύνσεις της καθημερινότητας. Δεν διαφωνούμε για το αν θα παραγγείλουμε πίτσα ή σουβλάκια. Διαφωνούμε για το πώς θα μεγαλώσουμε έναν άνθρωπο. Για το αν το διάβασμα για το σχολείο είναι ευθύνη του γονιού ή του παιδιού. Για το αν είναι εντάξει να βλέπει τηλεόραση όταν τρώει ή αν πρέπει να κλείνουν οι οθόνες στο τραπέζι. Για το πότε μια αδιαθεσία χρειάζεται γιατρό. Για το αν είναι καλό να περάσει το παιδί ένα Σαββατοκύριακο στους παππούδες ή αν «χαλάει το πρόγραμμά του».
Για το αν θα ακυρώσουμε τη νυχτερινή μας έξοδο επειδή το παιδί κλαίει στην πόρτα. Για το πώς βάζουμε όρια και πώς μένουμε συνεπείς σε αυτά. Καθεμία από αυτές τις μικρές, καθημερινές αποφάσεις κουβαλά μέσα της μεγάλα ερωτήματα: τι είναι σωστό, τι είναι σημαντικό, τι είναι απαραίτητο για το παιδί μας. Πώς φανταζόμαστε το μέλλον του. Ποιοι είμαστε εμείς μέσα σε όλο αυτό.
Και κάπου εκεί γεννιέται ή ενισχύεται μια φαντασίωση: ότι για να προσφέρουμε στο παιδί ασφάλεια, πρέπει να έχουμε σε όλα μία κοινή γραμμή. Ότι μόνο αν λέμε τα ίδια, κάνουμε τα ίδια και σκεφτόμαστε τα ίδια, θα νιώθει το παιδί ότι περιβάλλεται από σταθερότητα. Όμως η ασφάλεια του παιδιού δεν προκύπτει από την απόλυτη συμφωνία μεταξύ των φροντιστών, αλλά από τη συναισθηματική συνέπεια που βιώνει μέσα στη σχέση του με τον καθένα ξεχωριστά. Από το να ξέρει τι να περιμένει από τον καθένα, όχι με την έννοια του ελέγχου, αλλά της προβλέψιμης φροντίδας και ανταπόκρισης. Να ξέρει ότι ο μπαμπάς του μπορεί να δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον θυμό, αλλά πάντα επιστρέφει και ζητά συγγνώμη. Ότι η μαμά του μπορεί να είναι πιο ανεκτική σε κάποιες συμπεριφορές, αλλά όταν λέει «αρκετά», το εννοεί. Από το να νιώθει ότι, όποιον και να πλησιάσει, θα τον βρει συναισθηματικά διαθέσιμο γιατί, ανεξάρτητα από τις διαφορές, κανένας δεν αποσύρεται από τη σχέση.
Σύμφωνα με τη θεωρία του συναισθηματικού δεσμού (attachment theory), αυτό που προσφέρει στο παιδί την αίσθηση ασφάλειας δεν είναι η ομοιομορφία ανάμεσα στους φροντιστές του, αλλά η ύπαρξη τουλάχιστον ενός σταθερά διαθέσιμου ενήλικα που ανταποκρίνεται με ευαισθησία και συνέπεια στα σήματά του. Ενός ανθρώπου που μπορεί να αντέχει το συναίσθημά του, να ρυθμίζει τον εαυτό του και να λειτουργεί ως «ασφαλές λιμάνι».
Η ανάγκη για απόλυτη ευθυγράμμιση συχνά ανήκει στους ενήλικες, όχι στο παιδί. Είναι η δική μας αγωνία για έλεγχο. Ο δικός μας φόβος μήπως παρεξηγηθούμε, μήπως μπερδευτεί το παιδί, μήπως «το εκμεταλλευτεί». Είναι η δική μας ανασφάλεια απέναντι στη διαφωνία, καθώς αρκετοί από εμάς μεγαλώσαμε με την πεποίθηση ότι «αν δεν συμφωνούμε, δεν έχουμε ενότητα», κι έτσι προσπαθούμε να εξαφανίσουμε τις διαφορές αντί να τις διαχειριστούμε.
Μα το παιδί δεν καταρρέει επειδή ο ένας γονιός λέει «όχι» και ο άλλος «ίσως». Δεν μπερδεύεται όταν ο ένας φροντιστής προσφέρει περισσότερη φυσική επαφή και ο άλλος περισσότερη καθοδήγηση. Ένα παιδί μπορεί να λαμβάνει από έναν φροντιστή τρυφερότητα και κατανόηση και από άλλον καθοδήγηση και πρακτική υποστήριξη, κι αυτό δεν το αποσυντονίζει, αλλά το προετοιμάζει να σχετίζεται με τον κόσμο έξω από την οικογένεια: έναν κόσμο γεμάτο διαφορετικούς ανθρώπους, που δεν σκέφτονται, νιώθουν ή δρουν με τον ίδιο τρόπο.
Το παιδί δεν χρειάζεται πανομοιότυπους φροντιστές που λένε ακριβώς τα ίδια. Χρειάζεται αυθεντικότητα. Χρειάζεται πραγματικές σχέσεις με διαφορετικούς ανθρώπους. Και μπορούμε να εμπιστευτούμε πως όταν ξέρει ότι ο καθένας από εμάς είναι σταθερός στον ρόλο του και διαθέσιμος στη σχέση, προσαρμόζεται με εξαιρετική ευφυΐα και ευαισθησία στα πρότυπα φροντίδας των ανθρώπων της ζωής του.
Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο Τα λάθη που θα κάνεις της Φωτεινής Καραγρηγόρη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα στο dioptra.gr και σε όλα τα συνεργαζόμενα βιβλιοπωλεία.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811