Πώς μπορούμε επομένως ως γονείς να αναπτύξουμε τον ασφαλή δεσμό με το/τα παιδί μας/παιδιά μας;
Πολλοί γονείς αναρωτιόμαστε ποια ανάγκη του παιδιού μας χρειάζεται να βάλουμε προτεραιότητα. Ο γνωστικός τομέας (οι γνώσεις) είναι πιο σημαντικός; Τα παιχνίδια και το messy play; Η ψυχολογική και συναισθηματική ισορροπία του παιδιού μέσω για παράδειγμα του skin to skin στη βρεφική ηλικία;
Μετά από ενδελεχή αναζήτηση ως επαγγελματίας κοινωνική λειτουργός αλλά και ως μαμά, κατέληξα στο τρίπτυχο γνωστική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Η συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, παλαιότερα δεν ήταν μεγάλης σημασίας.
Σήμερα όμως, γνωρίζοντας ότι η συναισθηματική νοημοσύνη του καθένα μας είναι αυτή που καθορίζει το πόσο ευτυχισμένοι θα είμαστε στη ζωή μας, χρειάζεται να μπει ως πρωταρχικός στόχος στο μεγάλωμα ενός παιδιού.
Η συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού ξεκινά από την δημιουργία ή όχι του ασφαλή δεσμού με τους γονείς του. Όταν υπάρχει ο ασφαλής δεσμός, το παιδί αποδίδει αξία στις συναισθηματικές σχέσεις με τους γονείς του.
Επηρεάζεται από ένα σύντομο αποχωρισμό από τους γονείς του και έχει ανάγκη από παρηγοριά εάν αρρωστήσει ή χτυπήσει. Το παιδί αυτό έχει την ικανότητα να εκφράζει τα δικά του συναισθήματα και να κατανοεί των άλλων. Σε περιπτώσεις διενέξεων μπορεί να περιγράψει και τις διενέξεις και τις λύσεις (Ντούμα, 2018).
Σε μία βιβλιογραφική ανασκόπηση που έκαναν οι Rohmah L., PurwantaE. και Sugito (2023) για το πόσο σημαντική είναι η δημιουργία του ασφαλή δεσμού στην ανάπτυξη των παιδιών, ανέδειξαν το εξής: όταν υπάρχει ασφαλής δεσμός, υπάρχει εμπιστοσύνη και το παιδί αναπτύσσεται κοινωνικο-συναισθηματικά (συναισθηματική ρύθμιση, κοινωνικοποίηση και ανεξαρτησία).
Αντίθετα, ο ανασφαλής δεσμός που προκύπτει από δυσάρεστες εμπειρίες των παιδιών από τους ενήλικες, οδηγεί τα παιδιά στο να νοιώθουν ανασφάλεια και ανικανότητα. Αυτό επηρεάζει τις μελλοντικές τους συνδιαλλαγές και σχέσεις με τους ανθρώπους.
Ο ορισμός του δεσμού είναι η βαθιά συναισθηματική σχέση φροντίδας που δημιουργείται ανάμεσα σε ένα άτομο και άλλους ανθρώπους. Αυτός ο δεσμός ενώνει το άτομο με τους άλλους ανθρώπους μέσα στο χρόνο ανεξάρτητα από τον τόπο και την χρονική στιγμή που βρίσκονται.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υποστηρίζει ότι το 55% των παιδιών έχουν ασφαλή δεσμό ενώ το υπόλοιπο ποσοστό ανήκει στις τρεις κατηγορίες του ανασφαλή δεσμού (αποφευκτικός τύπος, τύπος υπερεμπλοκής και τύπος αποδιοργάνωσης).
Η δημιουργία ενός ανασφαλή δεσμού, δημιουργεί πολλά προβλήματα στο μέλλον, όπως προβλήματα ύπνου, κακές σχέσεις με τους συνομηλίκους όταν το παιδί φτάσει τα 4 χρόνια και αργότερα κατάθλιψη, επιθετική συμπεριφορά και αυτοκτονικό ιδεασμό. Επομένως, ο δεσμός που αναπτύσσεται στην βρεφική και παιδική ηλικία, επηρεάζει και έχει σχέση με τα προβλήματα στην ενήλικη ζωή ενός ατόμου (Ντούμα, 2018).
Δυστυχώς, οι κοινωνικοσυναισθηματικές ανάγκες των παιδιών πολλές φορές δεν μπαίνουν προτεραιότητα στην βρεφική ηλικία λόγω της άγνοιας που υπάρχει και αργότερα λόγω των γνωστικών στόχων που βάζουν το σχολείο και οι γονείς.
Ο John Bowlby (1958) ήταν ο πρώτος που μίλησε για τον δεσμό και ιδιαίτερα τον συναισθηματικό δεσμό που αναπτύσσουν τα βρέφη με τον πρωταρχικό φροντιστή μέσω των πράξεων καθημερινής ρουτίνας.
Σύμφωνα με τους Procaccia R., Veronese G. & Castoglioni M. (2014), η θεωρία του δεσμού, σχετίζεται με την μετέπειτα αντίληψη του παιδιού: την αντίληψη για τον εαυτό του και την αντίληψη για τον κόσμο.
Όταν ένα παιδί έχει ασφαλή δεσμό, εμπιστεύεται τους άλλους και αντιλαμβάνεται την εγγύτητα με τους άλλους ανθρώπους ως ανακουφιστική. Επίσης, τα παιδιά με ασφαλή δεσμό, αναπτύσσουν αποτελεσματικές στρατηγικές ανακούφισης του στρες.
Πώς μπορούμε επομένως ως γονείς να αναπτύξουμε τον ασφαλή δεσμό με το/τα παιδί μας/παιδιά μας; Στην πράξη, στη βρεφική ηλικία αυτό που χρειάζεται να κάνετε εκτός από το να καλύπτετε όλες τις βασικές ανάγκες ενός βρέφους (γάλα, καθαριότητα, ύπνος) είναι να ανταποκρίνεστε στο κλάμα του.
Κάθε φορά που ένα βρέφος κλαίει ο εγκέφαλός του βρίσκεται σε κατάσταση στρες. Εκείνη τη στιγμή αυτό που θέλει το παιδί μας, είναι η αγκαλιά μας ώστε να ανακουφιστεί. Χρειάζεται δηλαδή να ανταποκρινόμαστε στο κλάμα του παιδιού όσο κουρασμένοι και να είμαστε, ότι ώρα και να είναι.
Κάτι άλλο που βοηθάει ιδιαίτερα είναι και το skin to skin δηλαδή η αγκαλιά του παιδιού με εμάς δέρμα με δέρμα.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τις οδηγίες που έχουν βγει και πολλοί θα έχετε διαβάσει για την εκπαίδευση ύπνου. Η εκπαίδευση ύπνου ή αλλιώς “Cry it out” που δημοσίευσε ο παιδίατρος Dr. Richard Ferber σε βιβλίο του, έχει ως μία από τις οδηγίες της να αφήνουμε το παιδί να κλαίει χωρίς να ανταποκρινόμαστε.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνεται το στρες του παιδιού και στο τέλος να αποκοιμιέται κουρασμένο από το κλάμα αβοήθητο. Αυτή η εκπαίδευση ύπνου, την οποία έχει απορρίψει επίσημα πρόσφατα η Δανία, δεν καλλιεργεί τον ασφαλή δεσμό. Αντίθετα, καλλιεργεί τον ανασφαλή δεσμό.
Σε μεγαλύτερες ηλικίες, τα παιδιά χρειάζεται να νοιώθουν και να γνωρίζουν ότι είστε «εκεί». Δηλαδή ότι σε κάθε δυσκολία που έχουν στο δρόμο τους, έχουν ένα μαξιλάρι, που είναι η αγκαλιά σας, να τρέξουν και να ανακουφιστούν.
Είναι σημαντικό να συνδεόμαστε με τα παιδιά μας πριν ξεκινήσουμε κάθε κουβέντα. Να μπαίνουμε στην θέση τους και να μην βιαστούμε να τα χαρακτηρίσουμε χειριστικά. Είναι καλό να γνωρίζετε ότι ένα παιδί μπορεί να χρησιμοποιήσει χειρισμό σε μία κατάσταση μετά την ηλικία των 5 ετών.
Μέχρι τα 3 έτη το μόνο που χρειάζεται είναι οι γονείς του και ένα ήρεμο και ασφαλές περιβάλλον γεμάτο με ερεθίσματα και αγάπη χωρίς όρους που θα το βοηθήσουν στην ανάπτυξή του. Δοκιμάστε με το παιδί σας, βόλτες στη φύση, μουσική, χορό, βρεφική κολύμβηση ή/και υδροθεραπεία και πολυαισθητηριακά παιχνίδια.
Σε κάθε περίπτωση οι γονείς κουραζόμαστε, γι’ αυτό είναι καλό οι ευθύνες να κατανέμονται ή αλλιώς να υπάρχει μία εξωτερική βοήθεια. Εάν είστε μόνοι σας και έχετε ένα μωρό που κλαίει πολύ έντονα, δοκιμάστε να αλλάξετε θέσεις στο μωρό (μπορεί π.χ. να θέλει να βλέπει προς τα έξω αντί να είναι αγκαλιά ή να θέλει στο πλάι), δοκιμάστε να μιλήσετε στο μωρό σας, να παίξετε μαζί του (ακουμπήστε το δεξί χέρι στο αριστερό πόδι χαμογελώντας, παίξτε μαζί του στο γυμναστήριο), να του δώσετε φιλάκια, να του δώσετε να κρατήσει κάτι, να το βάλετε μπρούμητα (tummy time) με μία εικόνα για να βλέπει ή ένα αντικείμενο για να πιάσει.
Μην τα παρατήσετε όσο κουρασμένοι και να είστε. Πάρτε βαθιές ανάσες και ηρεμήστε πρώτα εσείς. Είναι πολύ σημαντικό να ρυθμίσετε την αναπνοή σας. Εάν βρίσκεστε σε ψυχολογική ένταση ή άγχος, το μωρό το αντιλαμβάνεται και γι’ αυτό το λόγο δεν μπορεί να ηρεμήσει και το ίδιο.
Η γονεϊκότητα είναι δύσκολη αλλά είμαστε εδώ για να μεγαλώσουμε μία υγιή γενιά ψυχικά και σωματικά και να δημιουργήσουμε έναν καλύτερο κόσμο μέσα στον οποίο τα παιδιά μας δεν θα φοβίζουν και δεν θα φοβούνται.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Procaccia R., Veronese G. & Castiglioni M. (2014). The impact of attachment style on the family drawings of school-aged children. The Open Psychology journal, (7), 9-17
- Rohmah L, Purwanta E., Sugito (2023). M.Salimi et al (eds). Proceddings of the 6th International Conference on Learning Innovation and Quality Education (ICLIQE 2022), Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 767
- Ντούμα Μ. (2018). Παρουσίαση και περιγραφή της συνέντευξης παιδιών για το δεσμό (Child Attachment Interview, CAI). Ψυχολογία, 23(2), 202-219
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811