Γονική εξουθένωση και μοίρασμα ευθυνών

Πρόσφατα είχα μία συζήτηση με την μαμά μου για τον διαμοιρασμό των ευθυνών στο ζευγάρι. Μου ανέφερε ότι η γιαγιά μου ζητούσε επίμονα από τον παππού μου όχι απλώς βοήθεια πρακτικά αλλά να σκέφτεται εκείνος αυτή τη βοήθεια. Αλλιώς δεν την δεχόταν! Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσουμε για το μοίρασμα ευθυνών και την γονική εξουθένωση.

Πόσοι και πόσοι γονείς, δεν έχουμε πει «κουράστηκα με την γονεϊκότητα» ή «χρειάζομαι ένα διάλειμμα από την γονεϊκότητα» ή «δεν αντέχω άλλο». Όλοι οι γονείς, έχουν νοιώσει πως είναι να είσαι συναισθηματικά κατάκοπος και σωματικά εξουθενωμένος. Όλοι οι γονείς χρειάζονται ένα διάλειμμα ξεκούρασης μία φορά στο τόσο. Αυτό δεν μας κάνει κακούς γονείς. Είναι μία πραγματικότητα που συμβαίνει σε όλους τους γονείς που πραγματικά ασχολούνται με τα παιδιά τους και δεν τα παραμελούν. Είναι μία πραγματικότητα που συμβαίνει όταν αγαπάμε την γονεϊκότητα τόσο πολύ που το στρες αυξάνεται κατακόρυφα. Η αναγνώριση αυτής της δύσκολης πλευράς της γονεϊκότητας είναι το πρώτο βήμα.

Γιατί είναι σημαντικό να κάνουμε αυτό το πρώτο βήμα της αναγνώρισης;

Πρόσφατες έρευνες όπως αυτές των Mikolajczak M. et al (2019) και των Ren et al (2024), δείχνουν ότι εάν δεν προλάβουμε την εξέλιξη της γονικής εξουθένωσης έγκαιρα, θα οδηγηθούμε χωρίς να το θέλουμε σε συμπεριφορές όπως η παραμέληση ή κακοποίηση των παιδιών μας και οι τάσεις φυγής.

Η σωματική και ψυχολογική κούραση των γονιών είναι δεδομένη αφού οι γονείς είναι δύσκολο να κοιμηθούν χωρίς να ανησυχούν για τα παιδιά τους ανεξάρτητα από την ηλικία των παιδιών. Το μυαλό των γονιών είναι ενεργό ακόμη κι όταν το σώμα τους ξεκουράζεται κατά την διάρκεια του ύπνου. Αυτό συμβαίνει διότι πλέον δεν έχουμε την ευθύνη μόνο του εαυτού μας αλλά και του παιδιού/των παιδιών μας.

Γονική Εξουθένωση

Η γονική εξουθένωση δεν υπάρχει ακόμη επίσημα στην ελληνική βιβλιογραφία. Ο όρος δημιουργήθηκε στις Η.Π.Α. το 1983 από τους Procaccini και Kiefaver (1983) και ξεκίνησε να χρησιμοποιείται στην Ευρώπη το 2014 (Holstein). Αυτό που έχει κυρίως διερευνηθεί και στην ελληνική βιβλιογραφία είναι η γονική εξουθένωση των γονιών με άρρωστα παιδιά (Hubert S. & Aujoulat I., 2018). Ο όρος είναι τόσο πρόσφατος, που έρευνα του 2017 (Roskam, Raes, Mikolajczak), εξετάζει κατά πόσον ο όρος αυτός θα μπορούσε να υπάρχει!

Η συνεχής και διαρκής προσπάθεια των γονιών να είναι καλοί γονείς τους οδηγεί στην ψυχική εξουθένωση. Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;

Αίτια γονικής εξουθένωσης

1. Το να θέλουμε να τα κάνουμε όλα τέλεια,
2. Το να πιέζουμε συνεχώς τον εαυτό μας,
3. Το να προσπαθούμε να διαμορφώσουμε το μέλλον των παιδιών μας,

μας εξουθενώνει ψυχολογικά (Hubert S. & Aujoulat I., 2018). Αυτό μπορεί να οδηγήσει στο να μην είμαστε ήρεμοι γονείς.

Πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε την ψυχική εξουθένωση;

Μπορούμε να την αναγνωρίσουμε όταν:

• είμαστε συναισθηματικά και σωματικά εξαντλημένοι,
• αποσυνδεδεμένοι από τον εαυτό μας και τα παιδιά μας και
• κυνικοί όσον αφορά τον ρόλο του γονιού (Hubert S. & Aujoulat I., 2018).

Σε αυτή την κατάσταση είναι συχνά δύσκολο να αναπτύξουμε ασφαλή δεσμό με το παιδί μας/τα παιδιά μας. Χρειάζεται λοιπόν, να μάθουμε να μοιραζόμαστε τα βάρη μας και να ζητάμε βοήθεια όταν την χρειαζόμαστε (Ockwell-Smith, S., 2023).

Η συναισθηματική εξουθένωση είναι η σκοτεινή πλευρά της ανιδιοτέλειας, της αυτοθυσίας και της αφοσίωσης στα παιδιά μας ιδιαίτερα για τους γονείς που ακολουθούν πρακτικές προς στα παιδιά τους χωρίς βία και με περισσότερο σεβασμό.

Η εξουθένωση ορίζεται ως η κατάσταση που προκύπτει, όταν οι απαιτήσεις υπερβαίνουν την ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίζει το στρες που τις συνοδεύει. Ενώ όταν οι απαιτήσεις ενός ρόλου έρχονται σε ισορροπία με τις ικανότητες του ατόμου, τότε λέμε ότι βρισκόμαστε σε κατάσταση ροής.

Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτό

Μοίρασμα ευθυνών

Σε κάθε οικογένεια ο διαμοιρασμός των ευθυνών είναι διαφορετικός.

Έχει βρεθεί ότι ακόμα και στις οικογένειες που η μητέρα δουλεύει και ο πατέρας μένει στο σπίτι, όταν η μητέρα επιστρέφει αναλαμβάνει πλήρως τις ευθύνες που έχει ως γονιός ενώ στην αντίστροφη περίπτωση (που ο πατέρας δουλεύει και η μητέρα μένει στο σπίτι) αυτό δεν συμβαίνει! Δηλαδή ο πατέρας γυρνώντας στο σπίτι από τη δουλειά του, δεν αναλαμβάνει τις γονικές του ευθύνες και αυτές συνεχίζουν να παραμένουν εξολοκλήρου στην μητέρα (Helgeson S.V., 2025).

Τεχνικές ανακούφισης από το στρες

• Αυτοφροντίδα
• Χαλάρωση με αναπνοές
• Ενσυνειδητότητα
• Διατήρηση ημερολογίου ευγνωμοσύνης
• Η τεχνική WOOP

Οι παραπάνω τεχνικές θα λειτουργήσουν καταπραϋντικά αλλά δεν θα αλλάξουν οριστικά την κατάσταση διότι δεν στοχεύουν στην ρίζα του προβλήματος. Χρειάζεται να μελετήσουμε τους στρεσσογόνους παράγοντες που αν το σκεφτείτε θα εκπλαγείτε με το ότι δεν είναι τα παιδιά μας!

Τα παιδιά μας δεν μας προκαλούν στρες! Στρες μπορεί να μας προκαλεί η δουλειά και ο απαιτητικός διευθυντής, το ότι δεν μας δίνουν τις απαραίτητες γονικές άδειες, ο τοξικός συνάδελφος στη δουλειά, οι μη υποστηρικτικοί συγγενείς, οι τοξικοί συγγενείς με απαιτήσεις, ο/η μη υποστηρικτικός σύντροφος.

Η ρίζα του προβλήματος είναι οι απαιτήσεις/ευθύνες τις οποίες φέρουμε χωρίς να ταιριάζουν με τις ικανότητες/δυνατότητές μας. Χρειάζεται λοιπόν, να αφήσουμε ή να αλλάξουμε κάποιες από αυτές τις ευθύνες.

Για παράδειγμα εάν υπάρχει τοξικό περιβάλλον στην εργασία μας, χρειάζεται να το αναφέρουμε. Χρειάζεται να συζητήσουμε το πρόβλημα με τον διευθυντή ή/και τους συναδέλφους μας και να αλλάξουμε εργασία εάν κρίνουμε ότι δεν εισακουγόμαστε. Χρειάζεται να απομακρύνουμε τοξικούς συγγενείς οι οποίοι έχουν ως σκοπό να δημιουργήσουν πρόβλημα στην οικογένειά μας και δεν στέκονται υποστηρικτικά προς εμάς.

Χρειάζεται να διεκδικήσουμε από τον/την σύντροφό μας τον απαραίτητο χρόνο που χρειαζόμαστε και την απαραίτητη βοήθεια ώστε ο γονικός φόρτος να μοιράζεται, όχι ισόποσα αλλά ανάλογα με τις δυνατότητες και τις ικανότητες του καθενός.

Εάν ο ένας γονιός είναι ικανός και ευχαριστημένος να αναλάβει το 80% των ευθυνών δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Πρόβλημα υπάρχει όταν αναλαμβάνοντας αυτό το 80% καταλήγει κουρασμένος και εξουθενωμένος ψυχικά (Ockwell-Smith, S., 2023).

Αναρωτηθείτε

Έχετε χρόνο για να χαλαρώσετε απλώς με τα παιδιά σας; Να χαρείτε το χρόνο μαζί τους κάνοντας απλώς τίποτα, συζητώντας ή παίζοντας μαζί τους;

Η κατανομή των ευθυνών ανάμεσα στους δύο γονείς είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο που δυσκολεύει πολλές οικογένειες. Στις περισσότερες οικογένειες, είναι η γυναίκα εκείνη η οποία αναλαμβάνει τις περισσότερες υποχρεώσεις στο σπίτι, όχι μόνο πρακτικά (φροντίζοντας τα παιδιά και κάνοντας δουλειές) αλλά και νοητικά (υπενθυμίζοντας υποχρεώσεις στους συντρόφους τους). Έτσι δημιουργείται η εξουθένωση.

Η λύση λοιπόν στην γονική/ψυχική εξουθένωση μέσα στην οικογένεια είναι να μοιράζονται οι σκέψεις-ευθύνες και όχι να σκέφτεται τα πάντα μόνο ο ένας και ο άλλος στην καλύτερη περίπτωση να πραγματοποιεί.

Αυτό το άρθρο γιαγιά Φανή είναι αφιερωμένο σε σένα!

*Να σημειώσουμε ότι η γονική εξουθένωση συμβαίνει στο 2-12% των γονιών.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Hubert S. and Aujoulat I. (2018). Parental Burnout: When Exhausted Mothers Open Up. Front. Psychol. 9:1021
• Mikolajczak M., Gross J.J., Roskam I. (2019). Parental Burnout: What is it and why does it matter? Clinical Psychological Science. 7:6
• Οckwell-Smith S. (2022). Ήρεμοι γονείς. Αθήνα: Εκδόσεις Μίνωας
• Ren X., Cai Y., Wang J. and Chen O. (2024). A systematic review of parental burnout and related factors among parents. BMC Public Health. 24:376
• Roskam I. and Mikolajczak (2020). Gender differences in the nature, antecedents and consequences of parental burnout. Sex Roles. 83, 485-498
• Roskam I., Raes M-E and Mikolajczak M. (2017). Exhausted Parents: Development and Preliminary Validation of the Parental Burnout Inventory. Front. Psychol. 8:163