Λέγε με ενήλικα

Λέγε με ενήλικα. Μια έκφραση που δεν αποσκοπεί απλώς στο να τονίσει πόσο σημαντικό είναι να μην παιδοποιούμε τους εφήβους. Πρόκειται, κυρίως, για μια πρόσκληση να αναλάβουμε τον ρόλο μας ως αξιόπιστοι και με κύρος ενήλικες που θα αποτελούμε σημείο αναφοράς.

Η σχέση είναι τα πάντα. Η σχέση είναι η μόνη εμπειρία που μπορεί να σε κάνει να αλλάξεις γνώμη, αν σκέφτεσαι να αυτοκτονήσεις ή αν έχεις αποφασίσει να κάνεις απεργία πείνας μέχρι τέλους ή να εγκαταλείψεις το σχολείο και την κοινωνία. Η σχέση είναι ό,τι χρειάζεται ένα μικρό παιδί, ένας γιος, ένας μαθητής – και αυτό που ένας ενήλικος θα έπρεπε να προσφέρει καθημερινά στους νέους, στις μέρες μας περισσότερο από ποτέ.

Γι’ αυτό θα έπρεπε να επικεντρωθούμε στη σχέση. Μιλάω, προφανώς, για μια αυθεντική σχέση, που θα βασίζεται στην ικανότητά μας να ενδιαφερόμαστε για το ποιος είναι ο άλλος, ξεκινώντας από τον τρόπο ύπαρξής του, από τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύει όσα του συμβαίνουν.

Ζούμε σε μια κοινωνία όπου σχεδόν κανείς δεν ενδιαφέρεται για τον άλλο, για τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του, τα προσωπικά του βιώματα και τις αντιλήψεις του, όπου κανείς δεν αφουγκράζεται ειλικρινά τον άλλο, ξεκινώντας από την ερώτηση που όλοι θα έπρεπε να κάνουμε και κανείς δεν κάνει: «Ποιος είσαι;»

Ζούμε, αντίθετα, σε μια κοινωνία όπου επιβλέπουμε το μυαλό του άλλου, του ζητάμε να είναι ο εαυτός του με τον δικό μας τρόπο και τον αναγκάζουμε να εκφράσει αυτό που βολεύει εμάς περισσότερο, ώστε να νιώσουμε εμείς επαρκείς και σταθεροί στον συναισθηματικό και επαγγελματικό μας ρόλο, δηλώνοντας μάλιστα ότι το κάνουμε για χάρη του και για το δικό του καλό.

Σε αυτή την κατακερματισμένη κοινωνία, που κυριαρχείται και διαποτίζεται από μια πρωτοφανή ευαλωτότητα των ενηλίκων, θα έπρεπε να επενδύσουμε τα πάντα στη σχέση. Μόνο η σχέση μπορεί να μας προσφέρει ένα στήριγμα και να φωτίσει την προοπτική ενός πιθανού μέλλοντος για τους εφήβους και τους νέους ενήλικες. Για αγόρια και κορίτσια που βιώνουν όλο και πιο έντονες και διάχυτες καταστάσεις άγχους. Για νέους γεμάτους θλίψη και αγωνία, που τους ωθούν είτε να μένουν σιωπηλοί στο σπίτι είτε να ουρλιάζουν από πόνο, αν όχι να χάνονται οριστικά.

Θα πουν ότι δεν υπήρχε κίνητρο. Όμως το κίνητρο υπάρχει πάντα: μια εύθραυστη οργή που μετατρέπεται σε καταστροφική βία. Το κίνητρο είναι η βαθιά μοναξιά που βιώνει κάποιος ανάμεσα στους άλλους, η απελπισία τού να μη σε βλέπουν, να μη σε σκέφτονται και να μη σε αγαπούν πραγματικά γι’ αυτό που είσαι. Το κίνητρο είναι η έλλειψη αυθεντικής σχέσης.

Συχνά, αντίθετα, προβάλλεται η υπόθεση ότι τα παιδιά και οι νέοι σήμερα ακούγονται και αγαπιούνται σε υπερβολικό βαθμό από εμάς τους γονείς, ότι έχουν υπερβολικά πολλά, ότι δεν τους έχουμε πει αρκετά «όχι» και ότι τους λείπουν τα όρια και η αυστηρότητα των ενηλίκων. Δυστυχώς, εξακολουθεί να κυριαρχεί το ενοχικό παραμυθάκι για την υπερπροστατευτική γονεϊκότητα.

Μια αντίληψη που, κατά την άποψή μου, δεν αγγίζει το βαθύτερο νόημα των στάσεων και των συμπεριφορών των σύγχρονων εφήβων, οι οποίοι, αντίθετα, αναζητούν σημαντικούς, αυθεντικούς και υπεύθυνους ενήλικες. Ψάχνουν απεγνωσμένα ενήλικες ικανούς να προσφέρουν σχέση, να μπουν σε σχέση και να παραμείνουν σε σχέση. Ψάχνουν απεγνωσμένα κάποιον στον οποίο να μπορούν να απευθυνθούν σε περίπτωση ανάγκης, έντονων συναισθημάτων και αναπτυξιακών αναγκών· κάποιον που, αντί να πράττει και να στερεί, να ξέρει να είναι παρών.

Λέγε με ενήλικα.

Μια έκφραση που δεν αποσκοπεί απλώς στο να τονίσει πόσο σημαντικό είναι να μην παιδοποιούμε τους εφήβους. Πρόκειται, κυρίως, για μια πρόσκληση να αναλάβουμε τον ρόλο μας ως αξιόπιστοι και με κύρος ενήλικες που θα αποτελούμε σημείο αναφοράς.

Η αυθεντικότητα που βλέπουμε στην αναζήτηση του εφήβου για ένα βλέμμα που του γυρίζει πίσω ο ενήλικας, η ανάγκη να νιώθει ότι τον βλέπουν και τον σκέφτονται οι ενήλικες αναφοράς του ως αναντικατάστατη αναπτυξιακή διαδικασία, απαιτούν από τον καθένα μας να ασκήσει τον συναισθηματικό και επαγγελματικό του ρόλο με αυθεντικότητα.

Διαφορετικά, δεν έχουμε καμία αξία ή, ακόμα χειρότερα, αποτελούμε πρόβλημα και όχι πηγή δύναμης και έτσι μας απορρίπτουν αμέσως. Απογοητευτικοί ενήλικες. Κατά συνέπεια, ακατάλληλοι για τη στήριξη της ανάπτυξης και της συγκρότησης του Εαυτού στον σημερινό και τον μελλοντικό κόσμο.

Τίποτα δεν είναι πιο τρομακτικό: να νιώθεις μόνος ανάμεσα σε ενήλικες που στερούν, περιορίζουν, ελέγχουν, σκέφτονται πρωτίστως τον εαυτό τους και ισχυρίζονται ότι τα κάνουν όλα αυτά για το καλό σου.

Σήμερα, το να αυτοαποκαλείσαι ενήλικας σημαίνει να λαμβάνεις υπόψη τόσο τη συναισθηματική, ψυχική και σχεσιακή λειτουργία του παιδιού σου ή του μαθητή σου, όσο και την πολύπλοκη, διαρκώς μεταβαλλόμενη κοινωνία στην οποία είναι αναγκασμένοι να μεγαλώσουν και στην οποία θα πρέπει να βρουν τη θέση τους· θέση χωρίς την οποία δεν υπάρχει ελπίδα.

Εκείνη την ελπίδα που μπορεί να προσφέρει η σχέση.

Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο Λέγε με ενήλικα του Matteo Lancini που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στο kelefthos.gr.