Σκιά στην παιδική ηλικία: πώς η βία αλλάζει τον εγκέφαλο πριν την ηλικία των 5 ετών

Η βία είναι, για πολλά παιδιά, μέρος της καθημερινότητας και οι συνέπειες εμφανίζονται πολύ νωρίς. Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι η έκθεση σε βία, ειδικά η πολλαπλή, διαταράσσει την ψυχική υγεία και τη γνωστική ανάπτυξη πριν καν την είσοδο στο σχολείο, απαιτώντας άμεση παρέμβαση σε παγκόσμιο επίπεδο.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), σχεδόν ένας στους επτά ανθρώπους παγκοσμίως έζησε με κάποια ψυχική ασθένεια το 2021, με τις αγχώδεις διαταραχές και την κατάθλιψη να είναι οι πιο συχνές. Η έκθεση σε βία – είτε πρόκειται για άμεση βλάβη στο σπίτι, είτε για την παρακολούθηση βίας μεταξύ των γονέων ή στην κοινότητα – αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους παράγοντες κινδύνου.

Η έρευνα δείχνει ότι η σχέση μεταξύ της έκθεσης στη βία και της κακής ψυχικής υγείας γίνεται ορατή πριν ακόμα το παιδί φτάσει στην ηλικία του σχολείου. Η πρώιμη παιδική ηλικία (γέννηση έως 8 ετών) είναι μια κρίσιμη περίοδος για τη συναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη, και οι δυσκολίες που ξεκινούν τότε μπορούν να διαμορφώσουν τις σχέσεις και τη μάθηση ενός ατόμου μέχρι την ενηλικίωση.

Εμείς, ως ερευνητές στη νευροεπιστήμη και την παιδική ψυχολογία, αναλάβαμε να εξετάσουμε πώς οι πρώιμες εμπειρίες βίας διαμορφώνουν την υγεία των παιδιών σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου τα ποσοστά βίας είναι ιδιαίτερα υψηλά.

Για να καλύψουμε τα κενά της έρευνας (η οποία συνήθως επικεντρώνεται σε σχολικής ηλικίας παιδιά), συλλέξαμε γνώση από δημοσιευμένες μελέτες (17 μελέτες από 20 χώρες) και αναλύσαμε νέα δεδομένα από μια μεγάλη ομάδα παιδιών.

1. Η Βία παρατηρείται στην πλειοψηφία των παιδιών: Δυστυχώς, τα ευρήματά μας αποκάλυψαν ότι η έκθεση στη βία είναι εξαιρετικά συχνή. Στις περισσότερες χώρες που εξετάστηκαν:

• Πάνω από το 70% των μελετών ανέφεραν κακά γνωστικά αποτελέσματα (cognitive outcomes) σε παιδιά που είχαν υποστεί κακοποίηση, ενδοοικογενειακή βία ή πόλεμο.
• Σε μεγάλες ομάδες παιδιών που εξετάστηκαν, η πλειοψηφία (έως και 83% σε ένα μεγάλο αφρικανικό δείγμα) είχε εκτεθεί σε κάποια μορφή βίας μέχρι την ηλικία των τεσσεράμισι ετών.
• Σε πολλές κοινότητες, η πρώιμη έκθεση στη βία δεν αποτελεί πλέον την εξαίρεση, αλλά ένα συνηθισμένο μέρος της ανάπτυξης.

2. Διπλός Κίνδυνος από Πολλαπλή Έκθεση: Τα δεδομένα έδειξαν ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας που εκτέθηκαν σε περισσότερη βία εμφάνισαν εντονότερα ψυχικά συμπτώματα:

• Εσωτερικευμένα Συμπτώματα: Άγχος, φόβος ή λύπη.
• Εξωτερικευμένα Συμπτώματα: Επιθετικότητα, υπερκινητικότητα και παραβίαση κανόνων.

Το πιο σαφές εύρημα ήταν ότι οι πολλαπλές εκθέσεις πολλαπλασιάζουν τον κίνδυνο. Τα παιδιά που βίωναν τόσο ενδοοικογενειακή βία όσο και βία στην κοινότητα διέτρεχαν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο, ειδικά για την εμφάνιση εξωτερικευμένων συμπτωμάτων.

Μια μείζων πρόκληση δημόσιας υγείας

Τα ευρήματα αυτά επισημαίνουν μια μείζονα πρόκληση: τα μοτίβα ψυχικών δυσκολιών εμφανίζονται πριν την είσοδο στο σχολείο, κάτι που σημαίνει ότι η βία μπορεί να αλλάξει τις αναπτυξιακές πορείες των παιδιών πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε.

Η αναμονή για παρέμβαση μέχρι την σχολική ηλικία χάνει μια κρίσιμη ευκαιρία.

Δεδομένου ότι το πρόβλημα είναι τόσο διαδεδομένο, η ατομική θεραπεία δεν μπορεί να λύσει ένα πρόβλημα τέτοιας έκτασης. Απαιτούνται ευρύτερες κοινοτικές και πολιτικές απαντήσεις, όπως οι στρατηγικές INSPIRE που αναπτύχθηκαν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.

Προτάσεις για άμεση δράση

Η πραγματικότητα είναι δυσοίωνη και απαιτεί γρήγορη και ενημερωμένη δράση σε όλα τα επίπεδα: οικογένειες, κοινότητες, συστήματα υγείας και κυβερνήσεις. Μια επιτυχημένη απάντηση περιλαμβάνει:

• Πρώιμη Ταυτοποίηση: Οι υπηρεσίες υγείας πρέπει να ρωτούν συστηματικά για την έκθεση στη βία (συμπεριλαμβανομένης της θέασης βίας) κατά τις επισκέψεις στην πρώιμη παιδική ηλικία.
• Υποστήριξη Οικογενειών: Παρεμβάσεις που μειώνουν την ενδοοικογενειακή βία, ενισχύουν τις γονικές δεξιότητες και παρέχουν ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη.
• Αντιμετώπιση Κοινοτικής Βίας: Εφαρμογή πολιτικών για ασφαλέστερες γειτονιές και μεταρρυθμίσεις στην αστυνόμευση, συνδεδεμένες με στρατηγικές ψυχικής υγείας των παιδιών.
• Προτεραιότητα στην Πρώιμη Παιδική Ηλικία: Οι κυβερνήσεις και οι ΜΚΟ πρέπει να ενσωματώσουν την πρώιμη πρόληψη της βίας και την προαγωγή της ψυχικής υγείας των παιδιών στις εθνικές στρατηγικές υγείας και εκπαίδευσης.

Η έκθεση στη βία στην πρώιμη παιδική ηλικία έχει σαφείς επιπτώσεις και απαιτεί έγκαιρη παρέμβαση σε κάθε επίπεδο. Η προστασία και η υποστήριξη είναι απαραίτητες για την οικοδόμηση πιο υγιών και ασφαλέστερων κοινοτήτων για το μέλλον.

Πηγή

Απόδοση – Επιμέλεια: PsychologyNow.gr