Τατουάζ και ψυχολογία: Τι πραγματικά λένε για τον άνθρωπο

Νέα ευρήματα για τα τατουάζ αποκαλύπτουν γιατί δεν πρέπει ποτέ να κρίνουμε έναν άνθρωπο με την πρώτη ματιά.

Τα τατουάζ είναι πιο διαδεδομένα από ποτέ. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Pew Research Center, σχεδόν το 32% των Αμερικανών ενηλίκων δηλώνει ότι έχει τουλάχιστον ένα τατουάζ, ενώ το 22% έχει περισσότερα από ένα.

Κάποτε η τέχνη πάνω στο σώμα θεωρούνταν σύμβολο επανάστασης. Ωστόσο, οι άνθρωποι κάνουν τατουάζ για βαθιά προσωπικούς και, συχνά, συναισθηματικούς λόγους. Στην ίδια έρευνα, οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν για τον λόγο που απέκτησαν τα τατουάζ τους, όπου πολλοί αποκάλυψαν ότι τα τατουάζ τους βοηθούν να τιμήσουν κάποιον, να εκφράσουν τις πεποιθήσεις τους ή να ενισχύσουν την αυτοπεποίθηση για την εμφάνισή τους.

Παρά το γεγονός ότι τα τατουάζ είναι πλέον ορατά και αποδεκτά, εξακολουθούν να αποτελούν στόχο βιαστικών κρίσεων. Οι άνθρωποι συχνά σχηματίζουν άμεσες εντυπώσεις με βάση μια εικόνα ή ένα στυλ, θεωρώντας ότι τα τατουάζ αποκαλύπτουν στοιχεία για την προσωπικότητα κάποιου.

Δεν είναι μόνο η παρουσία ενός τατουάζ που προκαλεί κρίσεις, αλλά και το είδος του: από το σχέδιο και το μέγεθος μέχρι τη θέση ή το στυλ.

Είναι φυσικό να υποθέσει κανείς ότι τα τατουάζ αντικατοπτρίζουν ευθέως το ποιος είναι ο άνθρωπος. Δεδομένης της μονιμότητας του μελανιού, φαίνεται λογικό να πιστεύουμε ότι το περιεχόμενο, το χρώμα ή η θέση ενός τατουάζ αποκαλύπτουν κάτι βαθύτερο για τον χαρακτήρα κάποιου. Όμως, νέα έρευνα δείχνει ότι αυτή η διαίσθηση συχνά είναι λανθασμένη.

Οι ερευνητές μελέτησαν 274 ενήλικες με τατουάζ, ηλικίας 18 έως 70 ετών. Κάθε συμμετέχων ολοκλήρωσε ένα επιστημονικά καθιερωμένο τεστ προσωπικότητας και επέτρεψε στους ερευνητές να φωτογραφίσουν ένα ή περισσότερα τατουάζ του με αποτέλεσμα μια συλλογή 375 εικόνων.

Αυτές οι φωτογραφίες παρουσιάστηκαν σε ειδικά εκπαιδευμένους ψυχολόγους-αξιολογητές. Σε κάποιους δόθηκαν μόνο οι εικόνες, ενώ σε άλλους και μια σύντομη εξήγηση του νοήματος. Χρησιμοποιώντας την ίδια κλίμακα προσωπικότητας, οι αξιολογητές κλήθηκαν να εκτιμήσουν πόσο ευσυνείδητο, εξωστρεφές, νευρωτικό, με τάση να συμφωνεί ή ανοιχτό σε νέες εμπειρίες ήταν κάθε άτομο.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, τα τατουάζ μπορούν να μας παραπλανήσουν σχετικά με την προσωπικότητα κάποιου με δύο τρόπους:

1. Εμπιστευόμαστε οπτικά στοιχεία που δεν είναι ακριβή

Όταν βλέπουμε ένα τατουάζ, συχνά θεωρούμε ότι αποκαλύπτει κάτι προσωπικό: αξίες, ιδιοσυγκρασία, χαρακτήρα. Οι περισσότεροι βασίζονται σε οπτικές «συντομεύσεις»: τα φωτεινά χρώματα μπορεί να υποδηλώνουν ζεστασιά και φιλικότητα, ενώ πιο σκοτεινές ή έντονες εικόνες μπορεί να εκληφθούν ως σημάδια επαναστατικότητας.

Η μελέτη βρήκε ότι οι παρατηρητές σχημάτισαν εντυπώσεις με εντυπωσιακή συνέπεια στις απόψεις τους. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι συνέδεσαν τα χαρούμενα και πολύχρωμα τατουάζ με μεγαλύτερη τάση του ανθρώπου για συμφωνία. Τα μεγάλα ή παραδοσιακά σχέδια με εξωστρέφεια. Εικόνες θανάτου ή χαμηλής ποιότητας τατουάζ με νευρωτισμό ή χαμηλή τάση για συμφωνία.

Ωστόσο, οι κρίσεις αυτές ήταν σε μεγάλο βαθμό λανθασμένες. Η αυτοαναφερόμενη προσωπικότητα των ατόμων σπάνια ταίριαζε με τις εκτιμήσεις των αξιολογητών.

Το συμπέρασμα: Η ομοφωνία δεν σημαίνει και ορθότητα. Οι γρήγορες κρίσεις βασισμένες σε οπτικά ερεθίσματα μπορεί να είναι απατηλές. Αν και ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να παίρνει νοητικά «συντομεύσεις», ειδικά όταν ερμηνεύει οπτικά ερεθίσματα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι αυτό μπορεί εύκολα να μας παραπλανήσει.

Αν θέλουμε να γίνουμε καλύτεροι στο να κατανοούμε τους ανθρώπους, πρέπει να ξεπεράσουμε τις υποθέσεις που βασίζονται στην εμφάνιση. Γιατί τα τατουάζ μπορεί να φαίνονται σαν να λένε μια ιστορία, αλλά αυτό που βλέπουμε είναι μόνο ένα κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης εικόνας. Πριν βιαστούμε να κρίνουμε κάποιον, ας φροντίσουμε πρώτα να τον γνωρίσουμε πραγματικά.

2. Η ιστορία πίσω από ένα τατουάζ δεν λέει τόσα πολλά για την προσωπικότητα

Οι περισσότεροι έχουν ιστορίες για τα τατουάζ τους. Θα περίμενε κανείς ότι γνωρίζοντας το νόημα θα κατανοούσαμε καλύτερα το άτομο. Οι ερευνητές όμως διαπίστωσαν το αντίθετο.

Ακόμη και όταν οι παρατηρητές γνώριζαν το προσωπικό νόημα, οι κρίσεις τους δεν έγιναν ουσιαστικά πιο ακριβείς. Οι ιστορίες ενίσχυαν τη συμφωνία μεταξύ των αξιολογητών, αλλά δεν τους έφερναν πιο κοντά στην πραγματική αυτοαντίληψη του ατόμου.

Ένα τατουάζ για να τιμηθεί ένας γονιός μπορεί να δείχνει συναισθηματικό βάθος, αλλά δεν αποκαλύπτει αν κάποιος είναι εξωστρεφής, ευσυνείδητος ή συμφωνεί εύκολα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ιστορία απλώς ενισχύει αυτό που ο παρατηρητής είχε ήδη υποθέσει από το ίδιο το σχέδιο, αντί να το αμφισβητήσει ή να το διευκρινίσει.

Αυτό υπογραμμίζει την ιδέα ότι ένα τατουάζ —ή το νόημα πίσω από αυτό— αντικατοπτρίζει απλώς μια στιγμή, μια ανάμνηση ή μια πτυχή της ταυτότητας που κάποιος θέλησε να εκφράσει, και όχι την πλήρη εικόνα του ποιος είναι.

Ωστόσο, το να ρωτήσουμε κάποιον για το τατουάζ του δεν είναι πάντα άσκοπο. Μπορεί να μας βοηθήσει να συνδεθούμε καλύτερα μαζί του, προσφέροντάς μας ένα μικρό παράθυρο σε όσα έχει ζήσει, αγαπήσει ή χάσει. Και μερικές φορές, αυτό είναι πιο ουσιαστικό από οποιαδήποτε «ετικέτα» προσωπικότητας.

Γιατί οι πρώτες εντυπώσεις χρειάζονται δεύτερη σκέψη

Το να κρίνουμε τους ανθρώπους ή να βγάζουμε συμπεράσματα χωρίς να γνωρίζουμε όλη την ιστορία είναι εύκολο. Είναι ένστικτο και συχνά μας δίνει μια ψευδαίσθηση βεβαιότητας.

Ίσως να νιώθουμε «προγραμματισμένοι» να θέλουμε να καταλάβουμε τους ανθρώπους γρήγορα. Όμως, ας είναι αυτό μια υπενθύμιση ότι οι εμφανίσεις—όσο προσωπικές κι αν μοιάζουν—σπάνια λένε όλη την αλήθεια. Ένα τατουάζ μπορεί να υπαινίσσεται μια ιστορία, αλλά δεν αποκαλύπτει ολόκληρο τον χαρακτήρα κάποιου· όπως και τα ρούχα δεν φανερώνουν απαραίτητα τις αξίες κάποιου, ούτε πως μια ήρεμη συμπεριφορά σημαίνει και ήρεμο μυαλό.

Αντί να χρησιμοποιούμε τα εξωτερικά σημάδια σαν «συντομεύσεις» για την κατανόηση του ανθρώπου απέναντί μας, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι αυτά είναι απλώς προβολές, μικρά στιγμιότυπα που εμείς οι ίδιοι γεμίζουμε με υποθέσεις. Δεν πρόκειται να αποφύγουμε τελείως τις πρώτες εντυπώσεις· το ζήτημα είναι να τις μετριάζουμε. Ποιος είναι πραγματικά ένας άνθρωπος μπορεί να γίνει κατανοητό μόνο με τον χρόνο και τη γνωριμία. Ως τότε, κάθε υπόθεση δεν είναι παρά μια προσωρινή σημείωση που περιμένει να αντικατασταθεί από μια ουσιαστική σύνδεση.

Πηγή
Απόδοση: Φωτεινή Κοφινά, Ψυχολόγος
Επιμέλεια: PsychologyNow.gr