Πυρκαγιές και Ψυχική Υγεία: οι αόρατες συνέπειες της φωτιάς

Οι πυρκαγιές δεν καταστρέφουν μόνο σπίτια, δάση και περιουσίες. Αφήνουν πίσω τους ένα βαρύ, σιωπηλό αποτύπωμα στην ψυχική υγεία ολόκληρων κοινοτήτων.

Είτε πρόκειται για την τραυματική εμπειρία της εκκένωσης, είτε για την αγωνία βλέποντας τις φλόγες να πλησιάζουν, είτε απλώς για το σφίξιμο στο στήθος αντικρίζοντας έναν γκρι, καπνισμένο ουρανό, η συναισθηματική επιβάρυνση είναι αναπόφευκτη.

Πώς εκδηλώνεται το ψυχικό τραύμα;

Σύμφωνα με τους ειδικούς, το έντονο άγχος, η συνεχής ανησυχία, οι διαταραχές ύπνου και τα καταθλιπτικά συμπτώματα αποτελούν φυσιολογικές αντιδράσεις πριν, κατά τη διάρκεια αλλά και μετά από μια πυρκαγιά.

Τα συχνότερα σημάδια συναισθηματικής δυσφορίας περιλαμβάνουν:

• Έμμονες εικόνες: Εφιάλτες, αναμνήσεις ή σκέψεις από τη φωτιά που «εισβάλλουν» στο μυαλό και δεν υποχωρούν.
• Διαρκής συναγερμός: Ένα επίμονο αίσθημα φόβου και αβεβαιότητας για το μέλλον.
• Ανεξήγητες ενοχές: Το λεγόμενο «άγχος του επιζώντα» (γιατί να γλιτώσω εγώ και όχι ο γείτονάς μου;).
• Λειτουργική απόσυρση: Δυσκολία συγκέντρωσης και συχνές απουσίες από τη δουλειά ή το σχολείο.

Τι αποκαλύπτουν οι επιστημονικές έρευνες

Πρόσφατες επιστημονικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι οι επιπτώσεις της φωτιάς φτάνουν πολύ πιο μακριά από τη γραμμή του μετώπου.

1. Εκτόξευση των κρίσεων άγχους στα επείγοντα

Έρευνα του Πανεπιστημίου Emory (Zhu, 2024) ανέλυσε 1,9 εκατομμύρια περιστατικά σε τμήματα επειγόντων περιστατικών. Διαπιστώθηκε ότι μέσα σε μόλις 48 ώρες από την έκθεση στον καπνό, οι εισαγωγές για σοβαρές αγχώδεις διαταραχές αυξήθηκαν κατακόρυφα.

Ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες αποδείχθηκαν οι γυναίκες, τα κορίτσια και τα ηλικιωμένα άτομα, εμφανίζοντας σημαντικά υψηλότερα ποσοστά δυσφορίας.

2. Αύξηση στη συνταγογράφηση ψυχοτρόπων φαρμάκων

Μελέτη του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον και του CDC (Wettstein, 2024) εξέτασε τα δεδομένα από 25 μεγάλες πυρκαγιές. Αποκαλύφθηκε μια στατιστικά σημαντική αύξηση στη συνταγογράφηση αντικαταθλιπτικών, αγχολυτικών και σταθεροποιητών διάθεσης κατά τις έξι εβδομάδες μετά την πυρκαγιά, με τη μεγαλύτερη αύξηση να καταγράφεται ξανά στις γυναίκες.

3. Γνωστικές επιπτώσεις που διαρκούν έως και 1 χρόνο

Η έκθεση σε μια πυρκαγιά δεν επηρεάζει μόνο το συναίσθημα, αλλά και τη σκέψη. Έρευνα του 2023 (Grennan) έδειξε ότι άνθρωποι που βίωσαν άμεσα ή έμμεσα μια μεγάλη πυρκαγιά εμφάνισαν μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης και πνευματική κόπωση για έως και 12 μήνες μετά.

Πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας: Πώς να προστατευτείτε

1. Περιορίστε την έκθεση στις ειδήσεις: Η συνεχής παρακολούθηση πλάνων καταστροφής κρατά το νευρικό σύστημα σε κατάσταση «μάχης ή φυγής» (fight or flight).
2. Φροντίστε το σώμα σας: Εστιάστε σε αργές, βαθιές αναπνοές. Το οξυγόνο βοηθά τον εγκέφαλο να στείλει σήμα ασφάλειας στο σώμα.
3. Μην απομονώνεστε: Μιλήστε για αυτό που νιώθετε. Η μοιρασιά του πόνου μειώνει το βάρος του.
4. Δώστε χρόνο στον εαυτό σας: Η δυσκολία συγκέντρωσης μετά από ένα σοκ είναι αναμενόμενη. Μην πιέζετε τον εαυτό σας να αποδώσει αμέσως στο 100%.

Χρειάζεστε υποστήριξη; Δεν είστε μόνοι.

Αν εσείς ή κάποιο οικείο σας πρόσωπο βιώνετε έντονο άγχος, αϋπνία ή συναισθηματική κατάρρευση μετά από μια πυρκαγιά, ζητήστε βοήθεια:

• Εθνική Τηλεφωνική Γραμμή Ψυχολογικής Υποστήριξης: 10306 (Δωρεάν, ανώνυμη και 24ωρη)
• Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (ΚΛΙΜΑΚΑ): 1018 (24ωρη εξυπηρέτηση)

Επιμέλεια: PsychologyNow.gr