Ενώ η κατάθλιψη και το άγχος κερδίζουν έδαφος στην κοινωνική αποδοχή, διαταραχές όπως η σχιζοφρένεια και οι διαταραχές προσωπικότητας παραμένουν στο περιθώριο, εγκλωβισμένες σε στερεότυπα που μετατρέπουν την οδύνη σε ηθικό ελάττωμα.
Ορισμένες καταστάσεις ψυχικής υγείας, όπως το άγχος, η κατάθλιψη και η ΔΕΠΥ, έχουν γίνει πλέον πιο αποδεκτές στην κοινωνία. Οι άνθρωποι μπορούν να μιλούν γι’ αυτές στην εργασία, στο σπίτι και στο διαδίκτυο, βρίσκοντας συχνά κατανόηση.
Αυτή η αλλαγή έχει σημασία. Καθιστά ευκολότερο το να ζητήσει κανείς βοήθεια και δυσκολότερο για τους εργοδότες και τα ιδρύματα να προσποιούνται ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας δεν υπάρχουν. Ωστόσο, η δημόσια συμπάθεια είναι άνιση. Κάποιες παθήσεις είναι ευρέως κατανοητές, ενώ άλλες εξακολουθούν να κρίνονται σκληρά.
Καθώς ορισμένες καταστάσεις γίνονται οικείες, ορίζουν το πρότυπο για το πώς «υποτίθεται» ότι μοιάζει η ψυχική ασθένεια. Οι περιπτώσεις που δεν ταιριάζουν σε αυτή την εικόνα είναι πιθανότερο να εκληφθούν διαφορετικά. Το πρόσφατο περιστατικό με το σύνδρομο Tourette στα βραβεία Bafta έδειξε πόσο γρήγορα μια συμπεριφορά μπορεί να ηθικοποιηθεί όταν παραβιάζει έναν κοινωνικό κανόνα.
Η έρευνα για το στίγμα του Tourette διαπιστώνει ότι η δημόσια κατανόηση είναι συχνά περιορισμένη και τα στερεότυπα συνεχίζουν να διαμορφώνουν τον τρόπο αντίληψης της πάθησης. Τα τικ μπορεί να εκληφθούν λανθασμένα ως σκόπιμη κακή συμπεριφορά, ειδικά όταν θεωρούνται προσβλητικά ή περιλαμβάνουν ταμπού λέξεις ή φυλετικές ύβρεις.
Η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή και ορισμένες διαταραχές προσωπικότητας, συμπεριλαμβανομένης της οριακής και της ναρκισσιστικής, τείνουν να προσελκύουν λιγότερη ενσυναίσθηση και περισσότερη καχυποψία. Μεγάλο μέρος της διαφοράς έγκειται στην οικειότητα: στο αν η συμπεριφορά ταιριάζει σε μια ιστορία που οι άνθρωποι ήδη καταλαβαίνουν. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, η αβεβαιότητα μπορεί να μετατραπεί σε φόβο.
Ο φόβος είναι ο οδηγός
Αυτή η διαφορά αποτυπώνεται στην έρευνα. Σε μια μελέτη που εξέτασε το στίγμα σε εννέα διαγνώσεις, μετρώντας πόση απόσταση ήθελαν να κρατήσουν οι άνθρωποι από κάποιον με κάθε πάθηση, η κατάθλιψη και το άγχος συγκέντρωσαν το λιγότερο στίγμα, ενώ η σχιζοφρένεια και η διαταραχή προσωπικότητας το περισσότερο. Σε όλες τις διαγνώσεις, ο φόβος ήταν ο πιο σταθερός μοχλός του στίγματος.
Μέρος του χάσματος συμπάθειας μπορεί να είναι η αναγνώριση. Οι άνθρωποι συχνά διαισθάνονται ότι κάτι δεν πάει καλά χωρίς να ξέρουν πώς να το ονομάσουν. Όταν οι εμπειρίες ή οι συμπεριφορές δεν μπορούν να κατονομαστούν, γίνεται ευκολότερο να εξηγηθούν ως «τρελές, κακές ή επικίνδυνες». Μια διαπολιτισμική μελέτη ζήτησε από ανθρώπους να διαβάσουν σύντομες περιγραφές και να ονομάσουν την πάθηση. Περίπου επτά στους δέκα αναγνώρισαν σωστά τη ΔΕΠΥ, αλλά μόνο το ένα τρίτο αναγνώρισε σωστά τη διπολική διαταραχή.
Εκεί είναι που η ιεραρχία της συμπάθειας προκαλεί τη ζημιά της. Το άγχος και η κατάθλιψη αναγνωρίζονται ως υποφερτά δεινά. Άλλες εκδηλώσεις ερμηνεύονται ηθικά ως ελαττωματική προσωπικότητα: οι εναλλαγές της διάθεσης θεωρούνται εγωισμός, η καχυποψία ως κακία, το να ακούει κανείς φωνές ως επικινδυνότητα και οι απότομες μεταβολές μεταξύ οικειότητας και θυμού ως χειραγώγηση.
Οι ετικέτες των διαταραχών προσωπικότητας είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυτή την ηθικοποίηση. Συχνά δεν εκλαμβάνονται ως περιγραφές δυσφορίας, αλλά ως ετυμηγορίες για τον χαρακτήρα. Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας (ΟΔΠ), για παράδειγμα, συχνά παρερμηνεύεται ως αναζήτηση προσοχής ή χειραγώγηση, αντί να αναγνωριστεί ως ένα μοτίβο έντονου φόβου, αστάθειας και συναισθηματικού πόνου.
Αυτή η παρερμηνεία συμβάλλει στο να παραμερίζονται οι άνθρωποι, να μην λαμβάνονται σοβαρά υπόψη ή ακόμη και να τους αρνούνται τη φροντίδα. Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας στιγματίζεται συστηματικά και χρησιμοποιείται ως συντομογραφία για τη σκληρότητα ή τον εγωισμό. Κλινικά, τυπικά εννοείται ως ένα άκαμπτο στυλ αντιμετώπισης που μπορεί να καλύπτει μια υποκείμενη ανασφάλεια και ευθραυστότητα.
Αυτός ο διαχωρισμός εμφανίζεται και στο διαδίκτυο. Μια μελέτη που ανέλυσε tweets διαπίστωσε ότι οι όροι ψυχικής υγείας ήταν πιο πιθανό να χρησιμοποιηθούν με στιγματιστικό ή ευτελιστικό τρόπο, με τη σχιζοφρένεια να είναι η πιο στιγματισμένη πάθηση. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το άγχος και η ΔΕΠΥ αντιμετωπίζονται με συμπάθεια, αλλά το «ψυχωτικός» χρησιμοποιείται ως προσβολή και το «διπολικός» ως αστείο για κάποιον που άλλαξε η διάθεσή του.
Οι όροι για τις διαταραχές προσωπικότητας χρησιμοποιούνται παρόμοια: ο «νάρκισσος» γίνεται μια πρόχειρη ταμπέλα για μια κακή σχέση και το «οριακό» μια μομφή για κάποιον που είναι «υπερβολικός». Η διάγνωση μετατρέπεται σε ύβρη.
Το τραύμα και η ευθύνη
Ο όρος «τραύμα» προσθέτει μια άλλη πτυχή. Όταν η δυσφορία πλαισιώνεται ως τραύμα, συχνά προσελκύει περισσότερη συμπάθεια επειδή ταιριάζει σε μια ξεκάθαρη ιστορία, κάτι κακό συνέβη και το άτομο υποφέρει. Ωστόσο, οι δημόσιες στάσεις είναι περίπλοκες. Μια μελέτη διαπίστωσε ότι πολλοί εξακολουθούν να έχουν αρνητικές απόψεις για τους επιζώντες τραύματος, θεωρώντας τους μόνιμα κατεστραμμένους ή επικίνδυνους.
Πολλές διαγνώσεις που προκαλούν καχυποψία, συμπεριλαμβανομένων των ψυχωτικών διαταραχών, συνδέονται στενά με ιστορικό τραύματος. Η διαφορά δεν είναι μόνο η αιτία, αλλά το αν η ταμπέλα κάνει τη δυσφορία να μοιάζει με έναν κατανοητό τραυματισμό ή με μια τρομακτική προσωπικότητα.
Υπάρχουν παραλληλισμοί και στη σωματική υγεία, όπου η σοβαρή ασθένεια (καρκίνος, εγκεφαλικό) προκαλεί συμπάθεια επειδή θεωρείται εκτός ελέγχου του ατόμου. Αλλά όταν η ασθένεια συνδέεται με τη συμπεριφορά (π.χ. κάπνισμα), η συμπάθεια εξασθενεί. Στην ψυχική υγεία, το μοτίβο φαίνεται αντίστροφο. Οι πιο σοβαρές καταστάσεις αντιμετωπίζονται συχνά ως επιλογή χαρακτήρα, παρόλο που συνδέονται στενά με παράγοντες πέρα από τον έλεγχο του ατόμου, όπως η βιολογία. Οι άνθρωποι που έχουν τον λιγότερο έλεγχο στα συμπτώματά τους, συχνά λαμβάνουν τη λιγότερη συμπάθεια.
Πολλά έχουν γίνει για την ευαισθητοποίηση. Αλλά μέχρι η ενσυναίσθηση να επεκταθεί σε μορφές οδύνης που εκλαμβάνονται ως τρομακτικές ή ανατρεπτικές, η ιεραρχία θα παραμένει.
Πηγή: theconversation.com
Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811