Οι μεγάλες κρίσεις της τελευταίας δεκαετίας – από την οικονομική ύφεση μέχρι την πανδημία – μας έφεραν αντιμέτωπους με τα όρια της κοινωνίας μας και της ίδιας μας της ύπαρξης. Αποκάλυψαν την ευθραυστότητα των συστημάτων μας, αλλά και την ανάγκη να ξαναβρούμε το «μέτρο», να επανεκτιμήσουμε τον ρόλο της βραδύτητας, της οικολογικής ευθύνης και της αλληλεγγύης.
Η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010 δημιούργησε ένα σοκ στην κοινωνία της εύπλαστης ευμάρειας και έθεσε επιτακτικά το διακύβευμα της ενηλικίωσής της, ενώ η πανδημία COVID-19 μάς έβαλε μπροστά σε κάποιες διαχρονικές αλήθειες που είναι μεγαλύτερες από την ατομικότητά μας, έχουν δηλαδή υπαρξιακό υπόβαθρο. Η μικρο-σκοπική θέαση της πανδημίας έδειξε την τραυματισμένη ράχη της κοινωνίας, ενώ η βιαιότητα της απειλής του ιού έξυσε πολλά από τα «αποστήματα» του κόσμου μας.
Συνάμα, βέβαια, προσπάθησε να επαναφέρει το «μέτρο» στις ανθρώπινες πράξεις, δίχως ωστόσο σε συλλογικό επίπεδο να το καταφέρουμε. Το έθεσε εντούτοις σε μια διαπραγμάτευση και το έβαλε σε έναν κοινωνικό και παράλληλα εσωτερικό διάλογο. Τι μέλλει γενέσθαι μένει να το δούμε. Αν και οι παγκόσμιες εξελίξεις σε διάφορα μέτωπα (πόλεμος στην Ουκρανία, ένταση της κλιματικής καταστροφής, αύξηση της απόστασης μεταξύ φτωχών και πλουσίων, αύξηση της τυφλής βίας, ραγδαία αύξηση των νεοφασιστικών φαινομένων, η πρόσφατη κρίση στη Μέση Ανατολή και ο κίνδυνος γενικότερων πολεμικών αναφλέξεων κ.ά.) καταδεικνύουν πως μάλλον έχουμε μια αδυναμία ως ανθρώπινο γένος να αξιοποιούμε δημιουργικά τις αντιξοότητες.
Τις συνέπειες δεν μπορούμε να τις προβλέψουμε. Το βέβαιο, όμως, είναι ότι αυτές θα εξελιχθούν αναλόγως των δικών μας επιλογών και συνειδητοποιήσεων. Καταθέτω κάποιες από τις δικές μου συνειδητοποιήσεις:
Μια πρώτη συνειδητοποίηση είναι η αναγκαιότητα να ξαναβρούμε τη χρησιμότητα της «βραδύτητας». Να αντισταθούμε στην ξέφρενη και άλογη τεχνολογική ανάπτυξη, η οποία τρέχοντας με ιλιγγιώδεις ταχύτητες εκτός από πρόοδο συνιστά και απειλή. Να μυηθούμε-με στη «βραδύτητα», επειδή ο αργός χρόνος αποδεσμεύει τον άνθρωπο από τη μανία των επιτευγμάτων και της κατανάλωσης, του α-αποδίδει ξανά πίσω ατόφιο το συναίσθημα ως πνεύμονα νοηματοδότησης του παρόντος και τον οδηγεί σε μια διαφορετική ιεράρχηση των αναγκών του. Να συνειδητοποιήσουμε την ανάγκη να ξαναγίνουμε από καταναλωτές πολίτες.
Μια δεύτερη συνειδητοποίηση είναι πως ενώ γνωρίζουμε εδώ και πολύ καιρό ότι ο πλανήτης έχει ανάγκη να μειωθούν οι ρυθμοί της ανθρώπινης παρέμβασης στη ράχη και τα σωθικά του, το αγνοούμε προκλητικά συνεχίζοντας να παράγουμε και να καταναλώνουμε ανεξέλεγκτα προϊόντα, υπηρεσίες, ακόμα και σχέσεις, σαν ακόρεστα εγωπαθή πλάσματα που δεν έχουν αίσθηση των συνεπειών για το μέλλον. Οι καιροί απαιτούν να είμαστε ευέλικτοι και ευπροσάρμοστοι, όχι παρορμητικοί και αδαείς, χορεύοντας σε ξέφρενους ρυθμούς τον χορό της αυτοκαταστροφής μας.
Μια τρίτη συνειδητοποίηση είναι πως η πανδημία έθεσε ένα τέλος στις ψευδαισθήσεις, όχι μόνο της παντοδυναμίας της ανθρώπινης φύσης, αλλά και της ισονομίας και της αλληλεγγύης σε επίπεδο εθνικό, κοινωνικό κ.λπ. Ενώ, δηλαδή, ο ιός είναι όντως «δημοκρατικός» και δεν κάνει διακρίσεις σε φτωχούς, πλούσιους, διάσημους ή άσημους, η διαχείρισή του βρίθει διαφόρων διακρίσεων, καθώς εναλλάσσεται ανάλογα όχι μόνο της ατομικής δυνατότητας προστασίας και θεραπείας, αλλά και της πολιτικής διαχείρισης και των διαθέσιμων πόρων του κάθε κράτους.
Επί παραδείγματι ο φτωχός νότος στέναξε υπό το βάρος ενός συστήματος υγείας που δεν έχει βαθιά υποστυλώματα, ενώ ο πλούσιος βορράς ανέμεινε το πανδημικό κύμα πιο σθεναρά. Η πανδημία ανέδειξε την ευθραυστότητα των κοινωνιών και ίσως μελλοντικά θέσει με πιο δυναμικό τρόπο την αναγκαιότητα μιας «πραγματικής» ισότιμης και αλληλέγγυας κοινωνίας σε πλανητικό επίπεδο.
Και μια τελευταία συνειδητοποίηση είναι αυτή της κοινής ανθρώπινης μοίρας. Μια συνειδητοποίηση που αναδεικνύεται έντονα και μοιραία σε αντίξοες συνθήκες και ως γνώση μπορεί να βοηθήσει στην εξάπλωση της αλληλεγγύης μεταξύ ανθρώπων, κοινωνιών, χωρών και στην ελπιδοφόρα σκέψη πως η ανθρωπότητα μπορεί να βαδίσει σε άλλους δρόμους περισσότερο ειρηνικούς και δίκαιους.
——–
Το παραπάνω κείμενο είναι απόσπασμα από το κεφάλαιο «Βλέπεις τον κόσμο όπως είναι ή όπως είσαι;» του Δρ. Γιώργου Γιαννούση, Ψυχολόγου από το συλλογικό βιβλίο «Η Ψυχολογία είναι ο Κόσμος μας» (Εκδόσεις Σταφυλίδη, 2025).
Βρείτε το βιβλίο «Η Ψυχολογία είναι ο Κόσμος μας» εδώ και στα βιβλιοπωλεία.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811