Για να ξεπεράσουμε την κόπωση από την σύγκριση, είναι σημαντικό να στραφούμε μέσα μας και να καλλιεργήσουμε μια στοργική σχέση με τον εαυτό μας.
Είναι καλοκαίρι και παίρνεις το κινητό στα χέρια για «ένα λεπτό», είκοσι λεπτά αργότερα νιώθεις ένα κενό ένα βάρος χωρίς να έχεις κάνει κάτι συγκεκριμένο. Το Feed είναι γεμάτο παραλίες, παρέες πάνω σε πετσέτες, ζευγάρια να κολυμπούν μαζί και ό,τι ποθεί η ψυχή του καθενός βρίσκεται να κυλάει στην οθόνη του κινητού σαν μια έκθεση άλλοτε απωθημένων άλλοτε ευχών.
Η κόπωση από την σύγκριση δεν είναι απλώς ψυχική εξάντλησηׄ είναι ένα σύγχρονο υπαρξιακό σύμπτωμα. Ορίζεται ως η συναισθηματική φθορά που προκαλείται από την συνεχή και συχνά άκαμπτη κοινωνική σύγκριση με άλλους. Μέσα σ’ ένα ψηφιακά μεγεθυμένο κόσμο, οι καθρέφτες πληθαίνουν αλλά θαμπώνουν. Ο άνθρωπος δεν βλέπει πια τον εαυτό του, βλέπει μια παραμορφωμένη εκδοχή του μέσα από τις ζωές των άλλων.
H «comparison fatigue», βασίζεται στην θεωρία της κοινωνικής σύγκρισης (Festinger, 1954), σύμφωνα με την οποία διαμορφώνουμε την αυτοαντίληψη μας μέσα από το πρίσμα των άλλων. Όταν, όμως η σύγκριση αυτή γίνεται επαναλαμβανόμενα, τότε διαβρώνει την αυτοεκτίμηση μας και προκαλεί βαθιά αίσθηση ανεπάρκειας. Οι πολλαπλοί «καθρέφτες» της εποχής, τα σώματα, οι ζωές, οι επιτυχίες των άλλων, παύουν να εμπνέουν και αρχίζουν να καταπνίγουν. Η κοινωνική ψυχολογία εξηγεί, πως όταν αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας από το πως φαίνεται η ζωή των άλλων και όχι από το πως την βιώνουμε, τότε χάνουμε το νήμα της ταυτότητας μας. Και αυτό το χάσιμο πονάει αθόρυβα, αργά και διαβρωτικά.
Είναι γεγονός ότι συγκρινόμαστε με τους άλλους ωστόσο τι σημαίνει αυτό για την ταυτότητα μας. Υπάρχει ένα στάδιο κατά τον J. Lacan που συμβαίνει πολύ νωρίς στην ζωή μας, το στάδιο του καθρέφτη. Κατά το πρώτο και δεύτερο έτος της ζωής το βρέφος θα κοιταχτεί για πρώτη φορά στον καθρέφτη και αυτό που θα δεί θα το ενθουσιάσει καθώς είναι ενιαίο και πολύ πιο πλήρες από αυτό που αισθάνεται.
Έτσι λοιπόν αυτό το καθρέφτισμα θα αρχίσει να διαμορφώνει και την αντίληψη του εαυτού μέσω της εικόνας που πλέον βλέπει. Εν ολίγοις η ταυτότητα πριν ήταν το βίωμα που αφορούσε ένα σώμα που δεν ελέγχει καλά, μια αίσθηση πιο κατακερματισμένη ενώ έπειτα από το καθρέφτισμα αντιλαμβάνεται και μια ολότητα που φέρει κάπως πιο τέλεια από αυτό που αισθάνεται.
Συνεπώς αυτό το πρώτο βλέμμα στον καθρέφτη δεν αντιπροσωπεύει απόλυτα το βίωμα της ύπαρξης μας.
Η σύγκριση στα σόσιαλ μίντια μπορεί να παραλληλιστεί με το παραπάνω στάδιο, απλώς σε μεγαλύτερη κλίμακα. Κάθε τέλεια φωτογραφία είτε δική μας είτε των άλλων μοιάζει με έναν τέτοιο καθρέφτη. Η εικόνα του άλλου γίνεται ένας προσωρινός φορέας του ιδεώδους εγώ μας (Freud), δηλαδή ενός προτύπου που έχει ο καθένας μας εσωτερικά και συγκρίνεται με αυτό.
Υπάρχει όμως και μια πιο σκοτεινή πλευρά σε όλο αυτό, την οποία περιγράφει η Melanie Klein. Μίλησε για τον φθόνο (envy), όχι δηλαδή μόνο το «Θέλω αυτό που έχεις» αλλά κάτι πιο έντονο που μας οδηγεί να χτυπήσουμε ακριβώς αυτό που θαυμάζουμε ώστε να μη μας θυμίζει αυτό που δεν έχουμε. Όταν λοιπόν βιώνει κανείς τόσο πόνο από την ανεπάρκεια την οποία νομίζει ότι έχει το μυαλό του τείνει να απλοποιεί και χωρίζει τον κόσμο σε εκείνους που τα έχουν όλα καλά και στον ίδιο που δεν έχει τίποτα καλό εγκλωβίζοντας τον εαυτό του σε έναν τρόπο σκέψης άσπρου- μαύρου.
Ζώντας λοιπόν ως σύγχρονοι Γκάτσμπυ, δεν κάνουμε απλώς μια «παράσταση» — χτίζουμε, όπως θα το έθετε ο Winnicott, έναν υπερτροφικό false self, μια πρόσοψη φτιαγμένη για να ανταποκριθεί σε ένα βλέμμα, εις βάρος ενός true self που δεν βρήκε ποτέ την ασφάλεια να αναπτυχθεί ελεύθερα (Winnicott, 1960). Το βλέμμα της μάνας που περιέγραψε ο ίδιος ως πρώτο καθρέφτη του βρέφους (Winnicott, 1967) έχει σήμερα χιλιάδες ψηφιακούς διαδόχους — κι αυτό δεν είναι απλή μεταφορά, είναι ακριβώς ο μηχανισμός: μαθαίνουμε ποιοι είμαστε μέσα από το πώς μας αντανακλά ο άλλος, και όταν ο «άλλος» γίνεται μια ατελείωτη ροή ξένων ζωών, η αντανάκλαση σπάει σε χίλια κομμάτια. Πως ανακουφιζόμαστε από την κόπωση από την σύγκριση;
Για να ξεπεράσουμε την κόπωση από την σύγκριση, είναι σημαντικό να στραφούμε μέσα μας και να καλλιεργήσουμε μια στοργική σχέση με τον εαυτό μας. Η πρακτική της ενσυνειδητότητας (mindfulness), μας βοηθά να παρατηρούμε τις σκέψεις μας χωρίς να τις κρίνουμε, ώστε να μη βαλτώνουμε σε αρνητικές συγκρίσεις. Η αυτοσυμπόνια (self comparison), μας μαθαίνει να είμαστε ευγενικοί με τις αδυναμίες μας και να μην αναζητούμε διαρκώς την αποδοχή ή έγκριση των άλλων για να νιώθουμε καλά.
Μέσα από απλές τεχνικές γνωσιακής αναδόμησης, μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που σκεφτόμαστε για τον εαυτό μας με στόχο να δημιουργήσουμε ένα εσωτερικό ασφαλή χώρο, όπου ο εαυτός μας θα μπορεί απλώς να «είναι» με σεβασμό και αγάπη με όσα τον διαφοροποιούν, απαλλαγμένος από το βάρος της σύγκρισης που τον βγάζει πάντα ανεπαρκή.
Ωστόσο, είναι απαραίτητο μέσα σε μία σχέση να μπορέσουμε να ξαναγράψουμε αυτό το ιδεατό πρότυπο του εγώ μας με το οποίο διαρκώς συγκρινόμαστε. Έτσι από ένα πρότυπο με στοιχεία άλλων να δομήσουμε ένα πρότυπο που θα προκύπτει από εμάς και θα σχετίζεται με τις δικές μας ανάγκες και επιθυμίες , με το δικό μας βίωμα και τις δικές μας αξίες.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811