Η κληρονομιά του τραύματος

Τα μυστικά του νου περιλαμβάνουν όχι μόνο τις δικές μας εμπειρίες ζωής, αλλά και εκείνες που κουβαλάμε εν αγνοία μας.

Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο H κληρονομιά του τραύματος της Galit Atlas που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στο kelefthos.gr.

“Όπως και πολλές άλλες οικογένειες, η δική μας συμμεριζόταν την άρρητη αντίληψη ότι η σιωπή είναι ο καλύτερος τρόπος για να διαγραφεί καθετί δυσάρεστο, και συνεργούσε ως προς αυτό. Εκείνη την εποχή οι άνθρωποι πίστευαν πως ό,τι δεν θυμάσαι δεν μπορεί να σε βλάψει. Τι γίνεται όμως αν αυτό που δεν θυμάσαι στην πραγματικότητα διατηρείται ως μνήμη, παρά τις φιλότιμες προσπάθειές σου;

Ήμουν η πρωτότοκή τους, και το τραυματικό τους παρελθόν ζούσε στο σώμα μου.

Στον τόπο όπου μεγάλωσα διεξάγονταν πόλεμοι και, κατά συνέπεια, εμείς τα παιδιά συχνά νιώθαμε φόβο, χωρίς να έχουμε πλήρη συναίσθηση του γεγονότος ότι μεγαλώναμε στη σκιά του Ολοκαυτώματος και ότι η βία, η απώλεια και το ατέρμονο πένθος αποτελούσαν την εθνική μας κληρονομιά.

Ποτέ δεν ένιωσα φόβο στο σχολείο· μόνο τη νύχτα ανησυχούσα μήπως κάποιος τρομοκράτης διάλεγε το δικό μας σπίτι απ’ όλα τα σπίτια της χώρας και δεν κατάφερνα να σώσω την οικογένειά μου. Σκεφτόμουν πού κρύβονταν οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος: στο υπόγειο, στη σοφίτα, πίσω από τη βιβλιοθήκη, στην ντουλάπα. Το μυστικό ήταν να φροντίζεις πάντα να κάνεις ησυχία.

Όμως δεν ήμουν τόσο καλή στο να κάνω ησυχία.

Στην εφηβεία, άρχισα να ασχολούμαι με τη μουσική και αναρωτιόμουν αν αυτό που είχα ανάγκη ήταν να κάνω θόρυβο και να με ακούν. Όποτε βρισκόμουν πάνω στη σκηνή, η μουσική ήταν κάτι μαγικό. Έδινε φωνή σε όσα δεν μπορούσα να αρθρώσω. Ήταν η διαμαρτυρία μου ενάντια στο ανείπωτο.

Μετά, το 1982, ξέσπασε ο Πόλεμος του Λιβάνου, και ήμουν πλέον αρκετά μεγάλη για να αντιληφθώ ότι συνέβαινε κάτι τρομερό. Στο σχολείο, στον τοίχο-μνημείο για τα θύματα προστίθεντο όλο και περισσότερα ονόματα, αυτή τη φορά εφήβων που γνώριζα. Στη σχολική τελετή για την Ημέρα Μνήμης έρχονταν γονείς που είχαν χάσει τους γιους τους.

Ήμουν περήφανη που εγώ τραγουδούσα για αυτούς, κοιτάζοντάς τους μέσα στα μάτια και φροντίζοντας να μη με πιάσουν τα κλάματα. Κάθε χρόνο κλείναμε την τελετή με το «Shir La Shalom» («Ένα τραγούδι για την ειρήνη»). Τραγουδούσαμε από τα βάθη της καρδιάς μας για την ειρήνη. Θέλαμε να κάνουμε μια νέα αρχή και να προχωρήσουμε ελεύθεροι στο μέλλον.

Μεγάλωσα με την υπόσχεση των γονιών μας πως, όταν θα γινόμασταν δεκαοκτώ χρονών και θα ήταν η ώρα της θητείας μας στον στρατό, δεν θα υπήρχαν πια πόλεμοι. Αυτό όμως δεν έχει συμβεί ακόμη.

Εγώ υπηρέτησα στον στρατό ως μουσικός, προσευχόμενη για ειρήνη, πηγαίνοντας από τη μια στρατιωτική βάση στην άλλη, διασχίζοντας σύνορα, τραγουδώντας για τους στρατιώτες. Ήμουν μια δεκαεννιάχρονη στρατιωτίνα όταν ξέσπασε ο Πόλεμος του Κόλπου.

Τραγουδούσαμε για τους στρατιώτες, που ήταν επίσης παιδικοί μας φίλοι, γείτονες και αδέλφια μας. Κι όταν δάκρυζαν, όπως συνέβαινε συχνά, ένιωθα τη δύναμη του να αγγίζω μια άλλη ψυχή με τη δική μου, εκφράζοντας το ανείπωτο. Η μουσική μας εξέφραζε πολλά πράγματα που δεν μπορούσαμε να πούμε φωναχτά: ότι φοβόμασταν αλλά δεν επιτρεπόταν να το παραδεχτούμε ούτε στον εαυτό μας, ότι ήμασταν ακόμη πολύ νέοι και θέλαμε να πάμε στα σπίτια μας, να ερωτευτούμε, να ταξιδέψουμε σε μακρινούς τόπους. Ότι θέλαμε μια φυσιολογική ζωή αλλά δεν ξέραμε τι σημαίνει φυσιολογικό.

Το να παίζουμε μουσική και να τραγουδάμε δυνατά είχε μεγάλη σημασία για μας και μας απελευθέρωνε. Για μένα ήταν η αρχή του ταξιδιού αναζήτησης της αλήθειας, της ανακάλυψης της συναισθηματικής κληρονομιάς που κουβαλούσα μέσα μου.

Τελικά, μερικά χρόνια αργότερα, άφησα την πατρίδα μου, μετακόμισα στη Νέα Υόρκη και άρχισα να μελετώ το ανείπωτο – όλες εκείνες τις σιωπηλές αναμνήσεις, τα συναισθήματα και τις επιθυμίες που βρίσκονται έξω από τη συνείδηση. Έγινα ψυχαναλύτρια, εξερευνώντας το ασυνείδητο.

Η ανάλυση του νου, όπως και μια ιστορία μυστηρίου, είναι μια έρευνα. Σαν ντετέκτιβ, ο κάθε ασθενής μου κι εγώ προσπαθούμε να ακολουθήσουμε τα σημάδια, να ακούσουμε όχι μόνο τι λένε, αλλά και τις παύσεις τους, τη μουσική αυτού που είναι άγνωστο και στους δυο μας. Αναζητώντας στοιχεία και σχηματίζοντας με αυτά μια εικόνα, προσπαθούμε να δώσουμε απάντηση στο ερώτημα:

Τι συνέβη πραγματικά και σε ποιον;”

Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο H κληρονομιά του τραύματος της Galit Atlas που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στο kelefthos.gr.