Αδελφοί και αδελφές

Δεν αρκεί να έχεις το ίδιο αίμα με κάποιον για να είσαι αδελφός ή αδελφή του.

Η ιστορία είναι αυτή ενός μικρού κοριτσιού που αναγκάζεται να επιστρέψει στην ταπεινή οικογένεια προέλευσής του μετά την υιοθεσία του από μια αστική οικογένεια. Αυτή η επιστροφή αποδεικνύεται δραματική, τόσο επειδή προκαλείται από την εγκατάλειψη της θετής μητέρας, πράξη που παραμένει ακατανόητη για την ηρωίδα της ιστορίας, όσο και επειδή η μικρή βρίσκεται ξανά σε μια κατάσταση ένδειας από την οποία η υιοθεσία έμοιαζε να την έχει απαλλάξει.

Αυτό που με ενδιαφέρει να υπογραμμίσω εδώ είναι η κρίση των κάθετων σχέσεων και ο δημιουργικός χαρακτήρας της οριζόντιας σχέσης με την αδελφή της, την Αντριάνα. Για αυτό το κορίτσι δεν υπάρχει ούτε ο σωτήριος λόγος του πατέρα ούτε η προσεκτική, λεπτομερής φροντίδα της μητέρας. Με διαφορετικούς τρόπους, η κάθετη σχέση μεταξύ παιδιών και γονέων είναι καταδικασμένη να ραγίσει και να αποδειχτεί αναξιόπιστη, καθώς πρόκειται για έναν δεσμό που γεννά μόνο εγκατάλειψη και απογοήτευση.

Αντίθετα, η οριζόντια σχέση με την αδελφή αποδεικνύεται αυθεντικά σωτήρια. Παίρνει τις πιο στοιχειώδεις μορφές του μοιράσματος, το οποίο αντιπαλεύει την κατάσταση εγκατάλειψης και μοναξιάς. Η τραυματική απώλεια που επέβαλε η θετή μητέρα αντισταθμίζεται από την επανεύρεση ενός δεσμού που έμοιαζε ανύπαρκτος, αυτού με τη μικρότερη αδελφή.

Δεν πρόκειται όμως για έναν δεσμό μεταξύ ομοίων, για ένα ναρκισσιστικό καθρέφτισμα, ούτε, πολύ περισσότερο, για συγχώνευση. Οι δυο αδελφές εμφανίζονται ριζικά διαφορετικές. Η ουσία του αίματος δεν εξαλείφει την απόσταση μεταξύ των δύο κοριτσιών: η μια, η Αρμινούτα, είναι ήδη μια μικρή κυρία, μελετηρή, συγκροτημένη, με προσεγμένους τρόπους· η άλλη, η Αντριάνα, αδύνατη σαν στέκα, με λιγδιασμένα μαλλιά και ατημέλητη, πάσχει από νυχτερινή ενούρηση και είναι απόκοτη και ντόμπρα.

Κι όμως, η μικρότερη αδελφή είναι που σώζει τη μεγαλύτερη από την παγωνιά της μοναξιάς και της εγκατάλειψης.

[…]

«Σήμερα στ’ αλήθεια αγνοώ τι τόπος είναι μια μητέρα. Μου λείπει όπως μπορεί να λείπει σε κάποιον η υγεία του, ένα αποκούμπι, μια πεποίθηση. Είναι ένα ανυποχώρητο κενό που γνωρίζω ότι υπάρχει αλλά δεν το προσπερνώ. Ένα κενό που σε ζαλίζει αν κοιτάξεις μέσα του. Ένα ρημαγμένο τοπίο που τις νύχτες σού κλέβει τον ύπνο και κατασκευάζει εφιάλτες σ’ αυτό το λίγο που σου αφήνει. Η μοναδική μητέρα που δεν έχασα ποτέ είναι η μητέρα των φόβων μου».

Η αδιαφορία των δύο μητέρων άφησε αυτή την κόρη να πέσει στο κενό. Το σκοτάδι και η παγωνιά που την τυλίγουν τώρα είναι αυτά που γνώρισε στην αρχή της ζωής της, με την πρώτη εγκατάλειψη. Σε αυτή την περίπτωση δεν είναι το σύμπλεγμα του Κάιν που εξηγεί τη σχέση ανάμεσα στις αδελφές. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με αντιπαλότητα ή ζηλοφθονία ανάμεσα σε αδελφές.

Το αντίθετο.

Εκείνο το βράδυ που η Αρμινούτα χάνεται, μόνο τα χέρια της αδελφής της φτάνουν κοντά της.

«Αν δεν έρθεις, θα μείνω εδώ και θ’ αρρωστήσω εξαιτίας σου. Ορίστε, άρχισε να τρέχει η μύτη μου».

Αλλά, αν η Αντριάνα σώζει τη μεγαλύτερη αδελφή από το σκοτάδι και την παγωνιά, μόνο χάρη στην Αρμινούτα είναι που η ίδια θα μπορέσει να νικήσει τον φόβο της για τη θάλασσα και να γνωρίσει τη χαρά τού να βυθίζεται στα νερά της.

Η ζωή των παιδιών δεν μπορεί να περιοριστεί στον περιφραγμένο χώρο της οικογένειας, αλλά απαιτεί την ανοιχτωσιά της θάλασσας.

Και τότε έρχεται η τελευταία εικόνα:

«Κοντοσταθήκαμε η μία απέναντι από την άλλη, τόσο μόνες και τόσο κοντά, εγώ βουτηγμένη ως το στήθος, εκείνη ως τον λαιμό.

Η αδερφή μου.

Σαν ένα σπάνιο λουλούδι, που φύτρωσε σε μια χούφτα γης, σκαρφαλωμένο στον βράχο. Από εκείνη έμαθα τι πάει να πει αντοχή. Τώρα μοιάζουμε λιγότερο στην όψη, μα είναι ίδια η αίσθησή μας από το ξέβρασμά μας σ’ αυτόν τον κόσμο».

Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο Αδελφοί και Αδελφές. Ένα διά δύο του Massimo Recalcati που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στο kelefthos.gr.