Παθητική Επιθετικότητα: Πώς να προστατευτείτε από το αγαπημένο «όπλο» των ναρκισσιστών

Όταν η επίθεση φορά χαμόγελο, η παθητική επιθετικότητα γίνεται ύπουλο όπλο. Μάθετε πώς να προστατευτείτε.

Φαντάσου να ζητάς από έναν συνάδελφο βοήθεια σε ένα πρότζεκτ. Συμφωνεί με χαμόγελο, αλλά —ω του θαύματος— κάθε φορά που πλησιάζει η προθεσμία, «ξεχνάει». Ή μία φίλη να σου λέει: Είσαι πολύ όμορφη σήμερα… ίσα που σε γνώρισα! αμέσως μετά που της δείχνεις το νέο σου κούρεμα.

Ίσως γνωρίζεις πολύ καλά το συναίσθημα όταν ένας γονιός ή σύντροφος σε αγνοεί μετά από κάποια υποτιθέμενη προσβολή.

Επιφανειακά, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να φαίνεται σχετικά ασήμαντη. Όμως αν συμβαίνει συχνά, αυτό θα μπορούσε να είναι ένδειξη ότι ένας ναρκισσιστής χρησιμοποιεί παθητική επιθετικότητα για να σε πληγώσει.

Για να προστατευτείς, είναι βοηθητικό να καταλάβεις από πού προέρχεται αυτή η συμπεριφορά.

Ο όρος «ναρκισσιστής» μπορεί να αναφέρεται σε άτομα με υψηλά επίπεδα ναρκισσισμού, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι έχουν επίσημη διάγνωση ναρκισσιστικής διαταραχής προσωπικότητας.

Γενικά, υπάρχουν δύο τύποι: μεγαλομανής και ευάλωτος.

Οι μεγαλομανείς ναρκισσιστές συνήθως βλέπουν τον εαυτό τους ως ξεχωριστό και ανώτερο από τους άλλους και είναι πιθανό να περηφανεύονται για τα επιτεύγματά τους.

Οι ευάλωτοι ναρκισσιστές τείνουν να είναι εσωστρεφείς, υπερευαίσθητοι ακόμη και στην παραμικρή κριτική και να έχουν μια αχόρταγη ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση.

Και οι δύο τύποι μπορεί να είναι εγωκεντρικοί και επιρρεπείς στην επιθετικότητα, όμως η παθητική επιθετικότητα φαίνεται να χρησιμοποιείται πιο συχνά από τους ευάλωτους ναρκισσιστές.

Μια εξήγηση για τη συμπεριφορά τους μπορεί να είναι το κίνητρο να κυριαρχήσουν και να αποκτήσουν κοινωνικό κύρος. Για παράδειγμα, μπορεί να πιστεύουν ότι αν μειώσουν τους ανταγωνιστές τους, αυξάνουν τις πιθανότητες να πάρουν προαγωγή στη δουλειά.

Μια άλλη πιθανή αιτία είναι ότι είναι ευαίσθητοι στην κριτική. Οποιαδήποτε αρνητική αξιολόγηση —όπως το να μην προσκληθούν σε μια κοινωνική εκδήλωση στη δουλειά— μπορεί να πυροδοτήσει μια αμυντική αντίδραση, κατά την οποία επιτίθενται σε άλλους για να προστατεύσουν την αυτοεκτίμησή τους.

Έχουν επίσης την τάση να αισθάνονται παραγκωνισμένοι, ακόμη κι όταν αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Έρευνες έχουν δείξει ότι όταν οι ναρκισσιστές προκαλούνται, συχνά αντιδρούν με επιθετικότητα.

Μπορούν πιο εύκολο να αρνηθούν μία υπονόμευση με λεπτούς και συγκαλυμμένους τρόπους από ό,τι μια ανοιχτή έκφραση θυμού ή αγανάκτησης.

Ακολουθούν μερικά παραδείγματα που θα σας βοηθήσουν να αναγνωρίσετε πότε συμβαίνει αυτό:

• Κοινωνικός αποκλεισμός — αποφυγή οπτικής επαφής, αγνόηση μηνυμάτων, αποκλεισμός από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή στέρηση τρυφερότητας/επικοινωνίας ως μορφή τιμωρίας.
• Εχθρικός υπαινιγμός — ειρωνικά αστεία εις βάρος άλλων, «κομπλιμέντα» με δόση προσβολής, ή μηνύματα που υπονοούν ότι εσύ φταις ενώ εκείνοι υποβαθμίζουν τη δική τους ευθύνη στη σύγκρουση.
• Έμμεση κριτική — κοινοποίηση ντροπιαστικών ιστοριών ή προσπάθεια υπονόμευσης μέσω κουτσομπολιού με τρίτους.
• Σαμποτάζ — αναλαμβάνουν ευθύνες και τις αφήνουν σκόπιμα για την τελευταία στιγμή, μετατρέποντάς τες τελικά σε δικό σου πρόβλημα.

Αυτή η συμπεριφορά από μόνη της ίσως να μη φαίνεται ιδιαίτερα ενοχλητική. Όμως, η συνεχής έκθεση σε τέτοιου είδους συμπεριφορές μπορεί να προκαλέσει σημαντική ψυχική επιβάρυνση. Για παράδειγμα, η επαναλαμβανόμενη κοινωνική απομόνωση στον χώρο εργασίας έχει συνδεθεί με συναισθηματική εξουθένωση και μειωμένη ευεξία.

Η έρευνα πάνω στα θύματα ναρκισσιστικής συμπεριφοράς είναι περιορισμένη, ίσως επειδή η παθητική επιθετικότητα συχνά κρύβεται καλά. Παρ’ όλα αυτά, οι μελέτες που έχουμε δείχνουν ότι όσοι βρίσκονται στο στόχαστρο ναρκισσιστικής κακοποίησης βιώνουν άγχος, κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, καθώς και μια τάση να βάζουν συνεχώς τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές τους.

Πώς να προστατευτείτε

Δεδομένου ότι οι ναρκισσιστές αντιδρούν επιθετικά στην κριτική, δεν είναι σοφό να απαντήσετε με τον ίδιο τρόπο. Δεν πολεμάς τη φωτιά με φωτιά. Ακολουθούν μερικές στρατηγικές που μπορούν να βοηθήσουν:

Θέστε ξεκάθαρα όρια. Δείξτε σαφώς ότι δεν θα ανεχτείτε τέτοια συμπεριφορά. Μπορείτε να πείτε κάτι όπως: «Παρατήρησα ότι δεν απαντάς. Είμαι διαθέσιμη να μιλήσουμε όταν θα είσαι έτοιμος να το κάνουμε με σεβασμό.»

Συναισθηματική αποστασιοποίηση. Οι ναρκισσιστές θα προσπαθήσουν να σας προκαλέσουν με ειρωνείες ή σπόντες, ψάχνουν αντίδραση. Αν την πάρουν, ξεκινάει ο φαύλος κύκλος. Ένα αποτελεσματικό εργαλείο είναι η τεχνική του “γκρι βράχου” (gray rocking): κρατήστε τις απαντήσεις και τις αλληλεπιδράσεις σας κοφτές, βαρετές και αδιάφορες. Αν, π.χ., ειπωθεί κάτι σαρκαστικό, μπορείτε απλά να πείτε: «Μάλιστα» ή «Το σημείωσα».

Φροντίστε τον εαυτό σας. Δώστε προτεραιότητα στις δικές σας ανάγκες και την ευημερία σας. Ασχοληθείτε με δραστηριότητες που σας ευχαριστούν, αφιερώστε χρόνο σε φίλους που σας ανεβάζουν, γελάστε, χαλαρώστε. Κάντε χώρο για ενδοσκόπηση ώστε να μην εσωτερικεύετε τα σχόλιά τους. Θυμηθείτε: δεν αφορά εσάς — αφορά εκείνους.

Αναζητήστε στήριξη. Μιλήστε σε ανθρώπους που εμπιστεύεστε ή αναζητήστε επαγγελματική υποστήριξη από έναν ψυχολόγο. Η ενίσχυση της ανθεκτικότητάς σας είναι θεμέλιο προστασίας. Στο πλαίσιο της εργασίας, αν η παθητική επιθετικότητα είναι συστηματική, μπορείτε να απευθυνθείτε στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού (HR).

Ωστόσο, να καταγράφετε πάντα τα περιστατικά με ακρίβεια και ψυχραιμία χωρίς συναισθηματισμούς. Αυτό μπορεί να περιορίσει την ικανότητα του ναρκισσιστή να σας κάνει gaslighting (δηλαδή να σας κάνει να αμφισβητείτε την πραγματικότητα).

Ανισορροπία δύναμης

Δεν είναι πάντα εύκολο να πάρει κανείς απόσταση από έναν ναρκισσιστή. Κάποιοι άνθρωποι ζουν μαζί του, εργάζονται μαζί του ή τον έχουν στον κοινωνικό τους κύκλο.

Δεδομένου ότι οι ναρκισσιστές συχνά διψούν για κύρος, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να υπάρχει ανισορροπία δύναμης μεταξύ σας. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολο ειδικά αν νιώθετε εκφοβισμό λόγω της παθητικής επιθετικότητάς τους, όπως για παράδειγμα αν είναι ανώτερός σας στη δουλειά.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι ακόμα πιο σημαντικό: να κρατάτε αρχείο από σημαντικά email, να καταγράφετε συνομιλίες ή περιστατικά, και να απευθύνεστε στο HR αν χρειαστεί. Αν η ανισορροπία δύναμης υπάρχει εκτός εργασιακού χώρου, χρειάζεται επιπλέον προσοχή και σταθερότητα στα όρια που θέτετε.

Κάθε κατάσταση είναι διαφορετική, και υπάρχουν πράγματα που δεν μπορείτε να ελέγξετε.

Αυτό που μπορείτε όμως να ελέγξετε, είναι: οι αντιδράσεις σας, η φροντίδα του εαυτού σας, και τα συστήματα στήριξης γύρω σας.

Πηγή
Απόδοση: Ανδριανάκη Σοφία – Μετάφραση ξενόγλωσσων άρθρων
Επιμέλεια: PsychologyNow.gr