banner-desk banner-mob
thumb

Σταμάτα να ζητάς συνέχεια συγγνώμη: όταν το «sorry» γίνεται αυτοακύρωση

Πόσες φορές είπες «συγγνώμη» σήμερα χωρίς να φταις σε τίποτα; Το να ζητάμε διαρκώς συγνώμη δεν είναι απλώς ευγένεια, συχνά είναι ένας ασυνείδητος μηχανισμός επιβίωσης (fawning) και αυτοακύρωσης. Ήρθε η στιγμή να πάψεις να απολογείσαι για τον χώρο που δικαιωματικά καταλαμβάνεις.


Αν μάθαμε κάτι από την πανδημία της COVID-19, ήταν ότι οι κλήσεις στο Zoom θα αντικαθιστούσαν, για τους περισσότερους ανθρώπους, τις δια ζώσης συναντήσεις πρόσωπο με πρόσωπο.

Μαζί με αυτό εμφανίστηκε μια σιωπηρή λίστα εικονικών κανόνων. Κυρίαρχος ανάμεσά τους ήταν το να ξεκινά κάθε ερώτηση με μια ευγενική αναγνώριση του τύπου: «Ζητώ συγγνώμη αν το έχετε ήδη καλύψει αυτό, αλλά έχω την περιέργεια να μάθω…». Ήταν σαν ο SARS-CoV-2 να είχε φέρει μαζί του μια δευτερογενή λοίμωξη ευγενούς σαβουάρ βιβρ.

Όμως το να ζητά κανείς διαρκώς συγγνώμη, ειδικά όταν δεν έχει κάνει τίποτα λάθος, δεν είναι ευγένεια. Είναι ντροπή μεταμφιεσμένη. Όταν η ντροπή σού υπαγορεύει ότι εσύ είσαι το πρόβλημα, η συγγνώμη μετατρέπεται σε προληπτική άμυνα. Λες «συγγνώμη» πριν προλάβει κανείς να σε κατηγορήσει. Μοιάζει με ταπεινότητα, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για αυτοακύρωση (self-erasure).

Η σύνδεση μεταξύ αυτοακύρωσης και χρόνιας τάσης να ευχαριστούμε τους άλλους (people-pleasing)

Μεγάλο μέρος της έρευνας για την αυτοακύρωση τη συνδέει με τη χρόνια τάση να ευχαριστούμε τους άλλους (people-pleasing), κατά την οποία μια δυσανάλογη εστίαση προς τα έξω οδηγεί στην αποσύνδεση από τον αυθεντικό μας εαυτό.

Αυτό αντλείται από την έρευνα για το τραύμα σχετικά με την απόκριση «fawn» (υποταγή/κατευνασμός). Αρχικά περιγράφηκε από τον Pete Walker, ψυχοθεραπευτή με ειδίκευση στο σύνθετο μετατραυματικό στρες (C-PTSD): το «fawning» είναι μια αντίδραση απέναντι στην απειλή κατά την οποία το άτομο γίνεται πιο ελκυστικό και ευχάριστο προς την απειλή καθρεφτίζοντας την επιθυμία του άλλου ώστε να εκτονώσει τη σύγκρουση και να βρει ασφάλεια παραδίδοντας τα δικά του όρια.

Το fawning θεωρείται το τέταρτο «F» στην αλυσίδα αντιδράσεων πάλης/φυγής/παγώματος (fight/flight/freeze). Η αντίδραση πάλης ή φυγής (fight-or-flight) χρονολογείται από το έργο του Walter Cannon (1915) για το συμπαθητικό νευρικό σύστημα. Το πάγωμα (freeze) εισήχθη αργότερα από τον Dr. Peter Levine.

banner-desk banner-mob

Τα τρία αυτά «F» απέκτησαν θεωρητική στέγη το 1995, όταν ο νευροεπιστήμονας Stephen Porges δημοσίευσε για πρώτη φορά την πολυπνευμονογαστρική του θεωρία (Polyvagal Theory). Η Deb Dana, κλινικός που συνεργάστηκε με τον Porges, μετέφρασε τη θεωρία στη μεταφορά της πολυπνευμονογαστρικής σκάλας (polyvagal ladder)ένα πιο εύχρηστο θεραπευτικό σχήμα με τρία σκαλοπάτια:

  • Ανώτερο Σκαλοπάτι: Κοιλιακό πνευμονογαστρικό (ventral vagal — ασφάλεια και κοινωνική σύνδεση).
  • Μεσαίο Σκαλοπάτι: συμπαθητικό νευρικό σύστημα (fight or flight — πάλη ή φυγή).
  • Κατώτερο Σκαλοπάτι: ραχιαίο πνευμονογαστρικό (dorsal vagal — πάγωμα/απενεργοποίηση).

Πώς εντάσσεται το fawning στην πολυπνευμονογαστρική θεωρία

Πού κολλάει το fawning; Δεν αποκτά δικό του σκαλοπάτι. Γενικά, περιγράφεται ως μια κατάσταση που βρίσκεται στη διασταύρωση της κατάστασης παγώματος/απενεργοποίησης (freeze/shutdown), με μια επιπλέον δόση κατευνασμού από πάνω, καθώς περιλαμβάνει τόσο την ακινητοποίηση της ραχιαίας παρασυμπαθητικής απενεργοποίησης όσο και μια στρατηγική, κοινωνικά προσανατολισμένη κίνηση για να κατευνάσει την απειλή.

Πώς μοιάζει αυτό στην πραγματική ζωή; Ζητάς συγγνώμη επειδή έχεις γνώμη, επειδή καταλαμβάνεις χώρο, επειδή υπάρχεις με τρόπο που ίσως φέρει σε δύσκολη θέση κάποιον άλλον.

Εδώ βρίσκεται η διάκριση που αξίζει να γίνει: το να ζητάς συγγνώμη για κάτι που έκανες λάθος είναι η υγιής ντροπή που επιτελεί τον ρόλο της. Το να ζητάς συγγνώμη για αυτό που είσαι, αυτό είναι η τοξική ντροπή που υποδύεται τον υπερπρόθυμο σερβιτόρο, ο οποίος στέκεται από πάνω από ένα τραπέζι θαμώνων που δεν έχουν ανοίξει καν το μενού τους, έτοιμος να απολογηθεί επειδή τους έκανε να περιμένουν.

Ξεπερνώντας τις αντανακλαστικές συγγνώμες

Συνδέοντας τα κομμάτια: η συγγνώμη που καθοδηγείται από ντροπή και θολώνει τα όρια, την οποία εκστομίζεις αντανακλαστικά, είναι κυριολεκτικά η φυσιολογική εικόνα του fawning. Ένα νευρικό σύστημα που έπεσε προς την απενεργοποίηση αλλά χρησιμοποιεί μια συμπεριφορά κατευνασμού για να αναρριχηθεί πίσω προς την ασφάλεια, αντί για μια γνήσια διόρθωση ενός πραγματικού σφάλματος.

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις την παρόρμηση να ζητήσεις συγγνώμη, κάνε μια παύση. Αναρωτήσου: «Έκανα πραγματικά κάτι λάθος ή ζητάω συγγνώμη απλώς επειδή καταλαμβάνω χώρο;»


Με πληροφορίες από PsychologyToday

ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΟΥ

Παρακολούθηση σχολίων
Ειδοποίηση για
0 Σχόλια
Νεότερο
Το πιο παλιό Περισσότεροι ψήφοι
Αποστολή αιτήματος
Στείλε στον ειδικό οτιδήποτε θέλεις να τον ρωτήσεις.