Κρίσεις Πανικού: Κατανόηση και Αντιμετώπιση μέσω της Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Θεραπείας

Οι κρίσεις πανικού είναι αιφνίδια επεισόδια έντονου άγχους ή φόβου, τα οποία κορυφώνονται μέσα σε λίγα λεπτά και συνοδεύονται από σωματικά και γνωσιακά συμπτώματα.

Η Άννα βρίσκεται στο σούπερ μάρκετ όταν ξαφνικά αισθάνεται πως δεν μπορεί να αναπνεύσει. Η καρδιά της χτυπάει δυνατά, τα χέρια της ιδρώνουν, και ένα αίσθημα επικείμενου θανάτου την κυριεύει. Είναι σίγουρη πως παθαίνει έμφραγμα. Στο νοσοκομείο την ενημερώνουν πως είναι καλά – απλώς υπέστη μία κρίση πανικού.

Τι είναι οι κρίσεις πανικού;

Οι κρίσεις πανικού είναι αιφνίδια επεισόδια έντονου άγχους ή φόβου, τα οποία κορυφώνονται μέσα σε λίγα λεπτά και συνοδεύονται από σωματικά και γνωσιακά συμπτώματα. Ανήκουν στις αγχώδεις διαταραχές και συχνά εξελίσσονται σε διαταραχή πανικού, όταν γίνονται επαναλαμβανόμενες και συνοδεύονται από έντονο φόβο επανεμφάνισης ή αποφυγή καταστάσεων (American Psychiatric Association, 2022).

Τυπικά συμπτώματα:

• Ταχυκαρδία, δύσπνοια, ζάλη
• Τρέμουλο, εφίδρωση
• Αίσθημα απώλειας ελέγχου ή επικείμενου θανάτου
• Αποπραγματοποίηση ή αποπροσωποποίηση

Αν και μοιάζουν επικίνδυνες, δεν είναι απειλητικές για τη ζωή – είναι όμως εξαιρετικά τρομακτικές για το άτομο  (Craske et al., 2022).

Ο φαύλος κύκλος της κρίσης

Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) εξηγεί τις κρίσεις πανικού μέσα από έναν φαύλο κύκλο: το άτομο βιώνει ένα φυσιολογικό σωματικό σύμπτωμα (π.χ. ταχυκαρδία), το ερμηνεύει καταστροφικά («παθαίνω καρδιακή προσβολή»), γεγονός που ενισχύει το άγχος και προκαλεί επιπλέον συμπτώματα – εδραιώνοντας έτσι την κρίση  (McEvoy et al., 2019).

Τι τις προκαλεί;

Οι κρίσεις πανικού δεν έχουν μία μόνο αιτία. Μπορεί να οφείλονται σε:

• Γενετική προδιάθεση
• Τραυματικές εμπειρίες
• Χρόνιο στρες
• Άλλες ψυχολογικές διαταραχές (π.χ. αγοραφοβία, κατάθλιψη)
• Λανθασμένες γνωσίες για το σώμα και την υγεία

(Craske et al., 2022).

Πώς αντιμετωπίζονται;

Η πιο τεκμηριωμένη θεραπευτική προσέγγιση είναι η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT), η οποία περιλαμβάνει:

1. Ψυχοεκπαίδευση

Το άτομο ενημερώνεται για το πώς λειτουργεί η κρίση πανικού, μαθαίνει πως δεν είναι επικίνδυνη και κατανοεί τον φαύλο κύκλο των συμπτωμάτων και των σκέψεων.

2. Αναδόμηση σκέψεων

Μέσω της αναγνώρισης και τροποποίησης των αυτόματων αρνητικών σκέψεων , το άτομο μαθαίνει να ερμηνεύει με ρεαλιστικό τρόπο τα σωματικά του συμπτώματα.

3. Έκθεση

Το άτομο εκτίθεται σταδιακά και ελεγχόμενα στα ερεθίσματα που αποφεύγει (π.χ. ασανσέρ, μετρό, σωματική άσκηση), ώστε να αποδυναμωθεί ο φόβος μέσω εξοικείωσης  (Pompoli et al., 2018).

4. Τεχνικές χαλάρωσης και αναπνοής

Εκπαίδευση σε ασκήσεις αναπνοής, προοδευτική μυϊκή χαλάρωση ή mindfulness – όχι για να «αποφευχθεί» η κρίση, αλλά για να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα (NICE, 2023).

Γιατί πολλοί δεν ζητούν βοήθεια;

Το στίγμα, η ντροπή ή η λανθασμένη πεποίθηση ότι «είναι καθαρά σωματικό» κρατούν πολλούς ανθρώπους μακριά από την κατάλληλη ψυχοθεραπευτική θεραπεία. Η έγκαιρη παρέμβαση όμως προλαμβάνει τη χρονιότητα και μειώνει σημαντικά την υποτροπή  (Craske et al., 2022).

Συμπερασματικά

Οι κρίσεις πανικού δεν είναι ένδειξη αδυναμίας ή «τρέλας». Είναι σήμα κινδύνου από το σώμα και το νου ότι υπάρχει έντονο στρες, φόβος ή ανεπίλυτο ψυχικό υλικό. Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία προσφέρει δομημένη, σύντομη και αποτελεσματική αντιμετώπιση, δίνοντας στο άτομο πίσω την αίσθηση ελέγχου και αξιοπρέπειας.

Βιβλιογραφία

• American Psychiatric Association. (2022). *Diagnostic and statistical manual of mental disorders* (5th ed., text revision; DSM-5-TR). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
• Craske, M. G., Stein, M. B., Eley, T. C., Milad, M. R., Holmes, A., Rapee, R. M., & Wittchen, H.-U. (2022). Anxiety disorders. *Nature Reviews Disease Primers, 8*(1), 1–21. https://doi.org/10.1038/s41572-022-00367-1
• Pompoli, A., Furukawa, T. A., Imai, H., Tajika, A., Efthimiou, O., & Salanti, G. (2018). Psychological therapies for panic disorder with or without agoraphobia in adults: A network meta-analysis. *Cochrane Database of Systematic Reviews*, (4), CD011004. https://doi.org/10.1002/14651858.CD011004.pub2
• McEvoy, P. M., Nathan, P., & Rapee, R. M. (2019). *Cognitive behavioural group therapy for social anxiety disorder: Evidence-based treatment strategies*. Routledge.
• National Institute for Health and Care Excellence. (2023). *Panic disorder in adults: Management*. NICE Clinical Guidelines. https://www.nice.org.uk/guidance/cg113

Βιογραφικό Συγγραφέα

Η Κεφαλά Παναγιώτα είναι ψυχολόγος, CBT ψυχοθεραπεύτρια με εξειδίκευση στην ανακουφιστική φροντίδα.