Αν διαπιστώνετε ότι χρησιμοποιείτε το αλκοόλ για να αποτρέψετε μια κρίση πανικού, αξίζει να συζητήσετε αυτή τη συμπεριφορά με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας. Στόχος δεν είναι να πιέσετε τον εαυτό σας να αντιμετωπίσει απότομα όσα φοβάται, αλλά να κατανοήσετε τι συντηρεί τον φόβο και να αναπτύξετε σταδιακά διαφορετικούς τρόπους αντιμετώπισής του.
Ο Γιώργος αγαπούσε πάντα τις εξόδους με τους φίλους του. Τους τελευταίους μήνες, όμως, κάτι έχει αλλάξει. Από τότε που βίωσε την πρώτη του κρίση πανικού, ακόμη και μια συνηθισμένη βραδινή έξοδος μπορεί να του προκαλέσει ανησυχία. Κι αν μου ξανασυμβεί; Κι αν ζαλιστώ μπροστά σε όλους; Κι αν δεν μπορέσω να φύγω;
Ένα βράδυ αποφασίζει να βγει, παρά τον φόβο του. Στην αρχή αισθάνεται άβολα και παρακολουθεί διαρκώς τους χτύπους της καρδιάς του. Παραγγέλνει ένα ποτό και, λίγο αργότερα, αρχίζει να χαλαρώνει. Συμμετέχει στη συζήτηση, γελάει και για πρώτη φορά εκείνο το βράδυ σταματά να σκέφτεται την πιθανότητα μιας νέας κρίσης. Τελικά, αυτό ήταν που χρειαζόμουν, σκέφτεται και παραγγέλνει ακόμη δύο ποτά.
Ύστερα από λίγο, όμως, αισθάνεται μια ξαφνική ζάλη. Προσπαθεί να την αγνοήσει, αλλά σύντομα παρατηρεί ότι η καρδιά του χτυπά πιο γρήγορα. Γιατί ζαλίζομαι; Μήπως θα λιποθυμήσω; Μήπως αρχίζει πάλι; Η ανησυχία μεγαλώνει, οι σωματικές αισθήσεις γίνονται εντονότερες και ο Γιώργος αρχίζει να φοβάται ότι χάνει τον έλεγχο. Το ποτό που πριν από λίγο του πρόσφερε ανακούφιση έχει πλέον συνδεθεί με τις ίδιες αισθήσεις που προσπαθούσε να αποφύγει.
Η ιστορία του Γιώργου είναι υποθετική, αλλά αναδεικνύει ένα πραγματικό ερώτημα: Μπορεί το αλκοόλ να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε τον φόβο ή, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, να γίνει μέρος του προβλήματος;
Το αλκοόλ πράγματι μπορεί να προκαλέσει ένα προσωρινό αίσθημα χαλάρωσης. Δρα στο κεντρικό νευρικό σύστημα, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων τη λειτουργία του γ-αμινοβουτυρικού οξέος (GABA), ενός νευροδιαβιβαστή με ανασταλτική δράση. Έτσι, μπορεί αρχικά να μειώσει την ένταση και τις αναστολές. Η ανακούφιση, όμως, είναι προσωρινή και δεν σημαίνει ότι αντιμετωπίζεται η αιτία του άγχους.
Μπορεί το αλκοόλ να προκαλέσει κρίση πανικού;
Το αλκοόλ μπορεί, σε ορισμένους ανθρώπους και υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να συνδεθεί με την εμφάνιση ή την επιδείνωση κρίσεων πανικού. Δεν σημαίνει, όμως, ότι όποιος πίνει θα εμφανίσει κρίση ή ότι το αλκοόλ προκαλεί απαραίτητα Διαταραχή Πανικού.
Η ζάλη, η ταχυκαρδία, το τρέμουλο και η ναυτία είναι αισθήσεις που μπορεί να εμφανιστούν τόσο σε μια κρίση πανικού όσο και σε σχέση με την κατανάλωση αλκοόλ. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν ερμηνεύουμε όλοι τις ίδιες σωματικές αισθήσεις με τον ίδιο τρόπο. Κάποιος μπορεί να αποδώσει τη ζάλη στα ποτά που κατανάλωσε. Ένας άνθρωπος, όμως, που φοβάται ιδιαίτερα μια νέα κρίση πανικού μπορεί να σκεφτεί: Θα λιποθυμήσω. Κάτι συμβαίνει στην καρδιά μου. Θα χάσω τον έλεγχο.
Ο φόβος μπορεί τότε να εντείνει τις σωματικές εκδηλώσεις του άγχους, οι οποίες με τη σειρά τους ενισχύουν την αίσθηση κινδύνου. Πρόκειται για τον γνωστό φαύλο κύκλο που περιγράφεται στο γνωστικό μοντέλο της Διαταραχής Πανικού. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ζάλη ή ταχυκαρδία οφείλεται στο άγχος. Το αλκοόλ έχει πραγματικές φυσιολογικές επιδράσεις και τα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στον πανικό.
Όταν το ποτό γίνεται μια συμπεριφορά ασφάλειας
Ας επιστρέψουμε στον Γιώργο. Την επόμενη φορά που θα κανονίσει να βγει, ίσως θυμηθεί πόσο καλύτερα αισθάνθηκε μετά το πρώτο ποτό, πριν καταναλώσει περισσότερο αλκοόλ και εμφανιστούν οι σωματικές αισθήσεις που τον τρόμαξαν. Αν πιω μόνο ένα ποτό πριν βγω, θα είμαι πιο ήρεμος. Έτσι δεν θα πάθω κρίση, σκέφτεται. Το αλκοόλ μπορεί τότε να αποκτήσει έναν διαφορετικό ρόλο: να λειτουργεί ως συμπεριφορά ασφάλειας.
Στη Διαταραχή Πανικού, συμπεριφορές ασφάλειας ονομάζουμε όσα κάνει κάποιος επειδή πιστεύει ότι θα τον προστατεύσουν από μια κρίση ή από τις συνέπειες που φοβάται. Μπορεί, για παράδειγμα, να κάθεται πάντα κοντά στην έξοδο ή να πηγαίνει κάπου μόνο με ένα πρόσωπο που εμπιστεύεται.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ίδια η συμπεριφορά, αλλά το συμπέρασμα που μπορεί να ακολουθήσει. Αν ο Γιώργος βγει ξανά με τους φίλους του, πιει μόνο ένα ποτό και περάσει ευχάριστα το βράδυ χωρίς να βιώσει κρίση πανικού, ίσως σκεφτεί: Ευτυχώς που ήπια. Αλλιώς θα είχα πάθει κρίση. Δεν γνωρίζει, όμως, αν πράγματι θα συνέβαινε κάτι τέτοιο. Αποδίδοντας την επιτυχημένη έξοδο στο αλκοόλ, μπορεί να ενισχύσει την πεποίθηση ότι δεν θα τα κατάφερνε χωρίς αυτό.
Έτσι, κάτι που τον βοηθά προσωρινά να αισθανθεί ασφαλής μπορεί να τον εμποδίζει να ανακαλύψει ότι είναι ικανός να αντιμετωπίσει την κατάσταση και χωρίς αυτό. Φυσικά, δεν αποτελεί κάθε ποτό συμπεριφορά ασφάλειας. Σημασία έχει αν χρησιμοποιείται με σκοπό να αποτρέψει μια φοβούμενη κρίση.
Όταν το αλκοόλ γίνεται τρόπος αντιμετώπισης του άγχους
Η περίπτωση του Γιώργου δείχνει πώς το αλκοόλ μπορεί να συνδεθεί με τον φόβο μιας νέας κρίσης πανικού. Υπάρχει, όμως, και ένας ευρύτερος κίνδυνος όταν κάποιος αρχίζει να πίνει συστηματικά για να αντιμετωπίσει το άγχος του. Κάποιος πίνει για να χαλαρώσει και αισθάνεται προσωρινά καλύτερα. Όταν η επίδραση υποχωρεί, η ανησυχία μπορεί να επιστρέψει και εκείνος να αναζητήσει ξανά την ίδια ανακούφιση.
Επιπλέον, το αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του ύπνου, ακόμη κι αν αρχικά διευκολύνει κάποιον να αποκοιμηθεί. Μετά από αυξημένη κατανάλωση, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να ξυπνήσουν κουρασμένοι, ευερέθιστοι ή ανήσυχοι. Για κάποιον που φοβάται τις κρίσεις πανικού, αυτές οι δυσάρεστες αισθήσεις μπορεί να αποτελέσουν αφορμή για νέες ανησυχητικές σκέψεις.
Αν η κατανάλωση για την αντιμετώπιση του άγχους επαναλαμβάνεται συστηματικά, ιδιαίτερα σε αυξημένες ποσότητες, μπορεί να αναπτυχθεί ανοχή, δηλαδή να χρειάζεται περισσότερο αλκοόλ για το ίδιο αποτέλεσμα. Παράλληλα, αυξάνεται ο κίνδυνος εξάρτησης.
Η αλλαγή μπορεί να είναι σταδιακή. Κάποιος που παλαιότερα έπινε περιστασιακά μπορεί να αρχίσει να αναζητά το ποτό κάθε φορά που αισθάνεται πίεση. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που πίνει για να χαλαρώσει θα αναπτύξει εξάρτηση. Σημασία έχει να αναγνωρίσει πότε το αλκοόλ παύει να είναι μια περιστασιακή επιλογή και αρχίζει να θεωρείται απαραίτητο για να αντέξει το άγχος του.
Χρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε την παροδική ανησυχία μετά την κατανάλωση από το σύνδρομο στέρησης αλκοόλ. Σε άτομα με σωματική εξάρτηση, η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει σοβαρά συμπτώματα και χρειάζεται ιατρική καθοδήγηση. Αξίζει λοιπόν να αναρωτηθούμε: Πίνω επειδή το θέλω ή επειδή φοβάμαι πώς θα αισθανθώ αν δεν πιω;
Τι μπορείτε να κάνετε στην πράξη;
Το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS), στις οδηγίες του για τη Διαταραχή Πανικού, συστήνει την αποφυγή του αλκοόλ, καθώς μπορεί να επιδεινώσει τις κρίσεις. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) προτείνει επίσης τον περιορισμό ή την αποφυγή του αλκοόλ στις γενικές οδηγίες του για τις αγχώδεις διαταραχές.
Αν αναγνωρίζετε κάτι από την εμπειρία του Γιώργου στη δική σας καθημερινότητα, δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι το ποτό να γίνει σοβαρό πρόβλημα για να εξετάσετε τη σχέση σας μαζί του.
Στην καθημερινότητα, μπορείτε να ξεκινήσετε από μερικά απλά ερωτήματα:
- Γιατί πίνω; Για ευχαρίστηση ή επειδή πιστεύω ότι διαφορετικά δεν θα αντέξω το άγχος;
- Τι συμβαίνει μετά; Παρατηρώ ζάλη, ανησυχία ή άλλες δυσάρεστες αισθήσεις; Τα νέα ή ασυνήθιστα συμπτώματα χρειάζονται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
- Έχω αρχίσει να βασίζομαι στο ποτό; Αποφεύγω καταστάσεις όταν δεν μπορώ να πιω προηγουμένως;
Αν διαπιστώνετε ότι χρησιμοποιείτε το αλκοόλ για να αποτρέψετε μια κρίση πανικού, αξίζει να συζητήσετε αυτή τη συμπεριφορά με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας. Στόχος δεν είναι να πιέσετε τον εαυτό σας να αντιμετωπίσει απότομα όσα φοβάται, αλλά να κατανοήσετε τι συντηρεί τον φόβο και να αναπτύξετε σταδιακά διαφορετικούς τρόπους αντιμετώπισής του.
Η Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία αποτελεί μια επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση για τη Διαταραχή Πανικού. Μπορεί να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει τις καταστροφικές ερμηνείες των σωματικών αισθήσεων και να αντιμετωπίσει σταδιακά τις καταστάσεις που φοβάται. Αν συνυπάρχει προβληματική χρήση αλκοόλ, χρειάζεται να αξιολογούνται και οι δύο δυσκολίες.
Ας επιστρέψουμε για τελευταία φορά στον Γιώργο. Το πρώτο ποτό τον βοήθησε να χαλαρώσει, αλλά δεν του έδωσε την ευκαιρία να διαπιστώσει αν θα μπορούσε να απολαύσει την έξοδο και χωρίς αυτό. Για έναν άνθρωπο που φοβάται τις κρίσεις πανικού, η ουσιαστική πρόοδος δεν σημαίνει ότι δεν θα αισθανθεί ποτέ ξανά άγχος, ζάλη ή ταχυκαρδία. Σημαίνει ότι μπορεί σταδιακά να μάθει να αντιμετωπίζει αυτές τις εμπειρίες χωρίς να τις ερμηνεύει κάθε φορά ως καταστροφή και χωρίς να πιστεύει ότι χρειάζεται ένα ποτό για να αισθανθεί ασφαλής.
Ίσως, λοιπόν, ο Γιώργος να μη χρειάζεται να βρει έναν καλύτερο τρόπο να διώχνει τον φόβο του. Ίσως χρειάζεται να ανακαλύψει ότι μπορεί να βγει με τους φίλους του, να αισθανθεί κάποια ανησυχία και παρ’ όλα αυτά να περάσει καλά.












