PsychologyNow Team

Η κατάθλιψη πιθανότατα δεν προκαλείται από χημική ανισορροπία του εγκεφάλου

Η κατάθλιψη πιθανότατα δεν προκαλείται από χημική ανισορροπία του εγκεφάλου

PsychologyNow Team
γυναίκα σκέφτεται ότι η κατάθλιψη πιθανότατα δεν προκαλείται από χημική ανισορροπία του εγκεφάλου
Image credit: rawpixel.com/ freepik.com

Εδώ και τρεις δεκαετίες, οι άνθρωποι κατακλύζονται από πληροφορίες που υποδηλώνουν ότι η κατάθλιψη προκαλείται από μια "χημική ανισορροπία" στον εγκέφαλο και συγκεκριμένα από την ανισορροπία μιας χημικής ουσίας του εγκεφάλου που ονομάζεται σεροτονίνη. Ωστόσο, μια πρόσφατη ανασκόπηση της έρευνας δείχνει ότι τα στοιχεία δεν υποστηρίζουν αυτή την προσέγγιση.


Αν και η θεωρία της σεροτονίνης για την κατάθλιψη παρουσιάστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1960, άρχισε να προωθείται ευρέως από τη φαρμακευτική βιομηχανία τη δεκαετία του 1990 σε συνδυασμό με τις προσπάθειές της να διαθέσει στην αγορά μια νέα σειρά αντικαταθλιπτικών, γνωστών ως εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης ή SSRI.

Η ιδέα υποστηρίχθηκε επίσης από επίσημους φορείς όπως η Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση, η οποία εξακολουθεί να λέει στο κοινό ότι «διαφορές σε ορισμένες χημικές ουσίες στον εγκέφαλο μπορεί να συμβάλλουν στα συμπτώματα της κατάθλιψης».

Αμέτρητοι γιατροί έχουν επαναλάβει το μήνυμα σε όλο τον κόσμο, στα ιδιωτικά τους ιατρεία και στα μέσα ενημέρωσης. Οι άνθρωποι αποδέχτηκαν αυτό που τους είπαν. Και πολλοί άρχισαν να παίρνουν αντικαταθλιπτικά επειδή πίστευαν ότι είχαν κάτι λάθος στον εγκέφαλό τους που απαιτούσε ένα αντικαταθλιπτικό για να διορθωθεί. Κατά την περίοδο αυτής της προώθησης του μάρκετινγκ, η χρήση αντικαταθλιπτικών αυξήθηκε δραματικά, και τώρα συνταγογραφούνται για παράδειγμα σε έναν στους έξι ενήλικες στην Αγγλία.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, ορισμένοι ακαδημαϊκοί, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων κορυφαίων ψυχιάτρων, υποστήριζαν ότι δεν υπάρχουν ικανοποιητικά στοιχεία που να υποστηρίζουν την ιδέα ότι η κατάθλιψη είναι αποτέλεσμα ασυνήθιστα χαμηλής ή ανενεργής σεροτονίνης. Άλλοι συνεχίζουν να υποστηρίζουν τη θεωρία. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν έχει υπάρξει συνολική ανασκόπηση των ερευνών σχετικά με τη σεροτονίνη και την κατάθλιψη που να επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα είτε προς τη μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση.

Εκ πρώτης όψεως, το γεγονός ότι τα αντικαταθλιπτικά τύπου SSRI δρουν στο σύστημα της σεροτονίνης φαίνεται να υποστηρίζει τη θεωρία της σεροτονίνης για την κατάθλιψη. Τα SSRI αυξάνουν προσωρινά τη διαθεσιμότητα της σεροτονίνης στον εγκέφαλο, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η κατάθλιψη προκαλείται από το αντίθετο αυτής της επίδρασης.

Υπάρχουν και άλλες εξηγήσεις για τις επιδράσεις των αντικαταθλιπτικών. Στην πραγματικότητα, οι δοκιμές φαρμάκων δείχνουν ότι τα αντικαταθλιπτικά μόλις και μετά βίας διακρίνονται από ένα εικονικό φάρμακο (placebo) όσον αφορά τη θεραπεία της κατάθλιψης. Επίσης, τα αντικαταθλιπτικά φαίνεται να έχουν μια γενικευμένη συναισθηματική καταστολή που μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση των ανθρώπων, αν και δεν γνωρίζουμε πώς παράγεται αυτή η επίδραση ή πολλά γι' αυτήν.


Διαβάστε σχετικά: Τι είναι και πως αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας


Πρώτη ολοκληρωμένη ανασκόπηση

Από τη δεκαετία του 1990 έχει διεξαχθεί εκτεταμένη έρευνα για το σύστημα της σεροτονίνης, αλλά δεν είχαν συγκεντρωθεί συστηματικά όλα τα στοιχεία στο παρελθόν. Πραγματοποιήθηκε λοιπόν μια ανασκόπηση που περιλάμβανε τον συστηματικό εντοπισμό και τη συγκέντρωση των υφιστάμενων επισκοπήσεων των στοιχείων από κάθε έναν από τους κύριους τομείς έρευνας σχετικά με τη σεροτονίνη και την κατάθλιψη. Αν και στο παρελθόν έχουν γίνει συστηματικές επισκοπήσεις επιμέρους τομέων, καμία δεν έχει συνδυάσει τα στοιχεία από όλους τους διαφορετικούς τομείς ακολουθώντας αυτή την προσέγγιση.

Ένας τομέας έρευνας που συμπεριλήφθηκε ήταν η έρευνα που συνέκρινε τα επίπεδα της σεροτονίνης και των προϊόντων διάσπασής της στο αίμα ή στο εγκεφαλικό υγρό. Συνολικά, η έρευνα αυτή δεν έδειξε διαφορά μεταξύ των ατόμων με κατάθλιψη και εκείνων χωρίς κατάθλιψη.

Ένας άλλος τομέας έρευνας επικεντρώθηκε στους υποδοχείς σεροτονίνης, οι οποίοι είναι πρωτεΐνες στα άκρα των νεύρων με τα οποία συνδέεται η σεροτονίνη και οι οποίοι μπορούν να μεταδώσουν ή να αναστείλουν τις επιδράσεις της σεροτονίνης. Οι έρευνες σχετικά με τον πιο συχνά μελετημένο υποδοχέα σεροτονίνης έδειξαν είτε ότι δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ των ατόμων με κατάθλιψη και των ατόμων χωρίς κατάθλιψη, είτε ότι η δραστηριότητα της σεροτονίνης ήταν στην πραγματικότητα αυξημένη στα άτομα με κατάθλιψη - το αντίθετο από την πρόβλεψη της θεωρίας της σεροτονίνης.

Οι έρευνες σχετικά με τον "μεταφορέα" της σεροτονίνης, δηλαδή την πρωτεΐνη που συμβάλλει στον τερματισμό της επίδρασης της σεροτονίνης, πρότειναν επίσης ότι, αν μη τι άλλο, υπήρχε αυξημένη δραστηριότητα σεροτονίνης στα άτομα με κατάθλιψη. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά μπορεί να εξηγούνται από το γεγονός ότι πολλοί συμμετέχοντες στις μελέτες αυτές είχαν χρησιμοποιήσει ή χρησιμοποιούσαν αντικαταθλιπτικά.

Εξετάσθηκαν επίσης έρευνες που διερευνούσαν κατά πόσο η κατάθλιψη μπορεί να προκληθεί σε εθελοντές με τεχνητή μείωση των επιπέδων σεροτονίνης. Δύο συστηματικές ανασκοπήσεις από το 2006 και το 2007 και ένα δείγμα των δέκα πιο πρόσφατων μελετών διαπίστωσαν ότι η μείωση της σεροτονίνης δεν προκάλεσε κατάθλιψη σε εκατοντάδες υγιείς εθελοντές. Μία από τις ανασκοπήσεις έδειξε πολύ αδύναμες ενδείξεις επίδρασης σε μια μικρή υποομάδα ατόμων με οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης, αλλά σε αυτή συμμετείχαν μόνο 75 άτομα.

Πολύ μεγάλες μελέτες που αφορούσαν δεκάδες χιλιάδες ασθενείς, εξέτασαν τη γονιδιακή παραλλαγή, συμπεριλαμβανομένου του γονιδίου που έχει τις οδηγίες για την κατασκευή του μεταφορέα σεροτονίνης. Δεν διαπίστωσαν καμία διαφορά στη συχνότητα των ποικιλιών αυτού του γονιδίου μεταξύ των ατόμων με κατάθλιψη και των υγιών ατόμων της ομάδας ελέγχου.

Αν και μια διάσημη πρώιμη μελέτη διαπίστωσε μια σχέση μεταξύ του γονιδίου του μεταφορέα σεροτονίνης και των στρεσογόνων γεγονότων της ζωής, πιο ολοκληρωμένες μελέτες δείχνουν ότι δεν υπάρχει τέτοια σχέση. Τα στρεσογόνα γεγονότα της ζωής από μόνα τους, άσκησαν ωστόσο ισχυρή επίδραση στον επακόλουθο κίνδυνο των ανθρώπων να αναπτύξουν κατάθλιψη.

Ορισμένες από τις μελέτες της επισκόπησης που περιλάμβαναν άτομα που έπαιρναν ή είχαν πάρει προηγουμένως αντικαταθλιπτικά έδειξαν ενδείξεις ότι τα αντικαταθλιπτικά μπορεί πράγματι να μειώνουν τη συγκέντρωση ή τη δραστηριότητα της σεροτονίνης.

Τι δεν υποστηρίζεται από τα στοιχεία

Η θεωρία της σεροτονίνης για την κατάθλιψη υπήρξε μία από τις πιο επιδραστικές και εκτενώς ερευνημένες βιολογικές θεωρίες για την προέλευση της κατάθλιψης. Η μελέτη δείχνει ότι η άποψη αυτή δεν υποστηρίζεται από επιστημονικά στοιχεία. Θέτει επίσης υπό αμφισβήτηση τη βάση για τη χρήση αντικαταθλιπτικών.

Τα περισσότερα αντικαταθλιπτικά που χρησιμοποιούνται σήμερα θεωρείται ότι δρουν μέσω των επιδράσεών τους στη σεροτονίνη. Ορισμένα, επηρεάζουν επίσης τη χημική ουσία του εγκεφάλου, τη νοραδρεναλίνη. Όμως οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα στοιχεία για τη συμμετοχή της νοραδρεναλίνης στην κατάθλιψη είναι ασθενέστερα από εκείνα για τη σεροτονίνη.

Δεν υπάρχει άλλος αποδεκτός φαρμακολογικός μηχανισμός για το πώς τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να επηρεάζουν την κατάθλιψη. Εάν τα αντικαταθλιπτικά επιδρούν ως εικονικά φάρμακα ή με την αναισθητοποίηση των συναισθημάτων, τότε δεν είναι σαφές ότι κάνουν περισσότερο καλό παρά κακό.

Αν και η θεώρηση της κατάθλιψης ως βιολογικής διαταραχής μπορεί να φαίνεται ότι θα μείωνε το στίγμα, στην πραγματικότητα η έρευνα έχει δείξει το αντίθετο, καθώς και ότι οι άνθρωποι που πιστεύουν ότι η δική τους κατάθλιψη οφείλεται σε χημική ανισορροπία είναι πιο απαισιόδοξοι για τις πιθανότητες θεραπείας τους.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουν οι άνθρωποι ότι η ιδέα πως η κατάθλιψη οφείλεται σε «χημική ανισορροπία» είναι υποθετική. Και δεν καταλαβαίνουμε τι κάνουν στον εγκέφαλο η προσωρινή αύξηση της σεροτονίνης ή άλλες βιοχημικές αλλαγές που παράγονται από τα αντικαταθλιπτικά.

Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι είναι αδύνατο να πούμε ότι η λήψη αντικαταθλιπτικών SSRI αξίζει τον κόπο ή ακόμη και ότι είναι απολύτως ασφαλής. Οι άνθρωποι χρειάζονται όλες αυτές τις πληροφορίες για να λάβουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με το αν θα λάβουν ή όχι αντικαταθλιπτικά.

Έρευνα: The serotonin theory of depression: a systematic umbrella review of the evidence


Απόδοση: PsychologyNow.gr
Πηγή

*Απαγορεύεται ρητώς η αναπαραγωγή χωρίς προηγούμενη άδεια των υπευθύνων της ιστοσελίδας. Το άρθρο αναφέρει τα ερευνητικά δεδομένα μίας μελέτης και δεν προτρέπει, ούτε υποστηρίζει την χρήση ή αλλαγή οποιασδήποτε θεραπευτικής αγωγής, ούτε αντικαθιστά την ιατρική διάγνωση ή θεραπεία. Για οποιαδήποτε πληροφορία, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.

2. banner diafhmishs mypsychologist koino

Κάντε like στην σελίδα μας στο Facebook 
Ακολουθήστε μας στο Twitter 

Βρείτε μας στα...