Μια ανατρεπτική έρευνα κλονίζει την παραδοσιακή άποψη ότι οι καταναγκαστικές συμπεριφορές είναι απλώς «κολλημένες συνήθειες». Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η φλεγμονή στον εγκέφαλο μπορεί να ωθεί το άτομο σε έναν εξαντλητικό, συνειδητό έλεγχο, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο που κατανοούμε και θεραπεύουμε τις διαταραχές αυτές.
Μια μακροχρόνια άποψη υποστηρίζει ότι οι καταναγκαστικές συμπεριφορές παγιδεύουν τα άτομα σε έναν «βρόχο συνήθειας» που ακυρώνει την αυτοκυριαρχία τους. Ωστόσο, νέα έρευνα σε αρουραίους από το Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας του Σίδνεϊ (UTS) υποδηλώνει ότι αυτό μπορεί να μην ισχύει.
Οι καταναγκαστικές συμπεριφορές είναι κοινές σε πολλές ψυχικές παθήσεις, συμπεριλαμβανομένης της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής (OCD), καθώς και των διαταραχών χρήσης ουσιών και τζόγου, όπου οι άνθρωποι επαναλαμβάνουν πράξεις παρά τις αρνητικές συνέπειες.
Η αλληλεπίδραση συνηθειών και συνειδητού ελέγχου
Η επικεφαλής συγγραφέας και νευροεπιστήμονας συμπεριφοράς, Δρ. Laura Bradfield, δήλωσε ότι οι συνήθειες είναι συνήθως χρήσιμες επειδή μας επιτρέπουν να ενεργούμε στον «αυτόματο πιλότο», όπως όταν βουρτσίζουμε τα δόντια μας, ώστε να μπορούμε να σκεφτόμαστε άλλα πράγματα.
Ωστόσο, αν οδηγούμε και ένα παιδί πεταχτεί στον δρόμο, ξαφνικά αποκτούμε επίγνωση του περιβάλλοντός μας και εστιάζουμε σε αυτό που κάνουμε. Αυτό περιλαμβάνει την ανάκτηση του συνειδητού ελέγχου, τη σκέψη για τα πιθανά αποτελέσματα και την προσαρμογή της συμπεριφοράς μας, δήλωσε η Δρ. Bradfield.
Στις καταναγκαστικές συμπεριφορές, όπως το πλύσιμο των χεριών ή τα τυχερά παιχνίδια, η επιστημονική άποψη ήταν ότι αυτές έχουν γίνει εδραιωμένες συνήθειες, καθιστώντας δύσκολο για τους ανθρώπους να απελευθερωθούν και να ανακτήσουν τον γνωστικό έλεγχο.
ACADEMY Σεμινάρια: -50% Έκπτωση για Θεραπευτές. Γίνε Καλύτερος Σήμερα!
Νέα έρευνα αμφισβητεί τις παλιές παραδοχές
Μελέτες απεικόνισης εγκεφάλου δείχνουν ότι είναι σύνηθες για άτομα με καταναγκαστικές διαταραχές να έχουν φλεγμονή στο ραβδωτό σώμα (striatum), μια περιοχή του εγκεφάλου που εμπλέκεται στην επιλογή δράσεων. Έτσι, αποφασίσαμε να ελέγξουμε αν η πρόκληση φλεγμονής σε αυτή την περιοχή θα αύξανε τη συνήθεια.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο Neuropsychopharmacology, παρακολούθησε πώς τα ζώα ελέγχουν τις πράξεις τους και διαπίστωσε ότι η φλεγμονή στο ραβδωτό σώμα μετόπισε τη συμπεριφορά προς τη σκόπιμη λήψη αποφάσεων που απαιτεί προσπάθεια, αντί για τη συνήθεια.
Παραδόξως, τα ζώα έγιναν πιο προσανατολισμένα στον στόχο και συνέχισαν να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους βάσει των αποτελεσμάτων, ακόμη και σε καταστάσεις όπου κανονικά θα κυριαρχούσαν οι συνήθειες, δήλωσε η Δρ. Bradfield.
Επιπτώσεις για τη θεραπεία
Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η καταναγκαστική συμπεριφορά μπορεί να προέρχεται από υπερβολικό (αν και ακατάλληλο) σκόπιμο έλεγχο, παρά από υπερβολικά λίγο.
Η μελέτη υποδεικνύει ότι φάρμακα που στοχεύουν στα αστροκύτταρα και μειώνουν τη νευροφλεγμονή, καθώς και ευρύτερα αντιφλεγμονώδη μέτρα όπως η άσκηση ή ο καλύτερος ύπνος, θα μπορούσαν να προσφέρουν νέες οδούς θεραπείας.
Υπάρχει πολλή καταναγκαστική συμπεριφορά που δεν ταιριάζει απόλυτα στην υπόθεση της συνήθειας. Αν κάποιος πλένει συνεχώς τα χέρια του επειδή ανησυχεί για τα μικρόβια, δεν το κάνει χωρίς να σκέφτεται· επιλέγει συνειδητά να καταβάλει αυτή την προσπάθεια, κατέληξε η Δρ. Bradfield.
Έρευνα: Arvie Rodriguez Abiero et al, Dorsomedial striatal neuroinflammation causes excessive goal-directed action control by disrupting astrocyte function, Neuropsychopharmacology (2025). DOI: 10.1038/s41386-025-02247-4
Απόδοση – Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811