Μια νέα μετα-ανάλυση 103 μελετών σε 72.000 άτομα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, συνδέοντας την τακτική χρήση κάνναβης και καπνού με τη μείωση του όγκου σε κρίσιμες εγκεφαλικές δομές που ρυθμίζουν το συναίσθημα και τη μνήμη.
Η κάνναβη και ο καπνός, είτε χρησιμοποιούνται μεμονωμένα είτε μαζί, μπορούν να επηρεάσουν τη δομή του εγκεφάλου. Μια πρόσφατη μελέτη, που περιλαμβάνει συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση περισσότερων από 103 μελετών, διαπίστωσε ότι και οι δύο ουσίες συνδέονται με μειωμένο όγκο σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου.
Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι τακτικοί χρήστες κάνναβης τείνουν να έχουν μικρότερη αμυγδαλή, μια δομή σε σχήμα αμυγδάλου βαθιά στον εγκέφαλο που βοηθά στη ρύθμιση των συναισθημάτων και στην απόκριση «μάχης ή φυγής».
Ταυτόχρονα, η τακτική χρήση καπνού συσχετίστηκε με διακυμάνσεις του όγκου σε πολλαπλές περιοχές του εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων μικρότερων όγκων στην αμυγδαλή, τη νήσο του Reil, μια περιοχή που παίζει βασικό ρόλο στην αυτογνωσία και το συναίσθημα, και την ωχρά σφαίρα, η οποία είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της σωστής κίνησης και των κινήτρων.
Η ανάλυση αποκάλυψε επίσης ότι, με την πάροδο των ετών, οι αλλαγές στις εγκεφαλικές δομές γίνονται ακόμη πιο σαφείς: σε σύγκριση με τους μη χρήστες, οι άνθρωποι που καπνίζουν καπνό παρουσίασαν ταχύτερη μείωση του συνολικού όγκου της φαιάς ουσίας.
Αυτή η τάση μπορεί να είναι ανησυχητική, καθώς ο όγκος της φαιάς ουσίας αποτελεί βασικό δείκτη της υγείας του εγκεφάλου και συνδέεται στενά τόσο με τη γνωστική απόδοση όσο και με την ψυχική ευεξία. Η μείωση του όγκου της μπορεί, επομένως, να έχει διαρκείς επιπτώσεις στον τρόπο που σκεφτόμαστε, νιώθουμε και λειτουργούμε.
Διασταύρωση στοιχείων για τη μεταβολή του εγκεφαλικού όγκου
Ένας στους 20 ενήλικες παγκοσμίως χρησιμοποιεί κάνναβη, δηλαδή περίπου 228 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως και ο αριθμός παρουσιάζει αυξητική τάση. Ο καπνός χρησιμοποιείται από σχεδόν 1,8 δισεκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή σχεδόν το 30% του τρέχοντος ανθρώπινου πληθυσμού. Αυτή η συνήθεια αφαιρεί πάνω από 8 εκατομμύρια ζωές σε μόλις ένα χρόνο. Και οι δύο αυτές ουσίες έχουν ψυχοδραστικές επιδράσεις, όπου μπορούν να αλλάξουν το πώς νιώθει κανείς, με άλλα λόγια, το πώς επηρεάζουν τον εγκέφαλο.
Στην κάνναβη, η κύρια ουσία που μεταβάλλει τη συνείδηση είναι η τετραϋδροκανναβινόλη (THC), η οποία δρα στους υποδοχείς κανναβινοειδών τύπου 1 (υποδοχείς CB1) στον εγκέφαλο. Αυτοί οι υποδοχείς παίζουν σημαντικό ρόλο στον έλεγχο του πόνου, του άγχους και της όρεξης.
Το κύριο ψυχοδραστικό συστατικό του καπνού, η νικοτίνη, δρα στους νικοτινικούς υποδοχείς ακετυλοχολίνης (nAChRs). Αυτοί οι υποδοχείς βρίσκονται σε όλο τον εγκέφαλο και παίζουν σημαντικό ρόλο στον τρόπο επικοινωνίας των νευρικών κυττάρων και στην ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να μαθαίνει.
Μελέτες έχουν δείξει επανειλημμένα ότι τόσο η κάνναβη όσο και ο καπνός μπορούν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στον εγκέφαλο, αλλά δεν ήταν γνωστά πολλά για τον αντίκτυπό τους στον όγκο του εγκεφάλου. Για να κατανοήσουν καλύτερα πώς αυτές οι ουσίες επηρεάζουν τον εγκέφαλο, οι ερευνητές διεξήγαγαν μια τεράστια ανασκόπηση που ανέλυσε 103 ανεξάρτητες μελέτες στις οποίες συμμετείχαν περισσότεροι από 72.000 άνθρωποι.
Συνδύασε τρεις τύπους επιστημονικών στοιχείων: συγχρονικές μελέτες, διαχρονικές μελέτες που παρακολούθησαν τα ίδια άτομα για χρόνια και μελέτες Μεντελικής τυχαιοποίησης που χρησιμοποίησαν γενετικά δεδομένα για να ελέγξουν αν η χρήση ουσιών προκαλεί πράγματι αυτές τις αλλαγές.
Η ομάδα διαπίστωσε ότι η χρήση κάνναβης και καπνού συνδέονται και οι δύο με μειώσεις στον όγκο του εγκεφάλου, επηρεάζοντας διαφορετικές περιοχές: αμυγδαλή, νήσο, ωχρά σφαίρα και φαιά ουσία. Οι γενετικές αναλύσεις έδειξαν επίσης ότι το κάπνισμα περισσότερων τσιγάρων την ημέρα συνδεόταν στενά με μικρότερο ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που χειρίζεται τη μνήμη και τη μάθηση.
Προσδιορίζοντας ακριβώς πού συρρικνώνεται ο όγκος του εγκεφάλου, αυτή η μελέτη δίνει στους επαγγελματίες υγείας συγκεκριμένα στοιχεία για ενημέρωση. Αντί για ασαφείς προειδοποιήσεις, μπορούν να έχουν σαφέστερες συζητήσεις με τους ασθενείς, ειδικά με νέους και ευάλωτες ομάδες, σχετικά με το πώς αυτές οι ουσίες διαμορφώνουν τον εγκέφαλό τους και τη μακροπρόθεσμη υγεία τους.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Addiction.
Έρευνα: Katherine Sawyer et al, Associations of cannabis use, tobacco use and co‐use with brain volume: A systematic review and meta‐analysis, Addiction (2026). DOI: 10.1111/add.70361
Η ομάδα του PsychologyNow
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ. 242811