Υψηλή λειτουργική αγχώδης διαταραχή: Όταν το άγχος μοιάζει με επιτυχία

Η υψηλή λειτουργική αγχώδης διαταραχή συχνά κρύβεται πίσω από την επιτυχία. Μάθετε τα σημάδια, τους κινδύνους εξουθένωσης και πώς η θεραπεία βοηθά.

Πώς το άγχος μπορεί να τροφοδοτήσει την απόδοση

Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται το άγχος, συχνά φαντάζονται κάποια ορατά σημάδια. Φαντάζονται πανικό, σκέψεις που στροβιλίζονται, αποφυγή ή στιγμές που κάποιος φαίνεται ξεκάθαρα καταβεβλημένος. Αν και το άγχος μπορεί να έχει αυτή τη μορφή, η υψηλή λειτουργική αγχώδης διαταραχή συχνά περνά απαρατήρητη επειδή φοράει κοινωνικά αποδεκτές «μάσκες» και μπορεί συχνά να μοιάζει με επιτυχία.

Στην πραγματικότητα, μπορεί να φαίνεται ως υψηλό αίσθημα ευθύνης, βαθιά φροντίδα, οργάνωση, συνεχής προετοιμασία ή μια έντονη προσπάθεια να μην απογοητευτεί κανείς. Ορισμένοι άνθρωποι μαθαίνουν να διαχειρίζονται το άγχος γινόμενοι εξαιρετικά ικανοί στο να προβλέπουν προβλήματα, να παραμένουν πολυάσχολοι και να διατηρούν τον έλεγχο όπου μπορούν.

Σε πολλές περιπτώσεις, το άγχος δίνει ώθηση στους ανθρώπους και δεν τους σταματά. Τους ωθεί να νοιάζονται βαθιά, να παραμένουν εξαιρετικά οργανωμένοι, να προετοιμάζονται πάντα για πράγματα και γεγονότα εκ των προτέρων ή να προσπαθούν να μην απογοητεύσουν κανέναν.

Η έρευνα δείχνει ότι ορισμένες μορφές άγχους, ειδικά όταν συνδέονται με την απόδοση ή τις προσδοκίες, μπορούν να συνυπάρχουν με υψηλά επιτεύγματα. Σε ακαδημαϊκά περιβάλλοντα, για παράδειγμα, τα τελειοθηρικά πρότυπα μπορούν ακόμη και να έχουν θετική σχέση με τα αποτελέσματα της απόδοσης, παρά το υποβόσκον στρες.

Ταυτόχρονα, αυτή η παραγωγικότητα συχνά τροφοδοτείται από τον φόβο: φόβο αποτυχίας, φόβο μήπως απογοητεύσουν τους άλλους ή φόβο ότι δεν είναι «αρκετά καλοί».

Αυτό δημιουργεί έναν κύκλο όπου:

1. Το άγχος τροφοδοτεί την προσπάθεια.
2. Η προσπάθεια οδηγεί στο επίτευγμα.
3. Το επίτευγμα ενισχύει το άγχος.

Αυτό που φαίνεται ως πειθαρχία ή φιλοδοξία από έξω, μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ένας μηχανισμός αντιμετώπισης από μέσα.

Σημάδια της υψηλής λειτουργικής αγχώδους διαταραχής που διαφεύγουν εύκολα

Το άγχος υψηλής λειτουργικότητας σπάνια μοιάζει με αποφυγή ή κατάρρευση. Αντίθετα, εμφανίζεται σε μοτίβα που συχνά ανταμείβονται κοινωνικά. Για κάποιους εμφανίζεται ως τελειοθηρία, για άλλους ως ανάγκη να ευχαριστούν τους πάντες, ευερεθιστότητα, μυϊκή ένταση, δυσκολία στον ύπνο ή η αίσθηση ότι το μυαλό τους τρέχει πάντα στο παρασκήνιο.

Ορισμένοι παραμένουν πολυάσχολοι επειδή η επιβράδυνση τους φέρνει πολύ κοντά σε συναισθήματα που δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν. Άλλοι γίνονται εξαιρετικά συντονισμένοι με όλους τους γύρω τους, παρακολουθώντας συνεχώς διαθέσεις, αντιδράσεις και σημάδια απογοήτευσης.

Μερικά από τα πιο κοινά αλλά παραγνωρισμένα σημάδια περιλαμβάνουν:

• Συνεχής υπερανάλυση, ακόμη και για μικρές αποφάσεις.
• Τελειοθηρία και φόβος για λάθη.
• Ανάγκη να ευχαριστούν τους άλλους και δυσκολία να πουν «όχι».
• Συνεχής απασχόληση για την αποφυγή της επιβράδυνσης.
• Δυσκολία στη χαλάρωση, ακόμη και κατά τη διάρκεια της ανάπαυσης.
• Επίμονη σωματική ένταση ή κόπωση.
• Υπερβολική εστίαση στο περιβάλλον, παρακολούθηση διαθέσεων και αντιδράσεων των άλλων.

Η έρευνα δείχνει ότι οι τελειοθηρικές τάσεις και η ανησυχία συνδέονται στενά, με την ανησυχία να λειτουργεί ως βασικό χαρακτηριστικό του άγχους. Μάλιστα, η δυσλειτουργική τελειοθηρία έχει συσχετιστεί σταθερά με συμπτώματα άγχους σε πολλαπλές μελέτες και πληθυσμούς.

Γιατί η υψηλή λειτουργική αγχώδης διαταραχή συχνά δεν γίνεται αντιληπτή

Δεν γίνεται αντιληπτή όχι επειδή είναι σπάνια, αλλά επειδή συνήθως δεν ευθυγραμμίζεται με αυτό που περιμένουμε να μοιάζει το άγχος. Τα συστήματα ψυχικής υγείας συνήθως ορίζουν τις διαταραχές με βάση τη δυσφορία και την έκπτωση της λειτουργικότητας. Αλλά τι συμβαίνει όταν κάποιος υποφέρει εσωτερικά, ενώ εξακολουθεί να αποδίδει καλά;

Οι άνθρωποι με άγχος υψηλής λειτουργικότητας συχνά ανταποκρίνονται στις προσδοκίες, διατηρούν σχέσεις και πετυχαίνουν επαγγελματικά. Ως αποτέλεσμα, η εσωτερική τους εμπειρία παραβλέπεται τόσο από τους ίδιους όσο και από τους άλλους, κάτι που ενισχύεται από τις κοινωνικές προσδοκίες που ανταμείβουν την παραγωγικότητα εις βάρος της ψυχικής ευημερίας.

Το σημείο καμπής: Εξουθένωση και συναισθηματική εξάντληση

Παρά το γεγονός ότι είναι κρυμμένο, το άγχος υψηλής λειτουργικότητας επηρεάζει την ευεξία σας και δεν είναι βιώσιμο επ’ αόριστον. Μπορεί να δυσκολέψει την ικανότητά σας να είστε πλήρως παρόντες, μπορεί να είστε σωματικά στο χώρο αλλά πνευματικά κάπου αλλού, σκανάροντας το επόμενο πρόβλημα ή την επόμενη εργασία.

Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η πίεση συσσωρεύεται και οδηγεί σε:

1. Burnout.
2. Συναισθηματική εξάντληση.
3. Ευερεθιστότητα ή αποστασιοποίηση.
4. Δυσκολία στη συγκέντρωση.
5. Ξαφνικές καταρρεύσεις μετά από μεγάλες περιόδους αντοχής.

Οι μελέτες υπογραμμίζουν ότι τα άτομα με έντονες τελειοθηρικές τάσεις είναι πιο ευάλωτα στο μακροχρόνιο στρες. Τέτοιοι άνθρωποι δεν καταρρέουν αργά, αλλά κρατούν τα πάντα ενωμένα μέχρι τη στιγμή που δεν μπορούν πια.

Πότε πρέπει να ζητήσετε βοήθεια;

Το γεγονός ότι είστε λειτουργικοί δεν σημαίνει ότι είστε και καλά. Μπορεί να είναι ώρα να ζητήσετε υποστήριξη εάν:

• Το μυαλό σας σπάνια νιώθει ήρεμο.
• Νιώθετε συνεχή εσωτερική πίεση.
• Η ξεκούραση σας προκαλεί δυσφορία ή νιώθετε ότι δεν την αξίζετε.
• Το άγχος επηρεάζει τις σχέσεις ή την ευημερία σας.
• Νιώθετε εξαντλημένοι παρόλο που είστε παραγωγικοί.

Αποτελεσματικές μορφές θεραπείας

Η θεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε τι οδηγεί αυτή τη συνεχή πίεση. Ορισμένες αποτελεσματικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν:

• Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ): Βοηθά στον εντοπισμό μοτίβων σκέψης που τροφοδοτούν το άγχος (υπερσκέψη, σύνδεση αυτοαξίας με την απόδοση).
• Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ΘΑΔ): Εστιάζει στην αποδοχή των εσωτερικών εμπειριών αντί για τον συνεχή έλεγχό τους.
• Θεραπεία για την Τελειοθηρία: Βοηθά στην πρόκληση μη ρεαλιστικών προσδοκιών και στον διαχωρισμό της αξίας σας από την παραγωγικότητα.

Προχωρώντας μπροστά

Το άγχος υψηλής λειτουργικότητας μπορεί να μην το προσέξετε, ειδικά όταν μοιάζει με επιτυχία. Αλλά το ότι ανταποκρίνεστε στις προσδοκίες δεν σημαίνει ότι δεν παλεύετε.

Το άγχος μερικές φορές σημαίνει ότι κρατάς τα πάντα ενωμένα, με σημαντικό κόστος, δεν σημαίνει πάντα ότι καταρρέεις όπως έχει φανερωθεί από τις περισσότερες έρευνες. Η αναγνώριση αυτού του κόστους είναι το πρώτο βήμα για κάτι καλύτερο.

Πηγή: goodtherapy.org

Επιμέλεια: PsychologyNow.gr