Το Σύνδρομο της Χαλάρωσης (Leisure Sickness): Όταν η αποφόρτιση από το στρες συνοδεύεται από σωματική συμπτωματολογία

Νιώθετε συχνά άρρωστοι μόλις ξεκινούν οι διακοπές σας; Το Σύνδρομο της Χαλάρωσης αποκαλύπτει πώς το σώμα αντιδρά απότομα στη διακοπή του χρόνιου στρες, μετατρέποντας την ανάπαυση σε μια επώδυνη ψυχοσωματική δοκιμασία.

Το Σύνδρομο της Χαλάρωσης (Leisure Sickness) περιγράφει το φαινόμενο κατά το οποίο άτομα που εργάζονται για παρατεταμένο χρονικό διάστημα υπό συνθήκες έντονου και χρόνιου στρες εμφανίζουν σωματικά συμπτώματα ακριβώς τη στιγμή που διακόπτουν την εργασία τους και επιχειρούν να ξεκουραστούν, όπως κατά τα Σαββατοκύριακα, τις αργίες ή την έναρξη των διακοπών. Ο όρος εισήχθη από τον Ολλανδό ψυχολόγο Ad Vingerhoets, ο οποίος περιέγραψε το φαινόμενο ως ψυχοσωματική αντίδραση στη μετάβαση από τη χρόνια ένταση στην ανάπαυση (Vingerhoets & Van Heck, 1990· Vingerhoets et al., 2002).

Το σύνδρομο δεν αποτελεί ξεχωριστή διαγνωστική οντότητα, αλλά ένα λειτουργικό ψυχοσωματικό φαινόμενο, το οποίο αναδεικνύει τις δυσκολίες του οργανισμού να ρυθμίσει ομαλά τα επίπεδα στρες όταν αυτά μειώνονται απότομα.

Κύρια συμπτώματα

Η συμπτωματολογία εμφανίζεται συνήθως κατά την πρώτη ή τη δεύτερη ημέρα της ανάπαυσης και περιλαμβάνει:

• πονοκεφάλους και ημικρανίες,
• έντονη κόπωση και υπνηλία,
• μυϊκούς πόνους,
• ναυτία ή γαστρεντερική δυσφορία,
• συμπτώματα που προσομοιάζουν με ιογενή λοίμωξη, όπως δέκατα, καταρροή ή γενική κακουχία (Vingerhoets et al., 2002).

Τα συμπτώματα αυτά είναι πραγματικά και δεν οφείλονται σε προσποίηση ή αδυναμία, αλλά σε ψυχοβιολογικούς μηχανισμούς απορρύθμισης.

ACADEMY Σεμινάρια: -50% Έκπτωση για Θεραπευτές. Γίνε Καλύτερος Σήμερα!

Γιατί συμβαίνει;

Η επιστημονική βιβλιογραφία ερμηνεύει το σύνδρομο της χαλάρωσης μέσα από δύο βασικούς και αλληλοσυμπληρούμενους μηχανισμούς, οι οποίοι αφορούν τόσο τη βιολογική ρύθμιση του στρες όσο και μηχανισμούς ρύθμισης της προσοχής και γνωστικής επεξεργασίας των σωματικών αισθήσεων.

· Απότομη πτώση των ορμονών του στρες

Κατά τη διάρκεια περιόδων έντονης και παρατεταμένης εργασιακής πίεσης, ο οργανισμός διατηρείται σε κατάσταση χρόνιας ενεργοποίησης του άξονα στρες, με αυξημένα επίπεδα αδρεναλίνης και κορτιζόλης. Οι ορμόνες αυτές συμβάλλουν στη διατήρηση υψηλής εγρήγορσης

και στην προσωρινή καταστολή σωματικών ενοχλημάτων. Όταν το στρες μειώνεται απότομα, όπως κατά την έναρξη της ανάπαυσης, η αιφνίδια πτώση των επιπέδων τους μπορεί να οδηγήσει σε νευροενδοκρινική και ανοσολογική απορρύθμιση, αυξάνοντας την ευαλωτότητα του οργανισμού στην εμφάνιση σωματικών συμπτωμάτων (McEwen, 1998· Segerstrom & Miller, 2004).

· Μετατόπιση της προσοχής στο σώμα

Κατά την περίοδο έντονης δραστηριότητας, η προσοχή του ατόμου είναι κυρίως στραμμένη προς τα εξωτερικά καθήκοντα και τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Με τη διακοπή της δραστηριότητας και τη μετάβαση στην ανάπαυση, η προσοχή μετατοπίζεται προς το εσωτερικό, με αποτέλεσμα την αυξημένη επίγνωση σωματικών αισθήσεων και ενοχλημάτων που προηγουμένως αγνοούνταν ή υποβαθμίζονταν. Η διαδικασία αυτή μπορεί να ενισχύσει την αντίληψη της σωματικής δυσφορίας και να συμβάλει στη διατήρηση των συμπτωμάτων (Barsky & Wyshak, 1990· Pennebaker, 1982).

Πώς μπορεί να προληφθεί

Η πρόληψη του συνδρόμου της χαλάρωσης βασίζεται κυρίως στη σταδιακή μετάβαση από την ένταση στην ανάπαυση:

• Σταδιακή αποσυμπίεση, με μείωση του ρυθμού και των απαιτήσεων της εργασίας τις ημέρες που προηγούνται της άδειας κάτι που φαίνεται να διευκολύνει την ομαλότερη ρύθμιση της εσωτερικής έντασης.
• Ήπια σωματική άσκηση, ιδιαίτερα πριν από την έναρξη της περιόδου ανάπαυσης (π.χ. πριν το Σαββατοκύριακο) η οποία συμβάλλει στην εκφόρτιση της συσσωρευμένης διέγερσης και στη ρύθμιση των επιπέδων στρες.
• Σταδιακή ρύθμιση της καφεΐνης, καθώς η απότομη μείωση μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους και κόπωση.
• Διατήρηση σταθερού ωραρίου ύπνου, δεδομένου ότι οι απότομες αλλαγές στο βιολογικό ρολόι συνδέονται με ημικρανίες και σωματική δυσφορία (Sapolsky, 2004).

Συμπέρασμα

Το Σύνδρομο της Χαλάρωσης καταδεικνύει ότι η ξεκούραση δεν αποτελεί πάντοτε αυτονόητη διαδικασία. Σε άτομα που έχουν προσαρμοστεί στη χρόνια ενεργοποίηση, η απότομη παύση της έντασης μπορεί να βιωθεί από το σώμα ως αποσταθεροποίηση. Η κατανόηση του φαινομένου και η σταδιακή επανεκπαίδευση του οργανισμού στη χαλάρωση συμβάλλουν στη μείωση της δυσφορίας και στην ανάπτυξη μιας πιο υγιούς σχέσης με την ανάπαυση.

Βιβλιογραφία

• Barsky, A. J., & Wyshak, G. (1990). Hypochondriasis and somatosensory amplification. British Journal of Psychiatry, 157, 404–409. https://doi.org/10.1192/bjp.157.3.404
• McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 338(3), 171–179. https://doi.org/10.1056/NEJM199801153380307
• Pennebaker, J. W. (1982). The psychology of physical symptoms. Springer-Verlag. Sapolsky, R. M. (2004). Why zebras don’t get ulcers (3rd ed.). Holt Paperbacks.
• Segerstrom, S. C., & Miller, G. E. (2004). Psychological stress and the human immune system: A meta-analytic study of 30 years of inquiry. Psychological Bulletin, 130(4), 601–630. https://doi.org/10.1037/0033-2909.130.4.601
• Vingerhoets, A. J. J. M., & Van Heck, G. L. (1990). Gender, coping and psychosomatic symptoms. Psychological Reports, 66(1), 125–135. https://doi.org/10.1017/S0033291700013301
• Vingerhoets, A. J. J. M., Van Huijgevoort, M., & Van Heck, G. L. (2002). Leisure sickness: A pilot study on its prevalence, phenomenology, and background. Psychotherapy and Psychosomatics, 71(5), 311–317. https://doi.org/10.1159/000065992

Απόδοση – Επιμέλεια: PsychologyNow.gr