Το Ψυχολογικό Ανοσοποιητικό Σύστημα (ΨΑΣ) θεωρείται ένα ενοποιημένο σύστημα γνωστικών, κινητικών και συμπεριφορικών προτύπων που βοηθούν το άτομο να ανακάμπτει από το άγχος, να αναπτύσσεται υγιώς και να αντιμετωπίζει τα προβλήματα.
Η πρόκληση που θέτουν οι μη μολυσματικοί παράγοντες ασθενειών για την επιβίωση του ανθρώπου έρχεται και πάλι στο προσκήνιο, λόγω των προφανών προκλήσεων που συνεπάγονται οι συμπεριφορές υψηλού κινδύνου για την υγεία, η παραπληροφόρηση, η αποπληροφόρηση και η ψευδοεπιστήμη.
Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες σε αυτόν τον τομέα, οι οποίες δείχνουν ότι μια πολύπλοκη σειρά γνωστικών και συναισθηματικών διαδικασιών βοηθά τους ανθρώπους να αποφεύγουν παθογόνους παράγοντες και καταστάσεις.
Αυτή η σειρά διεργασιών ονομάζεται Ψυχολογικό Ανοσοποιητικό Σύστημα (ΨΑΣ) ή Συμπεριφορικό Ανοσοποιητικό Σύστημα (ΣΑΣ). Η ύπαρξη αυτού του συστήματος βασίζεται στην ανάγκη αναγνώρισης και αντίδρασης σε ενδεχόμενα επιβλαβή, νοσογόνα ερεθίσματα.
Τι είναι το Ψυχολογικό Ανοσοποιητικό Σύστημα;
Το Ψυχολογικό Ανοσοποιητικό Σύστημα (ΨΑΣ) προτάθηκε αρχικά από τον Olah και θεωρείται ένα ενοποιημένο σύστημα γνωστικών, κινητικών και συμπεριφορικών προτύπων που βοηθούν το άτομο να ανακάμπτει από το άγχος, να αναπτύσσεται υγιώς και να αντιμετωπίζει τα προβλήματα. Από αυτή την άποψη, μπορεί να περιγραφεί ως το ανοσοποιητικό σύστημα του νου.
Μεταξύ όλων των άλλων κανόνων που υπάρχουν σχετικά με την αλλαγή πεποιθήσεων, έχουμε λόγους να πιστεύουμε ότι υπάρχει ένα βασικό ψυχολογικό ανοσοποιητικό σύστημα που λειτουργεί, προσαρμόζοντας συνεχώς τις πεποιθήσεις για να αποτρέπει σοβαρές απειλές για την αίσθηση του εαυτού μας.
Το ΨΑΣ προστατεύει από την κατάρρευση μπροστά σε αρνητικά γεγονότα ζωής, αρνητικά συναισθήματα που προκαλούνται από δικές μας ή άλλων εμπειρίες και κρίσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, χρησιμοποιεί ψυχολογικά αντισώματα, δηλαδή τους πόρους ψυχικής ανθεκτικότητας και προσαρμοστικότητας του ατόμου, ώστε να προφυλάξει από την ψυχολογική ζημιά λόγω τραύματος ή άγχους.
Το ΨΑΣ περιλαμβάνει πολλές τεχνικές με τις οποίες το ψυχικό σύστημα διαχειρίζεται τη συνεχή εισροή πληροφοριών για να διατηρεί την ανθεκτικότητα και την ικανότητα να οδηγεί σε παραγωγική και ευτυχισμένη ζωή, αξιοποιώντας όσες δεξιότητες και πόρους απαιτούνται από την αντιληπτή απειλή στην ψυχική υγεία.
Η σωστή λειτουργία του ΨΑΣ συνδέεται με την ικανοποίηση από τη ζωή και την ευημερία, ως αποτέλεσμα της ψυχικής και σωματικής υγείας που προάγουν τα αντίστοιχα αντισώματα. Η προσδοκώμενη διάρκεια ζωής επίσης σχετίζεται με την ψυχολογική ανοσία.
Ένα σωστά λειτουργικό ΨΑΣ προστατεύει άτομα σε επαγγέλματα υψηλού στρες, όπως νοσηλευτές επειγόντων περιστατικών, ιατρούς, και στρατιώτες. Για παράδειγμα, κατά την κρίση της COVID-19, πολλοί επαγγελματίες υγείας βίωσαν έντονα συναισθήματα αδυναμίας και εξάντλησης.
Ψυχολογικά Αντισώματα
Έχουν προταθεί τρία υποσυστήματα του ΨΑΣ:
- το υποσύστημα Προσέγγισης–Πεδίου, δηλαδή με την ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει τη θέση του στο περιβάλλον
- το υποσύστημα παρακολούθησης–δημιουργίας–εκτέλεσης, δηλαδή να αναζητά και να ενεργοποιεί πόρους για να επηρεάσει το περιβάλλον του
- το υποσύστημα αυτορρύθμισης, δηλαδή να διατηρεί συναισθηματική ισορροπία και να υποστηρίζει τα υπόλοιπα συστήματα.
Τα ψυχολογικά αντισώματα που χρησιμοποιούνται από τα παραπάνω περιλαμβάνουν: θετικά πρότυπα σκέψης, αίσθηση ελέγχου, αυτοανάπτυξη, συνοχή· αυτο-αποτελεσματικότητα, δημιουργική αυτοαντίληψη, προσανατολισμός σε στόχους, ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, προσανατολισμός στην πρόκληση, ικανότητα κινητοποίησης κοινωνικής υποστήριξης· και συγχρονισμός, έλεγχος παρορμήσεων, έλεγχος συναισθημάτων, έλεγχος ευερεθιστότητας
Η ενίσχυση αυτών των «αντισωμάτων» μπορεί να βοηθήσει τα άτομα που διατρέχουν κίνδυνο αρνητικών ψυχικών εκβάσεων να μετατρέψουν το τραύμα και το άγχος σε κάτι παραγωγικό, όπως να δημιουργήσουν υποστηρικτικά δίκτυα, να ζητήσουν βοήθεια, να μάθουν νέες δεξιότητες και να πετύχουν στόχους στον τομέα της υγείας και αλλού.
Ενίσχυση της Ψυχολογικής Ανοσίας
Η ψυχολογική ανοσία μπορεί να ενισχυθεί μέσω της πρακτικής εφαρμογής των δεξιοτήτων και των αντισωμάτων της. Ορισμένα σημαντικά βήματα περιλαμβάνουν:
- Διατήρηση της αισιοδοξίας σε κάθε περίσταση
- Αναζήτηση ανάπτυξης μέσα από κάθε εμπειρία
- Εύρεση τρόπων διαχείρισης των καταστάσεων με προβλεπόμενες αλλαγές
- Απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων
- Υποδοχή νέων εμπειριών με ενθουσιασμό και προετοιμασία
Η ανάπτυξη των σωστών αντισωμάτων σχετίζεται ισχυρά με την ικανότητα κυριαρχίας στο περιβάλλον, ανάπτυξη ενός προσωπικού σκοπού ζωής, αποδοχή του εαυτού και αυτονομία.
Η επιμονή σε δύσκολα ή βαρετά έργα, η εσωτερική κινητοποίηση, η ανάπτυξη ηγετικών δεξιοτήτων σε συνδυασμό με ενσυναίσθηση, καθώς και η ικανότητα συμμετοχής στο περιβάλλον ή την εργασία, είναι βασικά στοιχεία.
Η αίσθηση ελέγχου βοηθά στη μείωση της κατάθλιψης και στην αύξηση της ελπίδας. Η προσωπική εξέλιξη ενισχύει τη διάθεση για νέες εμπειρίες. Η δημιουργική αυτοαντίληψη και ο προσανατολισμός στην πρόκληση διατηρούν θετικές σκέψεις και προετοιμάζουν το άτομο για επιτυχία.
Αντίθετα, η έλλειψη πρόκλησης καθιστά το άτομο πιο ευάλωτο στην εξουθένωση και το τραυματικό στρες. Η γνωστική ασυμφωνία είναι μια βασική αιτία διαταραχής της αυτοεκτίμησης. Η ικανότητα διαχείρισης των συναισθημάτων και της ευερεθιστότητας μπορεί να μετατρέψει ακόμη και τη ματαίωση σε κάτι παραγωγικό.
Έρευνες:
- Jaiswal, A. et al. (2020). Psychological antibodies” to safeguard frontline healthcare warriors mental health against COVID-19 pandemic-related psychopathology. Frontiers in Psychiatry. doi.org/10.3389/fpsyt.2020.590160
- Yu, F., Olah, A., Ding, X., and Takacs, R. (Eds). Special issue “Mental health protection and promotion in times of crisis: boosting psychological immunity through positive psychology practice”. [Online] Special Issue information – International Journal of Environmental Research and Public Health. Available at: https://www.mdpi.com/journal/ijerph/special_issues/X4Z05C40QT
- Murray, D. R. et al. (2019). PsychoBehavioroimmunology: connecting the behavioral immune system to its physiological foundations. Frontiers in Psychology. doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00200
- Mandelbaum, R. (2018). Troubles with Bayesianism: An introduction to the psychological immune system. Mind and Language, 34(2), pp. 141-157. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/mila.12205
Πηγή
Απόδοση: Φωτεινή Κοφινά, Ψυχολόγος
Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
