Στρες σε επαγγελματίες υγείας: Πώς μπορεί να βοηθήσει η μέθοδος Music Breathing;

Πώς η μέθοδος Music Breathing βοηθά επαγγελματίες υγείας και φοιτητές να διαχειριστούν το στρες; Η δύναμη της μουσικής και της αναπνοής.

H εργασία στον χώρο της υγείας συνδέονται διαχρονικά με υψηλές απαιτήσεις, μεγάλη ευθύνη και έντονη ψυχολογική πίεση. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι οι πρώτης γραμμής φροντιστές, επαγγελματίες υγείας καθώς και οι φοιτητές/-τριες ιατρικής, νοσηλευτικής και συναφών επαγγελμάτων υγείας, αποτελούν ομάδα αυξημένου κινδύνου για παρατεταμένο στρες, εξουθένωση και ψυχικές δυσκολίες.

Οι επαγγελματίες υγείας και το χρόνιο στρες

Για τους επαγγελματίες υγείας, το στρες αποτελεί συχνά ένα διαρκές στοιχείο της καθημερινής εργασιακής πραγματικότητας. Η συνεχής έκθεση στον ανθρώπινο πόνο, η ευθύνη λήψης κρίσιμων αποφάσεων, οι απαιτητικοί ρυθμοί εργασίας και οι νυχτερινές βάρδιες δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλής ψυχολογικής επιβάρυνσης. Παράλληλα, πολλοί δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ή να εκφράσουν τη δική τους ανάγκη για φροντίδα, καθώς ο ρόλος τους είναι στενά συνδεδεμένος με τη φροντίδα των άλλων. Η συσσώρευση αυτού του στρες μπορεί με την πάροδο του χρόνου να οδηγήσει σε επαγγελματική εξουθένωση, συναισθηματική αποστασιοποίηση και μειωμένη αίσθηση προσωπικής αποτελεσματικότητας — βασικές διαστάσεις του συνδρόμου burnout. Μελέτες δείχνουν ότι περίπου το 45–50% των γιατρών και νοσηλευτών αναφέρουν τουλάχιστον ένα σύμπτωμα burnout, γεγονός που υπογραμμίζει το μέγεθος του προβλήματος στον χώρο της υγείας.

Η ψυχολογική επιβάρυνση, ωστόσο, δεν ξεκινά μόνο κατά την άσκηση του επαγγέλματος. Συχνά έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται από τα χρόνια των σπουδών.

Οι φοιτητές/-τριες και η ιδιαίτερη σχέση με τη μουσική

Διεθνή δεδομένα αναφέρουν ότι σχεδόν ένας στους δύο φοιτητές/-τριες ιατρικής εμφανίζει συμπτώματα burnout, ενώ σημαντικό ποσοστό βιώνει κατάθλιψη, άγχος ή διαταραχές ύπνου. Σε αυτό συμβάλλει ο όγκος μελέτης που απαιτείται και οι εξετάσεις των ιατρικών σχολών, σε συνδυασμό με τους πιεστικούς ρυθμούς των ελληνικών νοσοκομείων. Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται ακόμη και αυτοκτονικός ιδεασμός ή δυσλειτουργικοί τρόποι διαχείρισης της πίεσης, όπως η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.

Η περίοδος των σπουδών συμπίπτει με μια φάση της ζωής κατά την οποία ο εγκέφαλος εξακολουθεί να βρίσκεται σε διαδικασία ανάπτυξης, ιδιαίτερα σε περιοχές που σχετίζονται με το συναίσθημα, την ανταμοιβή και τη διαμόρφωση της ταυτότητας. Έρευνες δείχνουν ότι κατά την εφηβεία και τη νεαρή ενήλικη ζωή η μουσική ενεργοποιεί πιο έντονα τα συστήματα συναισθήματος και ανταμοιβής του εγκεφάλου, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ισχυρό μέσο συναισθηματικής εμπειρίας.

Για πολλούς νέους, η μουσική λειτουργεί ως τρόπος επεξεργασίας συναισθημάτων, ρύθμισης της διάθεσης και έκφρασης εμπειριών που συχνά είναι δύσκολο να αποτυπωθούν με λόγια. Παράλληλα, συνδέεται στενά με τη διαδικασία διαμόρφωσης της προσωπικής ταυτότητας και των κοινωνικών σχέσεων. Οι μουσικές προτιμήσεις συχνά αποτελούν μέρος της προσωπικής έκφρασης, ενώ η κοινή ακρόαση μουσικής ενισχύει το αίσθημα σύνδεσης με τους άλλους. Επιπλέον, λόγω της αυξημένης νευροπλαστικότητας του εγκεφάλου σε αυτή την ηλικία, οι μουσικές εμπειρίες μπορούν να έχουν ισχυρή επίδραση στη συναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη.

Υπάρχει λύση;

Τόσο για τους επαγγελματίες υγείας όσο και  για τους/ τις φοιτητές/-τριες, η διαχείριση του στρες αποτελεί πλέον μια σημαντική πρόκληση για την ψυχική τους υγεία. Σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως μέσο αντιμετώπισης ψυχικών δυσκολιών, αλλά και ως εργαλείο πρόληψης, αυτογνωσίας και ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας.

Γιατί η μουσική μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά;
Η μουσική είναι μια καθολική μορφή έκφρασης που επηρεάζει συναισθήματα, σώμα και σκέψη. Μπορεί να ρυθμίσει τη διάθεση, να μειώσει το στρες και να ενισχύσει την αίσθηση σύνδεσης. Σε νευροβιολογικό επίπεδο ενεργοποιεί περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη, τα συναισθήματα και την ανταμοιβή, ενώ επηρεάζει και λειτουργίες όπως η καρδιακή συχνότητα και η αναπνοή.

Μουσικοθεραπεία
Η μουσικοθεραπεία ορίζεται ως η κλινική και επιστημονικά τεκμηριωμένη χρήση της μουσικής με στόχο την επίτευξη θεραπευτικών αποτελεσμάτων μέσα σε μια θεραπευτική σχέση μεταξύ θεραπευτή/τριας και θεραπευόμενου/ης. Βασικές μορφές είναι η διαδραστική (μέσω αυτοσχεδιασμού) και η δεκτική (μέσω ακρόασης). Μια σημαντική δεκτική μέθοδος είναι η GIM (Guided Imagery and Music), που χρησιμοποιεί μουσική για να διευκολύνει νοερές εικόνες και συναισθηματική/ γνωστική επεξεργασία. Μία πιο σύντομη και υποστηρικτική παραλλαγή της μεθόδου GIM, είναι η μέθοδος Music Breathing.

Η μέθοδος Music Breathing
Το Music Breathing είναι μια θεραπευτική μέθοδος του Σουηδού Ψυχιάτρου Dag Körlin, βασισμένη στη μέθοδο GIM. Στοχεύει στη ρύθμιση του αυτόνομου νευρικού συστήματος, ιδιαίτερα σε άτομα με στρες, τραύμα ή συναισθηματική δυσρρύθμιση, αλλά και στην προσωπική ανάπτυξη.

Συνδυάζει την ενσυνείδητη αναπνοή (mindfulness breathing) με την ακρόαση μουσικής. Ο ρυθμός και το βάθος της αναπνοής προσαρμόζονται στη μουσική, δημιουργώντας μια αλληλεπίδραση που βοηθά στην ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, διευκολύνοντας τη χαλάρωση και τη ρύθμιση του οργανισμού. Η μέθοδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο σε συνεδρίες όσο και στην καθημερινότητα ως εργαλείο αυτό-φροντίδας και διαχείρισης στρες.

Ο ρόλος της αναπνοής
Η αναπνοή ρυθμίζει το νευρικό σύστημα: η εισπνοή αυξάνει την εγρήγορση, ενώ η εκπνοή προάγει τη χαλάρωση. Μέσα από την επίγνωση και ρύθμισή της, ενισχύεται η συναισθηματική ισορροπία.

Ο ρόλος της μουσικής
Η μουσική επηρεάζει τα επίπεδα στρες και λειτουργεί σε συνδυασμό με την αναπνοή, δημιουργώντας μαζί ένα κύκλωμα αλληλεπίδρασης σώματος–εγκεφάλου. Μπορεί να ενεργοποιήσει εικόνες, συναισθήματα και μνήμες, διευκολύνοντας την επεξεργασία τους σε ασφαλές πλαίσιο και ενισχύοντας την αυτογνωσία και το αίσθημα ασφάλειας.

Συνοψίζοντας…

Συνοψίζοντας, το χρόνιο στρες που βιώνουν τόσο οι επαγγελματίες υγείας όσο και οι φοιτητές/-τριες ιατρικής και συναφών κλάδων υγείας, αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για την ψυχική τους υγεία και ευεξία. Μέσα σε αυτό το απαιτητικό πλαίσιο, προσεγγίσεις όπως η μουσικοθεραπεία και ειδικότερα η μέθοδος Music Breathing προσφέρουν ένα προσβάσιμο και αποτελεσματικό εργαλείο ρύθμισης του νευρικού συστήματος. Μέσω του συνδυασμού μουσικής και ενσυνείδητης αναπνοής, ενισχύεται η σύνδεση σώματος και εγκεφάλου, διευκολύνεται η επεξεργασία συναισθημάτων και καλλιεργούνται δεξιότητες αυτορρύθμισης. Έτσι, η μέθοδος μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά όχι μόνο στην αντιμετώπιση του στρες, αλλά και στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας και της συνολικής ποιότητας ζωής.

Σε έναν κόσμο όπου το στρες αποτελεί σχεδόν μόνιμο συνοδοιπόρο της επαγγελματικής ζωής στον χώρο της υγείας, η επανασύνδεση με την αναπνοή, το σώμα και τη μουσική μπορεί να αποτελέσει έναν φυσικό δρόμο ρύθμισης και φροντίδας του εαυτού — ιδιαίτερα για όσους βρίσκονται καθημερινά στην απαιτητική αποστολή της φροντίδας των άλλων.

Συγγραφέας: Σωτήριος Υφαντής, MD, PhDc, EAMI, Ψυχίατρος, Κλινική Ψυχιατρικής ΠΓΝ Πατρών, Υποψήφιος Διδάκτωρ Ιατρικής, Bοηθός εκπαίδευσης Music Breathing, Συνθέτης, Επιστημονικός συνεργάτης – μέλος ΔΣ της “Sonora-Διεπιστημονική Εταιρεία Μουσικοθεραπείας και Έρευνας”

Η SONORA, Διεπιστημονική Εταιρεία Μουσικοθεραπείας και Έρευνας, έχει προσφέρει εργαστήρια Music Breathing σε φοιτητές και φοιτήτριες Ιατρικής των Ιατρικών Σχολών Αθηνών και Πατρών, τα οποία έτυχαν μεγάλης ανταπόκρισης από τη φοιτητική κοινότητα. Παράλληλα, συνεχίζει τις προσπάθειες διάδοσης της μεθόδου μέσα από βιωματικά εργαστήρια για φροντιστές πρώτης γραμμής.

Ως ο μόνος πιστοποιημένος φορέας από την European Association of Music and Imagery, η SONORA προσφέρει επίσης εκπαίδευση στη μέθοδο Music Breathing στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, απευθυνόμενη σε επαγγελματίες υγείας και ψυχικής υγείας, καθώς και σε συμβούλους προσωπικής ανάπτυξης που ενδιαφέρονται να εντάξουν το εργαλείο αυτό στην επαγγελματική τους πρακτική.

Πληροφορίες για την εκπαίδευση στην τεχνική Music Breathing https://sonoramusictherapy.org/greece-only/p/the-horizon-vase-5y6lr