Η επίδραση της αισιοδοξίας στην υγεία

Η αισιοδοξία δεν είναι απλώς μια στάση ζωής. Είναι και ένα ψυχικό εργαλείο που θωρακίζει την υγεία, δίνει δύναμη στην αντοχή και ανοίγει δρόμους προς μια ζωή με περισσότερο φως, ακόμα και στις πιο σκοτεινές στιγμές.

Τι είναι η αισιοδοξία;

Η αισιοδοξία αναφέρεται στην «ποιότητα του να είσαι γεμάτος ελπίδα και να δίνεις έμφαση στα καλά μέρη μιας κατάστασης ή στην πίστη ότι κάτι καλό θα συμβεί».

Η κατανόησή μας για την αισιοδοξία συνδέεται στενά με δύο ακόμα έννοιες: η πρώτη είναι η τάση προς την ελπίδα, ενώ η δεύτερη αναφέρεται στην προδιάθεση να πιστεύουμε ότι ζούμε στον «καλύτερο δυνατό κόσμο», σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Leibniz περί αισιοδοξίας.

Η Αισιοδοξία και η Ανάδυση της Θετικής Ψυχολογίας

Η επιστημονική μελέτη της αισιοδοξίας έχει αυξηθεί και συστηματοποιηθεί τις τελευταίες δεκαετίες με την ανάδυση του κλάδου της Θετικής Ψυχολογίας.

Σε ένα άρθρο με τίτλο «Θετική Ψυχολογία: Μια Εισαγωγή», οι Seligman και Csikszentmihalyi (2000) υποστήριξαν ότι η παραδοσιακή ψυχολογία ως πεδίο είχε κυρίως ασχοληθεί με την ψυχολογία ως επιστήμη που επικεντρώνεται στα προβλήματα, ερευνώντας κυρίως θέματα ψυχολογικής διαταραχής, αποκατάστασης και θεραπείας.

Ταυτόχρονα, χαρακτηριστικά θετικών ψυχολογικών φαινομένων όπως η ελπίδα, η δημιουργικότητα, η σοφία, το θάρρος, η πνευματικότητα και η επιμονή είχαν παραμεληθεί.

Οι συγγραφείς κατάφεραν να στρέψουν την προσοχή στα ατομικά δυνατά σημεία και αρετές του καθενός, ως αντίβαρο στις πιο αρνητικές πτυχές στις οποίες είχε εστιάσει η ψυχολογική μελέτη. Από τότε, οι έρευνες στη Θετική Ψυχολογία επιδιώκουν να διερευνήσουν τις υποκειμενικές εμπειρίες του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος:

Παρελθόν – ευημερία, ευχαρίστηση και ικανοποίηση από τη ζωή
Παρόν – εναρμόνιση με το παρόν και χαρά
Μέλλον – ελπίδα και αισιοδοξία

Πιο πρόσφατα, η έρευνα έχει επικεντρωθεί στην έννοια της «θετικής υγείας», η οποία περιλαμβάνει στοιχεία από τη Θετικής Ψυχολογίας, όπως τα θετικά συναισθήματα, η ικανοποίηση από τη ζωή, η αισιοδοξία, η ύπαρξη ενός σκοπός ζωής και η κοινωνική υποστήριξη. Αυτές οι θετικές ψυχολογικές καταστάσεις και τα χαρακτηριστικά συνδέονται με καλύτερη ψυχική και σωματική υγεία.

Αισιοδοξία και σωματική υγεία

Πληθώρα ερευνών έχουν διεξαχθεί γύρω από την έννοια της αισιοδοξίας και τη σχέση της με τη σωματική υγεία. Κυρίως εστιάζουν σε χρόνιες ασθένειες, αλλά σημαντική δουλειά έχει γίνει και στην επίδραση της αισιοδοξίας στην καρδιακή νόσο και τον καρκίνο.

Στην περίπτωση της καρδιακής νόσου, οι έρευνες έχουν δείξει ότι η αισιοδοξία σχετίζεται με την ανακούφιση της νόσου λόγω:

μειωμένης επανεισαγωγής στο νοσοκομείο για καρδιακά προβλήματα, όπως το έμφραγμα του μυοκαρδίου και η επέμβαση παράκαμψης στεφανιαίας αρτηρίας
μειωμένου κινδύνου στεφανιαίας νόσου στους ηλικιωμένους, καθώς και μειωμένου κινδύνου καρδιαγγειακής θνησιμότητας
μικρότερης πιθανότητας προόδου της καρωτιδικής νόσου στις γυναίκες

Μία εξήγηση για αυτά τα ευρήματα είναι ότι οι αισιόδοξοι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να ακολουθούν υγιεινές συμπεριφορές, όπως υγιεινή διατροφή, σωματική άσκηση και αποφυγή βλαβερών συνηθειών, όπως το κάπνισμα. Με μία τάση προς έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, οι αισιόδοξοι άνθρωποι είχαν περισσότερες πιθανότητες να ζήσουν περισσότερα χρόνια σε σύγκριση με τους απαισιόδοξους συνομηλίκους τους.

Παρόλα αυτά, πρέπει να γίνει περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί αν η αισιοδοξία αυξάνει άμεσα την πιθανότητα υγιούς ζωής ή αν εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες (π.χ. κοινωνικοοικονομική κατάσταση).

Όσον αφορά τον καρκίνο στο κεφάλι και στον λαιμό, η αισιοδοξία βρέθηκε να σχετίζεται με ένα επιπλέον έτος επιβίωσης ανεξαρτήτως άλλων κοινωνικοδημογραφικών και κλινικών μεταβλητών.

Οι αισιόδοξοι ασθενείς με αυτού τους είδους καρκίνου είχαν αυξημένες δυνατότητες διαχείρισης των στρεσογόνων παραγόντων σε σύγκριση με εκείνους με απαισιόδοξα χαρακτηριστικά, οι οποίοι με τη σειρά τους εμφάνιζαν χειρότερη σωματική υγεία και ήταν επίσης πιο επιρρεπείς στην κατάθλιψη και σε υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας.

Αισιοδοξία και ψυχική υγεία

Τόσο οι θετικές όσο και οι αρνητικές προσδοκίες για το μέλλον είναι σημαντικές για την κατανόηση της ευαλωτότητας στις ψυχικές διαταραχές και ιδιαίτερα στις διαταραχές διάθεσης. Η έρευνα έχει βρει αρνητική συσχέτιση μεταξύ αισιοδοξίας και εμφάνισης κατάθλιψης και αυτοκτονικών σκέψεων.

Αντίθετα, οι απαισιόδοξοι διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης καταθλιπτικών συμπτωμάτων και διαταραχών άγχους, ενώ παράλληλα είναι πιο πιθανό να βιώσουν υποβαθμισμένη ποιότητα ζωής, μειωμένη ικανοποίηση από τη ζωή και κοινωνική λειτουργικότητα.

Η γνωστική νευροψυχολογία έχει τονίσει τον ρόλο των δυσλειτουργικών αρνητικών πεποιθήσεων στο πλαίσιο της ανάπτυξης και διατήρησης της κατάθλιψης. Συγκεκριμένα, άτομα που βιώνουν κατάθλιψη έχουν απαισιόδοξες απόψεις για τον εαυτό τους και τον κόσμο γύρω τους.

Πρόσφατη έρευνα στον τομέα της γνωστικής νευροψυχολογίας έχει ασχοληθεί με την έννοια της ενημέρωσης αισιόδοξων πεποιθήσεων. Φαίνεται ότι η κατάθλιψη χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη απαισιόδοξων πεποιθήσεων για τις μελλοντικές προσδοκίες και ότι αυτή η κατάσταση διατηρείται από την απουσία αντικατάστασης αυτών των πεποιθήσεων με πιο θετικές, ακόμα και όταν το άτομα βρίσκεται μπροστά σε θετικά νέα. Τα άτομα που βιώνουν υψηλά επίπεδα κατάθλιψης παρουσιάζουν μειωμένη αισιόδοξη προκατάληψη.

Απαιτείται περαιτέρω έρευνα στον τομέα της μειωμένης ενημέρωσης αισιόδοξων πεποιθήσεων σε σχέση με την κατάθλιψη, ώστε να κατανοήσουμε καλύτερα αυτό το φαινόμενο.

Πηγές

Boehm, J. et al. 2018. Is Optimism Associated with Healthier Cardiovascular-Related Behavior? Circulation Doi: 10.1161/CIRCRESAHA.117.310828.
Cambridge dictionary. 2022. Optimism. Online:
https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/optimism.
Conversano, et al. 2010. Optimism and Its Impact on Mental and Physical Well-Being. Clin Pract Epidemiol Ment Health. Doi: 10.2174/1745017901006010025.
Hobbs, 2022. Is depression associated with reduced optimistic belief updating? R. Soc. open sci. Doi: 10.1098/rsos.190814
Park, 2016. Positive Psychology and Physical Health: Research and Applications. Am J Lifestyle Med. Doi: 10.1177/1559827614550277.

Απόδοση: Φωτεινή Κοφινά, Ψυχολόγος
Επιμέλεια: PsychologyNow.gr