Τρώμε βιομηχανικά προϊόντα που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να επηρεάζουν τον εγκέφαλο όπως ένα ναρκωτικό: γρήγορα, έντονα και επανειλημμένα.
Νέα έρευνα από ψυχολόγο του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν και συνεργάτες του υποστηρίζει με τον πιο πειστικό τρόπο μέχρι σήμερα ότι τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα —συμπεριλαμβανομένων των μπισκότων, των αναψυκτικών, πατατάκια και άλλων προϊόντων που έχουν υποστεί εκτεταμένη επεξεργασία— δεν είναι απλώς δελεαστικά, αλλά μπορούν πραγματικά να προκαλέσουν εθισμό.
Αυτά τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα μπορούν να προκαλέσουν εθιστικές συμπεριφορές που πληρούν τα ίδια κλινικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση διαταραχών χρήσης ουσιών.
Οι συγγραφείς από τους τομείς της επιστήμης των εξαρτήσεων και της διατροφής υποστηρίζουν ότι η μη αναγνώριση αυτού του γεγονότος στα διαγνωστικά συστήματα αποτελεί επικίνδυνη παράλειψη με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια δημόσια υγεία.
Η έκκληση για δράση έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή. Οι ακροάσεις του Κογκρέσου των ΗΠΑ έθεσαν πρόσφατα στο προσκήνιο τον ρόλο των εθιστικών υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων στην αύξηση των ποσοστών χρόνιων ασθενειών στην παιδική ηλικία, ενώ μια σημαντική αγωγή που κατατέθηκε στη Φιλαδέλφεια στα τέλη του 2024 κατηγορεί 11 εταιρείες τροφίμων για τη σκόπιμη σχεδίαση και εμπορία εθιστικών προϊόντων σε παιδιά.
Σε απάντηση στις αυξανόμενες ανησυχίες, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) και τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) ξεκίνησαν μια νέα κοινή πρωτοβουλία με πρότυπο το επιτυχημένο Πρόγραμμα Επιστήμης Ρύθμισης του Καπνού, μια κίνηση που σηματοδοτεί την αυξανόμενη συναίνεση ότι η επιστήμη της εξάρτησης πρέπει πλέον να εφαρμοστεί στο σύστημα διατροφής.
Οι άνθρωποι δεν εθίζονται στα μήλα ή στο καστανό ρύζι, δήλωσε η κύρια συγγραφέας Ashley Gearhardt, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Παλεύουν με βιομηχανικά προϊόντα που έχουν σχεδιαστεί ειδικά για να επηρεάζουν τον εγκέφαλο όπως ένα ναρκωτικό, γρήγορα, έντονα και επανειλημμένα.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine, συνθέτει στοιχεία από σχεδόν 300 μελέτες σε 36 χώρες, αποδεικνύοντας ότι τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα μπορούν να παραβιάσουν το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, προκαλώντας πόθο, απώλεια ελέγχου και επίμονη χρήση παρά τις επιβλαβείς συνέπειες, βασικά χαρακτηριστικά του εθισμού.
Μελέτες νευροαπεικόνισης αποκαλύπτουν ότι τα άτομα με καταναγκαστική κατανάλωση αυτών των τροφίμων παρουσιάζουν διαταραχές στα εγκεφαλικά κυκλώματα που είναι εντυπωσιακά παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται στον εθισμό στο αλκοόλ και την κοκαΐνη. Αξίζει να σημειωθεί ότι φάρμακα που μειώνουν την επιθυμία για υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα έχουν επίσης βρεθεί ότι μειώνουν την καταναγκαστική χρήση ναρκωτικών, υπογραμμίζοντας τους κοινούς νευροβιολογικούς μηχανισμούς.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η Gearhardt και οι συνεργάτες της επισημαίνουν μια διπλή προοπτική: Διαταραχές όπως η χρήση υποξειδίου του αζώτου και καφεΐνης έχουν συμπεριληφθεί στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, το οποίο ταξινομεί τις ψυχικές διαταραχές, με βάση περιορισμένα στοιχεία. Ωστόσο, παρά την άφθονη και αυξανόμενη υποστήριξη, ο εθισμός στα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί, ούτε καν προκαταρκτικά, ως μια κατάσταση που αξίζει περαιτέρω μελέτη.
Οι επικριτές συχνά υποστηρίζουν ότι τα τρόφιμα, σε αντίθεση με τα ναρκωτικά ή τον καπνό, είναι απαραίτητα για την επιβίωση. Ωστόσο, οι συγγραφείς καταρρίπτουν αυτόν τον ισχυρισμό, κάνοντας σαφή διάκριση μεταξύ των ολόκληρων τροφίμων και των υπερ-επεξεργασμένων. Όπως τα τσιγάρα δεν έχουν καμία ομοιότητα με τον ακατέργαστο καπνό, έτσι και τα σύγχρονα πρόχειρα φαγητά είναι απογυμνωμένα από θρεπτικά συστατικά και γεμάτα με ραφιναρισμένα σάκχαρα, λίπη και πρόσθετα που έχουν σχεδιαστεί για υπερβολική ευχαρίστηση.
Έχουμε δημιουργήσει ένα περιβάλλον τροφίμων πλημμυρισμένο με προϊόντα που λειτουργούν περισσότερο σαν νικοτίνη παρά σαν θρεπτικά συστατικά, έγραψαν οι ερευνητές. Και τα παιδιά είναι οι κύριοι στόχοι.
Έρευνα: Erica M. LaFata et al, Now is the time to recognize and respond to addiction to ultra-processed foods, Nature Medicine (2025). DOI: 10.1038/s41591-025-03858-6
