Ο πόνος στο σινεμά δεν είναι απλώς οφθαλμαπάτη. Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι ο οπτικός φλοιός περιέχει έναν «χάρτη» του σώματος, κάνοντας τον εγκέφαλό μας να προσομοιώνει τις αισθήσεις αφής και πόνου που βλέπει.
Αν το να βλέπετε τον Robert De Niro να διατάζει την τιμωρία ενός απατεώνα με σφυρί στην ταινία «Casino» σάς έκανε ενστικτωδώς να σφίγγεστε, δεν είστε μόνοι. Πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι βλέποντας σωματικούς τραυματισμούς στην οθόνη, συγκινούνται σαν να τους «νιώθουν» οι ίδιοι. Είναι σαν ο πόνος να πηδάει κατευθείαν από την οθόνη στο δέρμα τους.
Το γιατί και το πώς συμβαίνει αυτό προβλημάτιζε τους επιστήμονες για πολύ καιρό. Τώρα, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Reading, το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ και τη Μινεσότα των ΗΠΑ, αποκάλυψαν μια σημαντική ένδειξη. Μέρη του εγκεφάλου που αρχικά θεωρούνταν ότι επεξεργάζονται μόνο την όραση είναι επίσης οργανωμένα σύμφωνα με έναν «χάρτη» του σώματος, επιτρέποντας σε αυτό που βλέπουμε να πυροδοτεί απόηχους αισθήσεων αφής.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, δείχνει ότι η παρακολούθηση ταινιών μπορεί να ενεργοποιήσει τις περιοχές επεξεργασίας της αφής στον δικό μας εγκέφαλο με έναν εξαιρετικά οργανωμένο τρόπο. Με λίγα λόγια, ο εγκέφαλός σας δεν παρακολουθεί απλώς, προσομοιώνει αυτό που βλέπει.
Η Εσωτερική Προσομοίωση
Ο Δρ. Nicholas Hedger, επικεφαλής συγγραφέας από το Κέντρο Ολοκληρωμένης Νευροεπιστήμης και Νευροδυναμικής στο Πανεπιστήμιο του Reading, δήλωσε: Όταν παρακολουθείτε κάποιον να τον γαργαλούν ή να πληγώνεται, οι περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται την αφή “ανάβουν” σε μοτίβα που ταιριάζουν με το εμπλεκόμενο μέρος του σώματος. Ο εγκέφαλός σας χαρτογραφεί αυτό που βλέπετε πάνω στο δικό σας σώμα, ‘προσομοιώνοντας’ μια αίσθηση αφής παρόλο που δεν συνέβη τίποτα φυσικό σε εσάς.
Αυτή η διασταυρούμενη επικοινωνία λειτουργεί και προς την άλλη κατεύθυνση. Για παράδειγμα, όταν πηγαίνετε στο μπάνιο στο σκοτάδι, οι αισθήσεις αφής βοηθούν το οπτικό σας σύστημα να δημιουργήσει έναν εσωτερικό χάρτη του πού βρίσκονται τα πράγματα, ακόμη και με ελάχιστη οπτική εισροή.
Αυτή η ‘συμπλήρωση’ αντικατοπτρίζει τη συνεργασία των διαφορετικών αισθήσεών μας για τη δημιουργία μιας συνεκτικής εικόνας του κόσμου.
Κρυμμένοι «Χάρτες Σώματος» στο Οπτικό Σύστημα
Για να δείξουν πώς είναι δυνατόν η αίσθηση της αφής να ενεργοποιείται αποκλειστικά από οπτικές πληροφορίες, οι ερευνητές ανέπτυξαν νέες μεθόδους για την ανάλυση της εγκεφαλικής δραστηριότητας σε 174 άτομα ενώ παρακολουθούσαν ταινίες όπως το «The Social Network» και το «Inception».
Εκπληκτικά, περιοχές του εγκεφάλου που παραδοσιακά θεωρούνταν ότι επεξεργάζονται αμιγώς οπτικές πληροφορίες έδειξαν μοτίβα που αντανακλούσαν αισθήσεις στο ίδιο το σώμα του θεατή, όχι μόνο αυτό που εμφανιζόταν στην οθόνη. Αυτές οι οπτικές περιοχές περιείχαν «χάρτες» του σώματος παρόμοιους με εκείνους που βρίσκονται συνήθως στις περιοχές επεξεργασίας της αφής. Με άλλα λόγια, ο «μηχανισμός» που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος για την επεξεργασία της αφής είναι «ενσωματωμένος» στο οπτικό μας σύστημα.
Η μελέτη διαπίστωσε δύο τρόπους με τους οποίους αυτοί οι χάρτες σώματος ευθυγραμμίζονται με τις οπτικές πληροφορίες:
1. Ραχιαίες (άνω) περιοχές του οπτικού συστήματος: Οι χάρτες σώματος ταιριάζουν με το πού εμφανίζονται τα αντικείμενα στο οπτικό μας πεδίο. Μέρη του εγκεφάλου που συντονίζονται με αισθήσεις στα πόδια συντονίζονταν επίσης με τα κάτω μέρη της οπτικής σκηνής, ενώ μέρη συντονισμένα με αισθήσεις στο πρόσωπο συντονίζονταν επίσης με τα άνω μέρη της οπτικής σκηνής.
2. Κοιλιακές (κάτω) περιοχές: Οι χάρτες σώματος ταιριάζουν με το ποιο μέρος του σώματος παρακολουθεί κάποιος, ανεξάρτητα από το πού εμφανίζεται στο οπτικό πεδίο.
Με απλά λόγια, το οπτικό μας σύστημα συνδέεται στενά με την αίσθηση της αφής, χαρτογραφώντας αυτό που παρατηρούμε στις συντεταγμένες του δικού μας σώματος.
Κλινικές Εφαρμογές
Οι ερευνητές είναι ιδιαίτερα ενθουσιασμένοι με τις κλινικές εφαρμογές αυτής της έρευνας. Ο Δρ. Hedger δήλωσε: Αυτή η ανακάλυψη θα μπορούσε να μεταμορφώσει τον τρόπο που κατανοούμε καταστάσεις όπως ο αυτισμός.
Πολλές θεωρίες υποδηλώνουν ότι η εσωτερική προσομοίωση αυτού που βλέπουμε μας βοηθά να κατανοήσουμε τις εμπειρίες άλλων ανθρώπων και αυτές οι διαδικασίες μπορεί να λειτουργούν διαφορετικά στα αυτιστικά άτομα. Τα παραδοσιακά αισθητηριακά τεστ είναι εξαντλητικά, ειδικά για παιδιά ή άτομα με κλινικές καταστάσεις. Τώρα μπορούμε να μετρήσουμε αυτούς τους εγκεφαλικούς μηχανισμούς ενώ κάποιος απλώς παρακολουθεί μια ταινία, ανοίγοντας νέες δυνατότητες για έρευνα και διάγνωση.
Έρευνα: Nicholas Hedger, Vicarious body maps bridge vision and touch in the human brain, Nature (2025). DOI: 10.1038/s41586-025-09796-0. www.nature.com/articles/s41586-025-09796-0
Απόδοση – Επιμέλεια: PsychologyNow.gr
